Sözlük
Hukuki terimler
2121 terimin sade Türkçe karşılığı. Müvekkilinize anlatırken ya da içerik yazarken kullanabilirsiniz.
- Ab Initio Başlangıçtan itibaren anlamına gelir. Baştan hükümsüz işlemler için kullanılır.
- Abonelik Feshi Tüketicinin abonelik sözleşmesini sona erdirmesidir. Tüketici herhangi bir ek masraf ödemeden fesih hakkını kullanabilir.
- Abonelik Sözleşmesi Belirli bir hizmetin sürekli olarak sunulduğu sözleşmedir. Tüketici, kolay ve ücretsiz biçimde fesih hakkına sahiptir.
- Acente Bağımsız biçimde, belirli bir bölgede sürekli olarak bir ticari işletmeyi ilgilendiren sözleşmelere aracılık eden ya da onun adına sözleşme yapan kişidir. Sözleşme sona erdiğinde k
- Aciz Vesikası Haciz sonucu alacağın karşılanamayan kısmı için alacaklıya verilen belgedir. Borç ortadan kalkmaz; belge sahibine yeniden takip ve bazı iptal davalarını açma imkânı tanır.
- Açık Ayıp Malın olağan bir gözden geçirmeyle hemen fark edilebilen ayıbıdır. Alıcı malı teslim aldıktan sonra uygun sürede bildirmezse haklarını kaybeder.
- Açık Ceza İnfaz Kurumu Firara karşı engel bulunmayan ve hükümlülerin çalışma ile eğitim olanaklarından yararlandığı infaz kurumudur. İyi hâlli hükümlüler belirli şartlarla bu kurumlara ayrılabilir.
- Açık Rıza Belirli bir konuya ilişkin, bilgilendirmeye dayanan ve özgür iradeyle açıklanan onaydır. Her veri işleme için aranmaz; kanunda sayılan diğer şartlar da yeterli olabilir.
- Açık Rızanın Geri Alınması İlgili kişinin, verdiği rızayı her zaman geri çekebilmesidir. Geri alma, o tarihten sonraki işlemeyi hukuka aykırı hâle getirir.
- Acz Borçlunun, borçlarını ödeyemeyecek durumda olmasıdır. İcra takibinde alacağın tamamı karşılanamazsa alacaklıya aciz vesikası verilir ve bu belge alacağın kalan kısmı için hukuki so
- Ad Hakkı Kişinin adını kullanma ve bu adın başkalarınca haksız olarak kullanılmasını önleme hakkıdır. Kişilik haklarının bir parçasıdır ve dava yoluyla korunur.
- Ad ve Soyadı Değişikliği Haklı sebeplerin varlığında, adın ya da soyadın mahkeme kararıyla değiştirilmesidir. Nüfus kaydına işlenir ve ilan edilir.
- Ada Çevresi yollarla sınırlanmış ve birden çok parseli kapsayan arazi bütünüdür. Tapu kayıtlarında parsel numarasıyla birlikte gösterilir.
- Adam Çalıştıranın Sorumluluğu Çalışanın, işini yaparken üçüncü kişilere verdiği zarardan çalıştıranın sorumlu olmasıdır. Çalıştıran, gerekli özeni gösterdiğini ispat ederek sorumluluktan kurtulabilir.
- Adi Kefalet Alacaklının önce asıl borçluya başvurmasını gerektiren kefalet türüdür. Kefil, kural olarak borçlu hakkında takip sonuçsuz kalmadan ödemeye zorlanamaz.
- Adi Ortaklık İki ya da daha çok kişinin ortak amaca ulaşmak için emek ve mallarını birleştirdiği, tüzel kişiliği olmayan ortaklıktır. Ortaklar üçüncü kişilere karşı kural olarak müteselsilen so
- Adi Senet Resmî makam önünde düzenlenmemiş, taraflarca hazırlanıp imzalanmış belgedir. İmza inkâr edilirse ispat külfeti değişir; resmî senetten farklı ispat gücüne sahiptir.
- Adil Tazmin Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin ihlal tespit ettiği hâllerde başvurucuya ödenmesine hükmettiği tazminattır. Maddi ve manevi zararları kapsayabilir.
- Adli Arama Bir suçun delillerini elde etmek veya şüpheliyi yakalamak amacıyla yapılan aramadır. Kural olarak hâkim kararıyla yapılır.
- Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Mağdurlara ve kırılgan gruplara yargı sürecinde destek sunan birimdir. Çocuk teslimi işlemleri de bu birimce yürütülür.
- Adli Emanet Soruşturma ve kovuşturmada el konulan eşyaların saklandığı birimdir. Eşyalar karar kesinleşene kadar burada muhafaza edilir.
- Adli Görüşme Odası Çocuk ve örselenebilir mağdurların, uzman eşliğinde dinlendiği özel ortamdır. Tekrarlanan beyan alınmasını önlemeyi amaçlar.
- Adli Kolluk Suçların soruşturulmasında savcının emri ve gözetimi altında görev yapan kolluk birimidir. Delil toplama ve yakalama gibi işlemleri yürütür.
- Adli Kontrol Tutuklama yerine uygulanan ve kişinin özgürlüğünü daha az sınırlayan tedbirlerdir. Yurt dışına çıkış yasağı ve imza yükümlülüğü örnek verilebilir.
- Adli Para Cezası Gün sayısı ile günlük tutarın çarpımıyla belirlenen ceza türüdür. Ödenmemesi hâlinde hapse çevrilebilir; idari para cezasından ayrıdır.
- Adli Para Cezasının Hapse Çevrilmesi Ödenmeyen adli para cezasının hapis cezasına çevrilmesidir. Hükümlü ödeme yaparsa hapis sona erer.
- Adli Sicil Kesinleşmiş ceza mahkûmiyetlerinin tutulduğu resmî kayıttır. Kanunda sayılan koşullar gerçekleştiğinde kayıtlar arşive alınır ya da silinir.
- Adli Sicil Kaydı Kesinleşmiş ceza mahkûmiyetlerini gösteren belgedir. Koşulları oluşunca arşive alınır ve bazı hâllerde silinir.
- Adli Tatil Yargı faaliyetlerinin kanunda belirlenen dönemde azaltıldığı süredir. Bu dönemde işlemeyen süreler, tatilin bitiminden itibaren uzamış sayılır.
- Adli Tıp Kurumu Türkiye'de mahkemelerin talebi üzerine tıbbi konularda bilirkişilik yapan resmî kurumdur. Raporları yargılamada önemli delil niteliği taşır.
- Adli Tıp Raporu Adli tıp uzmanınca düzenlenen ve yaralanma, ölüm sebebi gibi tıbbi konuları değerlendiren rapordur. Ceza ve tazminat davalarında önemli delildir.
- Adli Yardım Yargılama giderlerini karşılayamayacak durumdaki kişilere sağlanan kolaylıktır. Koşulları ve kapsamı kanunda düzenlenmiştir.
- Adli Yardım Talebi Yargılama giderlerini karşılayamayacak durumdaki kişinin başvurusudur. Kabulü hâlinde harç ve giderlerden geçici muafiyet sağlanır.
- Adliye Mahkemelerin, savcılığın ve yargı hizmeti veren birimlerin bulunduğu yapıdır. Bir yerdeki yargı teşkilatının bütününü anlatmak için de kullanılır.
- Af Cezanın ya da suçun kanunla ortadan kaldırılmasıdır. Genel af suçu ve sonuçlarını, özel af ise yalnız cezayı etkiler.
- Af (Boşanma) Boşanma sebebini öğrenen eşin, buna rağmen ortak hayatı sürdürmesidir. Af hâlinde o sebebe dayanarak dava açılamaz.
- Ağır Ceza Mahkemesi Kanunda belirlenen ağırlıktaki suçlara bakan ceza mahkemesidir. Bir başkan ve iki üyeden oluşan heyet hâlinde karar verir.
- Ağırlaştırılmış Müebbet Hapis Hükümlünün hayatı boyunca devam eden ve sıkı güvenlik rejimine göre infaz edilen hapis cezasıdır. Kanunda en ağır suçlar için öngörülür.
- Ahlak ve İyiniyet Kurallarına Uymayan Hâller İşçinin hırsızlık, hakaret, sataşma veya güveni kötüye kullanma gibi davranışlarıdır. İşverene derhal fesih hakkı verir ve işçi kıdem tazminatını kaybeder.
- Aidat (Apartman) Kat maliklerinin ortak giderlere katılmak için ödediği paradır. Yönetim planı ve kat malikleri kurulu kararlarıyla belirlenir.
- Aidat Alacağı Takibi Ödenmeyen ortak gider ve aidatların tahsili için yönetici tarafından başlatılan takip veya davadır. Gecikme tazminatı da istenebilir.
- Aile Arabuluculuğu Aile içi uyuşmazlıkların tarafsız bir arabulucu yardımıyla çözülmeye çalışılmasıdır. Boşanmanın sonuçları ve çocukla ilgili konularda uzlaşmayı kolaylaştırmayı amaçlar.
- Aile Hukukundan Doğan Yükümlülüğün İhlali Bakım, eğitim ya da destek yükümlülüğünün yerine getirilmemesidir. Nafaka ödememe ayrı bir düzenlemeye tabidir.
- Aile İçi Şiddet Aile bireyleri arasında uygulanan fiziksel, cinsel, psikolojik veya ekonomik şiddettir. Mağdur, koruma tedbirleri ve ceza hukuku yollarıyla korunur.
- Aile İkamet İzni Türk vatandaşlarının veya ikamet izni sahibi yabancıların yabancı eş ve çocuklarına verilen ikamet iznidir. Aile birliğinin korunmasını amaçlar.
- Aile Konutu Eşlerin ve ailenin yaşamını sürdürdüğü konuttur. Malik olan eş, diğer eşin açık rızası olmadan bu konutu devredemez veya üzerindeki hakları sınırlayamaz.
- Aile Konutu Şerhi Eşlerin birlikte yaşadığı konutun tapu kaydına konulan şerhtir. Şerh sonrası malik eş, diğerinin rızası olmadan konutu devredemez ya da kira sözleşmesini sona erdiremez.
- Aile Mahkemesi Evlenme, boşanma, velayet ve mal rejimi gibi aile hukuku uyuşmazlıklarına bakan ihtisas mahkemesidir. Bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi bu sıfatla görev yapar.
- Aile Yurdu Ailenin geçimi ve barınması için ayrılan, haczedilemeyen taşınmazdır. Kurulması ve kaldırılması kanunda düzenlenmiştir.
- Akar Kira ya da benzeri biçimde düzenli gelir getiren taşınmazdır. Miras ve vesayet hukukunda malvarlığı değerlendirilirken sıkça karşılaşılan bir terimdir.
- Akdi İlişki Tarafların sözleşmeyle kurduğu hukuki bağdır. Haksız fiilden doğan sorumluluktan ayrılır; akdi ilişkide sorumluluk sözleşmenin içeriğine göre belirlenir.
- Akıl Hastalığı (Ceza) Failin işlediği fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılama yeteneğini kaldıran veya azaltan durumdur. Ceza yerine veya ceza ile birlikte güvenlik tedbiri uygulanabilir.
- Akıl Hastalığı Nedeniyle Boşanma Eşin akıl hastalığının ortak hayatı çekilmez kılmasıdır. İyileşmesinin mümkün olmadığının resmî raporla saptanması aranır.
- Akreditif Bankanın, belgelerin ibrazı karşılığında satıcıya ödeme yapmayı üstlendiği ödeme yöntemidir. Uluslararası ticarette güven sağlamak için kullanılır.
- Alacağın Temliki Alacaklının, alacağını üçüncü bir kişiye devretmesidir. Borçlunun onayı aranmaz ancak devir kendisine bildirilmeden yaptığı ödeme geçerli sayılabilir.
- Alacaklı Borç ilişkisinde edimi talep etme hakkına sahip taraftır. Borçlunun yerine getirmemesi hâlinde dava ve icra yoluna başvurabilir.
- Alacaklılar Toplantısı İflas ya da konkordatoda alacaklıların bir araya gelerek karar aldığı toplantıdır. Konkordatonun kabulü bu toplantıdaki çoğunluğa bağlıdır.
- Alacaklının Temerrüdü Alacaklının, usulüne uygun sunulan ifayı haklı sebep olmadan kabul etmemesidir. Risk ve masraflar alacaklıya geçebilir.
- Alan Adı İnternet sitesinin adresini gösteren ve tescil edilen addır. Marka hakkıyla çatışması hâlinde uyuşmazlıklara konu olabilir.
- Alan Adı Uyuşmazlığı Bir internet alan adının, marka ya da ticaret unvanı hakkını ihlal ettiği iddiasına dayanan uyuşmazlıktır. Uyuşmazlık çözüm mekanizmaları ve dava yolu birlikte kullanılabilir.
- Aleni Açık, herkese görünür biçimde yapılan demektir. Duruşmaların aleniliği, yargılamanın kamuya açık yürütülmesi ilkesini anlatır ve kanunda sayılan hâllerde sınırlanabilir.
- Alım Hakkı Hak sahibine, belirli bir taşınmazı tek taraflı açıklamayla satın alma yetkisi veren haktır. Resmî şekilde yapılır ve tapuya şerh verilebilir.
- Alkollü Sürüş Cezası Alkollü araç kullanılması nedeniyle uygulanan idari para cezası ve ehliyet geri alma yaptırımıdır. Belirli durumlarda ceza davası da gündeme gelebilir.
- Alt İşveren Asıl işverenden işin bir bölümünü üstlenerek kendi işçileriyle yürüten işverendir. Muvazaalı alt işverenlik ilişkisi, işçilerin asıl işverenin işçisi sayılması sonucunu doğurabilir
- Alt Kira Kiracının, kiralananı bir başkasına kiraya vermesidir. Konut ve çatılı işyeri kiralarında kiraya verenin yazılı izni aranır.
- Alt Yüklenici Yüklenicinin, işin bir bölümünü yaptırdığı kişidir. İş sahibi ile doğrudan sözleşme ilişkisi kural olarak bulunmaz.
- Altsoy Kişinin kendisinden sonra gelen kan hısımlarıdır: çocuklar, torunlar ve onların çocukları. Mirasta birinci derece mirasçı grubunu oluşturur.
- Amaçsal Yorum Kuralın güttüğü amaca göre anlam verilmesidir. Lafzın yetersiz kaldığı durumlarda başvurulur.
- Ameliyatta Unutulan Cisim Ameliyat sırasında hastanın vücudunda tıbbi malzeme unutulmasıdır. Kusurlu bir uygulama olarak tazminat sorumluluğu doğurur.
- Amme Alacağı Devletin ve kamu kurumlarının vergi, resim, harç ve benzeri nitelikteki alacaklarıdır. Tahsili özel bir kanunla düzenlenmiştir ve genel icra hükümlerinden farklı usuller içerir.
- Amme Alacağının Tahsili Vergi, prim ve diğer kamu alacaklarının idare tarafından cebren tahsil edilmesidir. Özel bir kanunla düzenlenir ve ödeme emri, haciz gibi araçlar kullanılır.
- Anagayrimenkul Kat mülkiyetine konu taşınmazın bütünüdür. Bağımsız bölümler ve ortak yerler birlikte bu bütünü oluşturur.
- Analık Sigortası Sigortalı kadına veya sigortalı erkeğin eşine gebelik ve doğum nedeniyle sağlanan haklardır. Geçici iş göremezlik ödeneği ve emzirme ödeneği bu kapsamdadır.
- Anayasa Devletin temel yapısını, organlarını ve temel hak ve özgürlükleri düzenleyen en üst normdur. Kanunlar anayasaya aykırı olamaz.
- Anayasa Değişikliği Anayasa hükümlerinin değiştirilmesidir. Özel çoğunluk ve gerektiğinde halkoylaması gibi ağırlaştırılmış usullerle yapılır.
- Anayasa Mahkemesi Türkiye'de kanunların Anayasaya uygunluğunu denetleyen ve bireysel başvuruları inceleyen yüksek mahkemedir. Kararları kesindir ve herkesi bağlar.
- Anayasaya Aykırılık İtirazı Bir davada uygulanacak kanun hükmünün anayasaya aykırı olduğunun ileri sürülmesidir. Mahkeme ciddi bulursa meseleyi Anayasa Mahkemesine götürür.
- Anlaşma Sağlanamayan Paydaşların Payı Kentsel dönüşümde çoğunluk kararına katılmayan maliklerin paylarının akıbetidir. Paylar diğer paydaşlara satılabilir veya idarece işlem yapılabilir.
- Anlaşmalı Boşanma Eşlerin boşanma ve sonuçları konusunda anlaşarak mahkemeye başvurmasıdır. Evliliğin kanunda öngörülen süreyi doldurmuş olması aranır.
- Anonim Hâle Getirme Verinin, kimliği belirli bir kişiyle ilişkilendirilemeyecek hâle getirilmesidir. Anonimleştirilen veri artık kişisel veri sayılmaz.
- Anonim Şirket Sermayesi paylara bölünmüş ve ortakların sorumluluğu taahhüt ettikleri sermaye ile sınırlı olan sermaye şirketidir. Yönetim kurulu ve genel kurul temel organlarıdır.
- Antrepo Gümrük gözetimi altında eşyanın vergileri ödenmeden depolandığı yerdir. Antrepo rejimi kapsamında işletilir.
- Apartman Yöneticisi Kat malikleri kurulunca seçilen ve ana gayrimenkulün yönetiminden sorumlu olan kişidir. Aidat toplama ve ortak yerlerin bakımı gibi görevleri vardır.
- Apostil Bir belgenin yabancı ülkede geçerli sayılabilmesi için düzenlenen onay şerhidir. Taraf devletler arasında ayrıca tasdik gerekmeksizin geçerlilik sağlar.
- Ara Dinlenmesi Günlük çalışma süresinin ortasına uygun bir zamanda işçiye verilen dinlenme süresidir. Süresi günlük çalışma süresine göre belirlenir ve çalışma süresinden sayılmaz.
- Ara Karar Yargılama sürerken verilen ve davayı sonuçlandırmayan karardır. Bilirkişi atanması ya da tanık dinlenmesine karar verilmesi bu türdendir.
- Arabulucu (Toplu Sözleşme) Toplu görüşmede anlaşma sağlanamazsa görevlendirilen tarafsız kişidir. Bireysel uyuşmazlıklardaki arabuluculuktan ayrı bir süreçtir.
- Arabuluculuk Tarafların, bağımsız bir arabulucu eşliğinde uyuşmazlığı anlaşmayla çözmeye çalıştığı yöntemdir. Bazı uyuşmazlıklarda dava açmadan önce başvurulması zorunludur.
- Arabuluculuk Anlaşma Belgesi Tarafların anlaşmasını gösteren ve icra edilebilirlik şerhi ile ilam niteliği kazanabilen belgedir. Avukatlarla imzalanması hâlinde ayrıca şerh aranmayabilir.
- Arabuluculuk Başvurusu Uyuşmazlığın arabuluculuk yoluyla çözülmesi için yapılan başvurudur. Zorunlu arabuluculukta adliyedeki arabuluculuk bürosuna yapılır.
- Arabuluculuk Son Tutanağı Arabuluculuk sürecinin sonucunu gösteren belgedir. Anlaşmama hâlinde dava dilekçesine eklenmesi zorunludur.
- Arabuluculuk Ücreti Arabulucuya hizmeti karşılığında ödenen ücrettir. Asgari tutarı tarifeyle belirlenir ve zorunlu arabuluculukta bazı hâllerde hazineden ödenir.
- Arabuluculukta Anlaşamama Arabuluculuk görüşmelerinde tarafların uzlaşamamasıdır. Son tutanak düzenlenir ve taraflar dava yoluna gidebilir.
- Araç Değer Kaybı Kazada hasar gören aracın, onarılsa dahi ikinci el değerinde oluşan düşüştür. Maddi tazminat olarak talep edilebilir.
- Araç Haczi Borçlu adına kayıtlı araca haciz konulmasıdır. Haciz trafik siciline işlenir ve araç satılarak alacak tahsil edilebilir.
- Araç Muayenesi Motorlu araçların belirli aralıklarla teknik açıdan kontrol edilmesidir. Muayenesiz araç kullanmak idari yaptırıma konu olur.
- Araç Trafikten Men Belirli ihlaller nedeniyle aracın trafikte kullanılmasının geçici olarak yasaklanmasıdır. Araç otoparka çekilebilir.
- Aracı Kurum Sermaye piyasası araçlarının alım satımına aracılık eden yetkili kuruluştur. Faaliyeti izne tabidir.
- Arama Suç delili ya da şüpheli bulmak amacıyla kişi, konut ve araçlarda yapılan incelemedir. Kural olarak hâkim kararı gerekir; gecikmesinde sakınca bulunan hâller istisnadır.
- Arama Kararı Kişi, konut veya eşyada arama yapılması için hâkim tarafından verilen karardır. Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde savcının yazılı emriyle de arama yapılabilir.
- Arsa Belediye sınırları içinde, imar planına göre üzerine yapı yapılabilecek biçimde ayrılmış arazidir. Araziden farkı, imar durumunun bulunmasıdır.
- Arsa Payı Kat mülkiyetinde, her bağımsız bölüme özgülenen ortak arsa payıdır. Ortak giderlere katılım ve kentsel dönüşümde hak dağılımı buna göre belirlenir.
- Art Mirasçı Mirasın, önce bir kişiye sonra belirlenen bir anda başkasına geçmesini öngören atamada ikinci sıradaki mirasçıdır. Ön mirasçının devretme yükümlülüğü bulunur.
- Asgari Ücret İşçiye ödenebilecek en düşük ücrettir. Komisyonca belirlenir ve altında ücret kararlaştırılamaz; aksi anlaşma geçersizdir.
- Asıl İşveren İşin bir bölümünü alt işverene veren işverendir. Alt işverenin işçilerine karşı, kanundan doğan yükümlülüklerde birlikte sorumluluğu bulunur.
- Aşırı İfa Güçlüğü Öngörülemeyen olağanüstü koşullar nedeniyle ifanın borçludan beklenemeyecek ölçüde zorlaşmasıdır. Sözleşmenin uyarlanması ya da dönme hakkı doğurabilir.
- Aşırı İfa Güçlüğü Nedeniyle Uyarlama Öngörülemeyen olağanüstü bir durum nedeniyle edimler arasındaki dengenin bozulması hâlinde sözleşmenin hâkim tarafından yeni koşullara uyarlanmasıdır. Uyarlama mümkün değilse dönme
- Askerlik Borçlanması Askerlik hizmetinde geçen sürenin prim ödenerek sigortalılık süresine eklenmesidir. Emeklilik için prim günü eksiğini tamamlamakta kullanılır.
- Askı Süresi İdari işlemlerin ilgililere duyurulması için ilan panosunda ya da resmî ortamda tutulduğu süredir. İmar planlarında dava açma süresinin başlangıcı bu süreye bağlanabilir.
- Askıda Hükümsüzlük Bir hukuki işlemin geçerli olması için gereken izin veya onay verilinceye kadar sonuç doğurmamasıdır. Onay verilirse işlem baştan itibaren geçerli, verilmezse kesin olarak hükümsüz
- Aşkın Sigorta Sigorta bedelinin, sigortalanan değerin üzerinde belirlenmesidir. Sigortacı gerçek zararı aşan ödeme yapmakla yükümlü değildir.
- Asli Kusur Trafik kazasının meydana gelmesinde belirleyici nitelikteki kural ihlalidir. Kusur dağılımında ağırlıklı etkiye sahiptir.
- Asli Müdahale Üçüncü kişinin, görülmekte olan davanın konusu üzerinde kendisinin hak sahibi olduğunu ileri sürerek davaya katılmasıdır. Fer'i müdahaleden farklı olarak kendi adına talepte bulunu
- Asli Zilyet Eşyayı malik sıfatıyla elinde bulunduran kişidir. Kiracı gibi sınırlı hakka dayanarak elinde bulunduran ise fer'i zilyettir.
- Asliye Ceza Mahkemesi Ağır ceza mahkemesinin görev alanı dışında kalan suçlara bakan ceza mahkemesidir. Tek hâkimle karar verir.
- Asliye Hukuk Mahkemesi Özel hukuk uyuşmazlıklarında genel görevli ilk derece mahkemesidir. Kanunda başka bir mahkemenin görevli olduğu belirtilmedikçe tüm dava ve işlere bakar.
- Asliye Ticaret Mahkemesi Ticari davalara bakan ihtisas mahkemesidir. Kanunda sayılan hâllerde heyet hâlinde karar verir.
- Atanmış Mirasçı Miras bırakanın, ölüme bağlı tasarrufla mirasçı olarak belirlediği kişidir. Yasal mirasçı olması gerekmez.
- Atıfet Bir hakka dayanmaksızın, lütuf olarak yapılan ödeme ya da tanınan imkândır. Atıfet niteliğindeki ödemeler kural olarak kazanılmış hak doğurmaz.
- Atık Üreticisi veya fiilen elinde bulunduran tarafından çevreye atılan ya da bırakılan maddedir. Yönetimi ve bertarafı mevzuata tabidir.
- Audi Alteram Partem Diğer tarafın da dinlenmesi gerektiği ilkesidir. Hukuki dinlenilme hakkının temelini oluşturur.
- Aval Veren Kambiyo senedinde, borçlulardan biri lehine ödeme güvencesi veren kişidir. Lehine aval verilen kişiyle aynı derecede sorumludur.
- Avans İleride doğacak bir borca mahsuben önceden yapılan ödemedir. Yargılamada gider avansı, dava açılırken yatırılan ve işlemlerde kullanılan tutarı anlatır.
- Avans Faizi Merkez Bankasının kısa vadeli avans işlemlerine uyguladığı faiz oranıdır. Ticari işlerde temerrüt faizi hesaplanırken esas alınabilir.
- Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin ihlal edildiği iddialarını inceleyen uluslararası mahkemedir. Strazburg'da bulunur.
- Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine Başvuru İç hukuk yolları tüketildikten sonra, Sözleşme ihlali iddiasıyla yapılan bireysel başvurudur. Süre ve kabul edilebilirlik koşulları Sözleşmede düzenlenmiştir.
- Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi Avrupa Konseyi üyesi devletlerin temel hak ve özgürlükleri güvence altına aldığı uluslararası sözleşmedir. Türkiye sözleşmeye taraftır.
- Avukatın Bağımsızlığı Avukatın, görevini hiçbir etki altında kalmadan yürütmesidir. Savunma hakkının güvencelerinden sayılır.
- Avukatın Hapis Hakkı Avukatın ücret ve masraf alacağı ödenmedikçe müvekkile ait para ve belgeler üzerinde sahip olduğu haktır. Kanunda belirtilen sınırlar içinde kullanılır.
- Avukatın Sır Saklama Yükümlülüğü Avukatın, mesleği nedeniyle öğrendiği bilgileri açıklamama borcudur. Görev sona erse de devam eder ve tanıklıktan çekinme hakkı verir.
- Avukatın Sorumluluğu Avukatın işi özenle yürütmemesi nedeniyle müvekkiline karşı sorumluluğudur. Süre kaçırma veya hatalı işlem tazminat sorumluluğu doğurabilir.
- Avukatla Görüşme Hakkı Şüpheli ve sanığın soruşturmanın her aşamasında avukatıyla görüşebilmesidir. Görüşmenin içeriği gizlidir ve kural olarak kısıtlanamaz.
- Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi Avukatlık ücretinin altına inilemeyecek sınırını gösteren tarifedir. Her yıl güncellenir ve mahkemece hükmedilen ücrette de esas alınır.
- Avukatlık Bürosu Avukatın mesleğini icra ettiği yerdir. Büro adresi baroya bildirilir.
- Avukatlık Kanunu Türkiye'de avukatlık mesleğine kabul, avukatların hak ve yükümlülükleri ile baroların teşkilatını düzenleyen kanundur. Meslek kurallarının temelini oluşturur.
- Avukatlık Ortaklığı Avukatların mesleklerini birlikte icra etmek için kurdukları ve baro siciline kaydedilen ortaklıktır. Tüzel kişiliğe sahiptir.
- Avukatlık Ruhsatı Staj tamamlandıktan sonra verilen ve avukatlık yapma yetkisi sağlayan belgedir. Baro levhasına yazılmayla birlikte hüküm doğurur.
- Avukatlık Sözleşmesi Avukat ile müvekkil arasında, hukuki yardım ve ücret konusunda yapılan sözleşmedir. Yazılı olması ispat kolaylığı sağlar.
- Avukatlık Stajı Avukat olabilmek için tamamlanması gereken eğitim dönemidir. Mahkeme ve avukat yanı olmak üzere iki bölümden oluşur.
- Avukatlık Ücreti Alacağı Avukatın verdiği hizmet karşılığında müvekkilinden isteyebildiği ücrettir. Sözleşmeyle veya tarifeye göre belirlenir.
- Aydınlatılmış Onam Hastanın, tıbbi müdahalenin kapsamı ve riskleri konusunda bilgilendirildikten sonra verdiği rızadır. Alınmaması, müdahaleyi hukuka aykırı hâle getirebilir.
- Aydınlatma Metni Veri sorumlusunun ilgili kişiye verilerinin hangi amaçla ve hangi hukuki sebeple işlendiğini bildirdiği metindir. Aydınlatma yükümlülüğünün yerine getirilmesini sağlar.
- Aydınlatma Yükümlülüğü Veri sorumlusunun, kişisel verilerin hangi amaçla işlendiği konusunda ilgili kişiyi bilgilendirmesidir. Açık rızadan farklı ve ondan bağımsız bir yükümlülüktür.
- Ayıba Karşı Tekeffül Yüklenicinin ya da satıcının, eserin veya malın ayıpsız olmasını üstlenmesidir. Yapı eserlerinde sorumluluk süresi uzun tutulmuştur.
- Ayıp İhbarı Alıcının, malda saptadığı ayıbı satıcıya bildirmesidir. Süresinde yapılmaması, bazı hâllerde seçimlik hakların kaybına yol açabilir.
- Ayıp İhbarı Süresi Alıcının malı gözden geçirip ayıbı satıcıya bildirmesi gereken süredir. Ayıp makul sürede bildirilmezse alıcı ayıplı malı kabul etmiş sayılır.
- Ayıplı Hizmet Taraflarca kararlaştırılan veya objektif olarak beklenen niteliklere uygun olmayan hizmettir. Tüketici hizmetin yeniden görülmesini, bedel indirimini veya sözleşmeden dönmeyi istey
- Ayıplı İfa Borçlunun edimi sözleşmeye uygun olmayan, eksik veya bozuk şekilde yerine getirmesidir. Alıcı veya iş sahibi seçimlik haklarını kullanabilir.
- Ayıplı Mal Sözleşmeye uygun olmayan ya da tüketicinin beklediği nitelikleri taşımayan maldır. Onarım, değişim, bedel indirimi ve sözleşmeden dönme seçimlik hakları doğar.
- Ayırt Etme Gücü Kişinin, davranışlarının anlam ve sonuçlarını kavrayarak akla uygun biçimde hareket edebilme yeteneğidir. Fiil ehliyetinin temel koşuludur; bulunmaması işlemleri geçersiz kılabilir
- Aylıktan Kesme Memurun brüt aylığından belirli bir oranda kesinti yapılmasını içeren disiplin cezasıdır. Kesinti oranı ve süresi mevzuatla belirlenir.
- Ayni Hak Bir eşya üzerinde doğrudan hâkimiyet sağlayan ve herkese karşı ileri sürülebilen haktır. Mülkiyet en geniş kapsamlı ayni haktır.
- Ayni Sermaye Şirkete nakit yerine mal, hak ya da alacak olarak konulan sermayedir. Değerinin bilirkişi raporuyla belirlenmesi ve kanunda sayılan koşulları taşıması aranır.
- Ayrı Yaşama Hakkı Ortak hayat eşlerden birinin sağlığını, onurunu veya ekonomik güvenliğini ciddi biçimde tehlikeye düşürdüğünde o eşin ayrı yaşayabilmesidir. Ayrı yaşayan eş, nafaka ve konut kullan
- Ayrılık Kararı Boşanma yerine, eşlerin bir süre ayrı yaşamasına hükmedilmesidir. Süre sonunda ortak hayat kurulamazsa boşanma davası açılabilir.
- Ayrımcılık Tazminatı İşverenin eşit davranma ilkesine aykırı davranması nedeniyle işçiye ödemesi gereken tazminattır. İşçi ayrıca yoksun bırakıldığı hakları da isteyebilir.
- Ayrımcılık Yasağı Hak ve özgürlüklerden yararlanmada cinsiyet, ırk, din ve benzeri sebeplerle ayrım yapılamamasıdır. Diğer haklarla birlikte uygulanır.
- Azil Vekilin yetkisinin müvekkil tarafından sona erdirilmesidir. Avukatlık ilişkisinde azil, ücret ve dosyanın devri bakımından sonuçlar doğurur.
- Azilname Vekilin yetkisinin sona erdirildiğini bildiren belgedir. Noterden düzenlenir ve ilgili mercilere bildirilmesi gerekir.
- Azınlık Hakları Belirli orandaki pay sahiplerine tanınan koruyucu haklardır. Genel kurulu toplantıya çağırma ve özel denetçi isteme bu kapsamdadır.
- Azmettiren Başkasını suç işlemeye karar vermeye yönelten kişidir. İşlenen suçun cezasıyla cezalandırılır.
- Babalık Davası Çocuk ile baba arasındaki soybağının mahkeme kararıyla kurulması için açılan davadır. Ana ve çocuk tarafından açılabilir; süreler kanunda düzenlenmiştir.
- Babalık İzni Eşi doğum yapan işçiye verilen ücretli izindir. Mazeret izinleri arasında düzenlenmiştir.
- Babalık Karinesi Evlilik içinde veya evliliğin sona ermesinden sonraki kanuni süre içinde doğan çocuğun babasının koca sayılmasıdır. Bu karine soybağının reddi davasıyla çürütülebilir.
- Bagaj Kaybı Taşıyıcının sorumluluğunda bulunan bagajın kaybolması veya zarar görmesidir. Taşıyıcı uluslararası sözleşmelerle belirlenen sınırlar içinde sorumludur.
- Bağımsız Bölüm Ana taşınmazın, ayrı ayrı ve başlı başına kullanılmaya elverişli bölümüdür. Daire, dükkân ve büro bu niteliktedir ve ayrı tapuya konu olur.
- Bağımsız Çalışan Sigortalı Kendi adına ve hesabına çalışan esnaf, serbest meslek sahibi ve şirket ortağı gibi kişilerin sigortalılığıdır. Uygulamada eski Bağ-Kur sigortalılığının karşılığıdır.
- Bağımsız Denetim Finansal tabloların, yetkili denetçilerce incelenerek görüş bildirilmesidir. Hangi şirketlerin kapsamda olduğu mevzuatla belirlenir.
- Bağışlama Bir malvarlığı değerinin karşılıksız devredildiği sözleşmedir. Taşınmaz bağışında resmî şekil aranır ve kanunda sayılan hâllerde geri alınabilir.
- Bağışlamadan Dönme Bağışlayanın, kanunda sayılan ağır sebeplerin varlığında bağışı geri almasıdır. Bağışlananın ağır suç işlemesi bu sebeplerdendir.
- Bağlantılı Haklar İcracı sanatçı, fonogram yapımcısı ve radyo-televizyon kuruluşları gibi eser sahibi olmayanlara tanınan haklardır. Eser sahibinin haklarına bağlı olarak korunur.
- Bağlayıcılık Bir kuralın ya da kararın ilgilileri hukuken yükümlü kılmasıdır. İçtihadı birleştirme kararları benzer konularda bağlayıcı niteliktedir.
- Bağlı Hareket İdarenin, kanunun öngördüğü koşullar gerçekleştiğinde takdir yetkisi olmaksızın işlem yapmak zorunda olmasıdır. Takdir yetkisinin karşıtıdır.
- Bağlı Şirket Başka bir şirketin hâkimiyeti altındaki şirkettir. Topluluk içi işlemlerde kayba uğratılmaması için koruyucu hükümler öngörülmüştür.
- Bakıcı Gideri Yaralanma sonucu başkasının bakımına muhtaç kalan kişi için istenen tazminat kalemidir. Fiilen ödeme yapılmamış olsa da talep edilebilir.
- Banka Havalesi Paranın bir hesaptan başka bir hesaba aktarılmasıdır. Yanlış hesaba yapılan havalede sebepsiz zenginleşme hükümleri gündeme gelebilir.
- Banka Hesabına Haciz Borçlunun banka hesaplarındaki paraya haciz konulmasıdır. Haciz bildirimi bankaya gönderilir ve hesaptaki tutar bloke edilir.
- Banka Kredisi Bankanın müşterisine geri ödenmek üzere sağladığı finansmandır. Sözleşmeyle faiz, vade ve teminat koşulları belirlenir.
- Banka Masrafları Bankaların hizmetleri karşılığında müşteriden aldığı ücret ve komisyonlardır. Mevzuata aykırı alınan masraflar geri istenebilir.
- Banka Sırrı Bankanın, müşterisine ilişkin bilgileri açıklamama yükümlülüğüdür. İstisnaları kanunda sınırlı biçimde sayılmıştır.
- Banka veya Kredi Kartlarının Kötüye Kullanılması Başkasına ait kartın izinsiz kullanılması ya da sahte kart üretilmesidir. Yarar sağlanması hâlinde ayrı bir nitelikli hâl oluşur.
- Baro Avukatların bağlı olduğu kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşudur. Levha kaydı, denetim ve disiplin işleri baro tarafından yürütülür.
- Baro Levhası Bir baroya kayıtlı avukatların yer aldığı resmî listedir. Levhaya yazılmadan avukatlık yapılamaz.
- Başarıya Göre Ücret Dava sonucunda elde edilecek değer üzerinden oran belirlenerek kararlaştırılan ücrettir. Üst sınırı kanunla sınırlandırılmıştır.
- Basiretli Tacir Tacirin, ticari faaliyetinde ortalama bir iş insanından beklenen özeni göstermesi yükümlülüğüdür. Bilmemek mazeret sayılmaz ve sorumluluğu ağırlaştırır.
- Basit Tıbbi Müdahaleyle Giderilebilen Yaralama Yaralanmanın basit bir tıbbi müdahaleyle giderilebilecek ölçüde hafif olmasıdır. Kasten yaralamanın bu hâli şikâyete bağlıdır ve daha az cezayı gerektirir.
- Basit Usul (Vergi) Küçük esnaf için kazancın basitleştirilmiş kayıtlara göre belirlendiği vergilendirme yöntemidir. Kanunda belirtilen şartları taşıyanlar yararlanabilir.
- Basit Yargılama Usulü Belirli dava ve işlerde uygulanan, yazılı usule göre daha kısa süreli ve az aşamalı yargılama biçimidir. Hangi işlerde uygulanacağı kanunda sayılmıştır.
- Basit Yargılama Usulü (Ceza) Duruşma yapılmaksızın dosya üzerinden karar verilen ceza usulüdür. İtiraz edilmesi hâlinde genel usulle duruşma açılır.
- Basın Kartı Basın mensuplarına verilen ve mesleki kimliği belgeleyen karttır. Verilmesi ve iptali idari işlem niteliğindedir.
- Basın Yoluyla Hakaret Hakaretin, yayın organları aracılığıyla işlenmesidir. Alenen işlenmiş sayılır ve ceza artırılır.
- Başvurma Harcı Dava açılırken veya kanun yoluna başvurulurken ödenen maktu harçtır. Ödenmeden işlem yapılmaz.
- Başvuru Yolu Bir karara ya da işleme karşı gidilebilecek hukuki yoldur. Kararlarda hangi mercie ne kadar sürede başvurulabileceğinin gösterilmesi gerekir.
- Bayilik Sözleşmesi Bayinin, sağlayıcının ürünlerini kendi adına ve hesabına satmayı üstlendiği sözleşmedir. Acentelikten farkı, kendi hesabına çalışmasıdır.
- BDDK Türkiye'de bankaları ve finansal kuruluşları düzenleyen ve denetleyen bağımsız kurumdur. Bankacılık mevzuatının uygulanmasından sorumludur.
- Bedel İadesi Tüketicinin sözleşmeden dönerek ödediği bedeli geri almasıdır. Ayıplı mal veya hizmet hâlinde seçimlik haklar arasındadır.
- Bedel Tespiti Bir malın ya da hakkın değerinin mahkemece belirlenmesidir. Kamulaştırmada taşınmazın bedelinin saptanması bu yolla yapılır.
- Bedelsiz Senedi Kullanma Bedeli ödenmiş ya da hiç ödenmemiş bir senedin, borç devam ediyormuş gibi kullanılmasıdır. Senet iadesi alınmadığı durumlarda gündeme gelir.
- Bedensel Zarar Kişinin vücut bütünlüğünün ihlali nedeniyle uğradığı zarardır. Tedavi giderleri, kazanç kaybı ve çalışma gücü kaybından doğan zararlar bu kapsamdadır.
- Bekletici Mesele Davanın çözümünün, başka bir yargılamanın sonucuna bağlı olmasıdır. Mahkeme o sonucu bekleyebilir.
- Belediye Belde sakinlerinin yerel ortak ihtiyaçlarını karşılamak üzere kurulan kamu tüzel kişisidir. Organları belediye meclisi, belediye encümeni ve belediye başkanıdır.
- Belediye Encümeni Belediye başkanının başkanlığında seçilmiş üyeler ve birim amirlerinden oluşan karar organıdır. İmar para cezası gibi bazı idari yaptırımlara karar verir.
- Belediye Meclisi Belediyenin seçimle oluşan karar organıdır. Bütçe, imar planı ve yönetmelikler gibi konularda karar alır.
- Belge İbrazı Taraf veya üçüncü kişinin elindeki belgeyi mahkemeye sunmasıdır. Mahkeme belgenin ibrazına karar verebilir.
- Belirli Süreli İş Sözleşmesi Süresi ya da sona erme anı belli olan iş sözleşmesidir. Esaslı bir neden olmadıkça yapılamaz ve üst üste yinelenmesi sözleşmeyi belirsiz süreliye dönüştürebilir.
- Belirli Süreli Kira Kira süresinin sözleşmede açıkça belirlendiği kira ilişkisidir. Konut kiralarında süre sonunda kiracı lehine kendiliğinden uzama hükümleri uygulanır.
- Belirsiz Alacak Davası Alacağın miktarının dava açılırken tam olarak belirlenemediği hâllerde açılan davadır. Koşulları ve sonuçları usul kanununda düzenlenmiştir.
- Belirsiz Süreli İş Sözleşmesi Sona erme anı belirlenmemiş iş sözleşmesidir. İş hukukunda asıl olan türdür ve iş güvencesi hükümleri kural olarak bu sözleşmelere uygulanır.
- Belirsiz Süreli Kira Kira süresinin belirlenmediği kira ilişkisidir. Taraflar fesih bildirim sürelerine uyarak sözleşmeyi sona erdirebilir.
- Belli Hakları Kullanmaktan Yoksun Bırakılma Mahkûmiyetin sonucu olarak bazı hakların kullanılamamasıdır. Kamu görevi üstlenme ve velayet hakkı bu kapsamda olabilir.
- Beraat Ceza yargılamasında sanığın suçu işlemediğinin ya da eylemin suç oluşturmadığının anlaşılması hâlinde verilen karardır. Beraat kararı kesinleştiğinde sanık hakkındaki isnat ortadan
- Beraat ile Düşme Farkı Beraat, sanığın suçu işlemediğinin ya da suçun sabit olmadığının tespitidir. Düşme ise zamanaşımı ya da ölüm gibi sebeplerle davanın sona ermesidir ve suçsuzluk tespiti içermez.
- Beyan Bir kişinin iradesini ya da bilgisini açıklamasıdır. Yargılamada tarafların beyanları tutanağa geçirilir; vergi hukukunda ise mükellefin matrahını bildirmesini anlatır.
- Bileşik Suç Bir suçun, başka bir suçun unsuru ya da ağırlaştırıcı sebebi olarak düzenlenmesidir. Ayrıca ceza verilmez.
- Bilgi Alma ve İnceleme Hakkı Ortağın şirketin işleri ve hesapları hakkında bilgi isteyebilmesi ve belgeleri inceleyebilmesidir. Bu hakkın kullanılması haksız yere engellenirse mahkemeye başvurulabilir.
- Bilgi Edinme Hakkı Kişilerin, kamu kurumlarındaki bilgi ve belgelere erişme hakkıdır. Başvuru usulü ve istisnalar özel kanunda düzenlenmiştir.
- Bilinçli Taksir Failin öngördüğü neticeyi istememesine rağmen gerçekleşmesidir. Basit taksire göre daha ağır cezalandırılır.
- Bilirkişi Çözümü uzmanlık gerektiren konularda mahkemeye teknik görüş sunan kişidir. Bilirkişi raporu delil niteliğindedir ancak hâkimi bağlamaz.
- Bilirkişi Raporu Uzmanlık gerektiren konularda bilirkişinin hazırladığı teknik değerlendirmedir. Hâkimi bağlamaz; taraflar rapora itiraz edebilir ve ek rapor ya da yeni bilirkişi istenebilir.
- Bilirkişiye İtiraz Bilirkişi raporuna ya da bilirkişinin kendisine karşı yapılan itirazdır. Ek rapor ya da yeni bilirkişi istenebilir.
- Bilişim Sistemi Verileri toplayıp yerleştirdikten sonra bunları otomatik işlemlere tabi tutma olanağı veren manyetik, optik veya elektronik sistemdir. Bilişim suçlarının temel kavramıdır.
- Bilişim Sistemine Girme Bir bilişim sisteminin bütününe ya da bir kısmına hukuka aykırı olarak girilmesi veya orada kalınmasıdır. Verilerin elde edilmesi hâlinde ceza artar.
- Bilişim Sistemleri Aracılığıyla Dolandırıcılık Dolandırıcılığın internet, banka sistemleri veya diğer bilişim araçları kullanılarak işlenmesidir. Dolandırıcılığın nitelikli hâli olarak daha ağır cezalandırılır.
- Bilişim Suçları Bilişim sistemlerine yönelik ya da bu sistemler aracılığıyla işlenen suçlardır. Sisteme girme, verileri bozma ve banka kartlarının kötüye kullanılması başlıca türlerdendir.
- Bina ve Eser Malikinin Sorumluluğu Bina veya yapı eserinin yapımındaki bozukluk ya da bakımındaki eksiklikten doğan zarardan malikin sorumlu olmasıdır. Malikin kusuru aranmaz.
- Bireysel Başvuru Temel hak ve özgürlüğü kamu gücü tarafından ihlal edilen kişinin Anayasa Mahkemesine yaptığı başvurudur. Olağan kanun yollarının tüketilmiş olması aranır.
- Bireysel Emeklilik Zorunlu sosyal güvenliğe ek olarak kurulan gönüllü birikim sistemidir. Devlet katkısı ve cayma hakkı özel mevzuatta düzenlenmiştir.
- Birikmiş Alacak Dönemsel olarak doğan ve ödenmediği için toplanan alacaktır. Kira ve nafaka alacakları bu niteliktedir ve zamanaşımı süreleri ayrıca düzenlenmiştir.
- Birleşme ve Devralma İzni Belirli eşikleri aşan birleşme ve devralmaların rekabet otoritesinden izin alması zorunluluğudur. İzinsiz gerçekleştirilen işlem geçersiz sayılabilir.
- Birlikte Ölüm Karinesi Birden çok kişinin, hangisinin önce öldüğü belirlenemeden ölmesi hâlinde aynı anda ölmüş sayılmasıdır. Mirasın geçişini doğrudan etkiler.
- Birlikte Satışa Zorlama Hakkı Çoğunluk ortağın, azınlığı da payını satmaya zorlayabilmesidir. Yatırımcı çıkışını kolaylaştırmak için öngörülür.
- Birlikte Satma Hakkı Çoğunluk payını satan ortakla birlikte azınlığın da aynı koşullarla satabilmesidir. Pay sahipleri sözleşmesinde kararlaştırılır.
- Birlikte Velayet Velayetin boşanma sonrası her iki ebeveynde kalmasıdır. Çocuğun yararı gözetilerek karar verilir.
- Bölge Adliye Mahkemesi Türkiye'de ilk derece mahkemesi kararlarını istinaf yoluyla inceleyen mahkemedir. Hem maddi hem hukuki denetim yapar.
- Bölge İdare Mahkemesi Türkiye'de idari yargıda istinaf incelemesi yapan mahkemedir. İdare ve vergi mahkemesi kararlarını hem maddi hem hukuki yönden denetler.
- Bono Borçlunun belirli bir tutarı belirli bir tarihte ödeme taahhüdünü içeren kıymetli evraktır. Senet olarak da anılır.
- Bono Protestosu Kıymetli evrakın ödenmemesinin resmî biçimde tespit edilmesidir. Başvuru haklarının korunması için kanunda öngörülen sürede yapılması gerekir.
- Bonoda Vade Bononun ödeneceği tarihtir. Vadesi gösterilmeyen bono görüldüğünde ödenecek sayılır.
- Borç Bir kişinin diğerine karşı bir şeyi vermek, yapmak ya da yapmamakla yükümlü olmasıdır. Borcun kaynağı sözleşme, haksız fiil ya da sebepsiz zenginleşme olabilir.
- Borç İlişkisi Alacaklıya borçludan bir edim isteme hakkı veren hukuki ilişkidir. Sözleşme, haksız fiil veya sebepsiz zenginleşme gibi kaynaklardan doğar.
- Borç Ödemeden Aciz Vesikası Haciz sonucu alacağın karşılanamayan kısmı için verilen belgedir. Yeni bir takibe gerek kalmadan haciz isteme imkânı sağlayabilir.
- Borca Batıklık Malvarlığının borçları karşılamaya yetmemesi durumudur. Mirasta terekenin borca batık olması, mirasçıları ret yoluna yöneltebilir.
- Borca İtiraz Borçlunun, borcun bulunmadığını ya da ödendiğini ileri sürmesidir. Süresinde yapılırsa takip durur.
- Borçlanma (Sigortalılık) Belirli sürelerin primi sonradan ödenerek sigortalılık süresine eklenmesidir. Askerlik ve doğum süreleri bu kapsamda değerlendirilebilir.
- Borçlar Hukuku Kişiler arasındaki borç ilişkilerini düzenleyen özel hukuk dalıdır. Sözleşmeler, haksız fiiller ve sebepsiz zenginleşme temel kaynaklarıdır.
- Borçlu Borç ilişkisinde edimi yerine getirmekle yükümlü taraftır. Borcunu zamanında yerine getirmezse temerrüde düşer.
- Borçlunun Temerrüdü Muaccel bir borcun borçlu tarafından zamanında ifa edilmemesidir. Kural olarak alacaklının ihtarıyla gerçekleşir ve gecikme faizi ile tazminat sonuçlarını doğurur.
- Borcun Kaynakları Borç ilişkisini doğuran hukuki olaylardır. Başlıcaları sözleşme, haksız fiil ve sebepsiz zenginleşmedir.
- Borcun Sona Ermesi Borç ilişkisinin ortadan kalkmasıdır. İfa, ibra, takas, yenileme ve ifa imkânsızlığı başlıca sona erme sebepleridir.
- Borcun Üstlenilmesi Borcun, üçüncü bir kişi tarafından devralınmasıdır. Alacaklının onayıyla eski borçlu borçtan kurtulur.
- Borsa İstanbul Türkiye'deki menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası araçlarının işlem gördüğü borsadır. Sermaye piyasası mevzuatına tabidir.
- Boşanma Evlilik birliğinin mahkeme kararıyla sona erdirilmesidir. Anlaşmalı ve çekişmeli olmak üzere iki temel yolu vardır.
- Boşanma Protokolü Anlaşmalı boşanmada eşlerin velayet, nafaka, mal paylaşımı ve tazminat gibi konulardaki anlaşmalarını gösteren belgedir. Hâkim protokolü uygun bulursa onaylar ve boşanmaya karar ve
- Boşanmada Kusur Evlilik birliğinin sona ermesinde tarafların payıdır. Nafaka ve tazminat taleplerini doğrudan etkiler.
- Boşanmada Maddi Tazminat Boşanma nedeniyle mevcut ya da beklenen menfaatleri zedelenen kusursuz eşin talebidir. Kusur dengesi belirleyicidir.
- Boşanmada Manevi Tazminat Boşanmaya yol açan olaylar nedeniyle kişilik hakkı zedelenen eşin talebidir. Maddi tazminattan ayrı olarak istenebilir.
- Boşanmada Yetkili Mahkeme Boşanma davasının açılabileceği yer mahkemesidir. Dava eşlerden birinin yerleşim yerinde veya eşlerin davadan önce bir süre birlikte oturdukları yerde açılabilir.
- Boşanmanın Fer'i Sonuçları Boşanma kararına bağlı olarak velayet, nafaka, tazminat ve mal rejimi tasfiyesi gibi ortaya çıkan sonuçlardır. Hâkim bu konuları boşanma kararıyla birlikte veya ayrı davada düzenle
- Boşta Geçen Süre Ücreti İşe iade davası süresince çalışılamayan dönem için ödenen ücrettir. İşe başlatılsın ya da başlatılmasın ödenir.
- Bozma Kararı Kanun yolu incelemesinde, alt derece mahkemesinin kararının hukuka aykırı bulunarak kaldırılmasıdır. Dosya kural olarak yeniden karar verilmek üzere geri gönderilir.
- Bozmaya Uyma Yargıtayın bozma kararından sonra ilk derece veya bölge adliye mahkemesinin bozma kararı doğrultusunda yeniden karar vermesidir. Uyma kararıyla taraflar lehine usuli kazanılmış hak
- Buluntu Eşya Sahibinin elinden iradesi dışında çıkmış ve bulunan eşyadır. Bulanın bildirim yükümlülüğü ve koşulları varsa ödül hakkı bulunur.
- Buluş Tekniğin bilinen durumuna göre yeni, buluş basamağı içeren ve sanayiye uygulanabilir teknik çözümdür. Patent ile korunabilir.
- Bütçe Dışı Avans Kamu mali yönetiminde, ödeneği olmayan bir harcama için istisnai olarak verilen ön ödemedir. Koşulları ve sınırları mali mevzuatta düzenlenmiştir.
- Çağrı Üzerine Çalışma İşçinin, işverenin ihtiyaç duyduğu anda iş görmeyi üstlendiği kısmi süreli çalışmadır. Çağrı süresi ve asgari çalışma süresi kararlaştırılmalıdır.
- Çağrı Yoluyla Pay Toplama Yönetim kontrolünü ele geçiren kişinin, diğer pay sahiplerine satın alma teklifinde bulunma yükümlülüğüdür. Azınlıktaki yatırımcıyı korumayı amaçlar.
- Çalışma Belgesi İşten ayrılan işçiye, işin türünü ve çalışma süresini gösteren ve işveren tarafından verilen belgedir. Gerçeğe aykırı belge düzenlenmesi tazminat sorumluluğu doğurabilir.
- Çalışma Gücü Kaybı Kişinin hastalık veya kaza nedeniyle çalışma kapasitesini kaybetme derecesidir. Malullük ve iş göremezlik haklarında esas alınır.
- Çalışma İzni Yabancıların Türkiye'de çalışabilmesi için yetkili makamdan alınması gereken izindir. İzinsiz çalışma ve çalıştırma idari yaptırımlara konu olur.
- Çalışma Koşullarında Esaslı Değişiklik İşverenin, iş şartlarında işçi aleyhine önemli değişiklik yapmasıdır. Yazılı bildirim ve işçinin kabulü aranır; kabul edilmezse değişiklik uygulanamaz.
- Çalışma Süresi İşçinin çalıştığı sürenin kanunla belirlenen ölçüsüdür. Haftalık üst sınır ve günlük dağılım kanunda düzenlenmiştir; aşılması fazla çalışma hükümlerini devreye sokar.
- Çalışmaktan Kaçınma Hakkı Ciddi ve yakın tehlike bulunması hâlinde işçinin çalışmayı reddedebilmesidir. Bu süre boyunca ücret hakkı korunur.
- Cari Hesap İki tarafın karşılıklı alacak ve borçlarını ayrı ayrı istemekten vazgeçip tek bir bakiyeye bağladığı hesap ilişkisidir. Yazılı sözleşme aranır.
- Cari Hesap Ekstresi Hesaptaki hareketleri ve bakiyeyi gösteren dökümdür. İtiraz edilmeden geçen süre sonunda bakiyenin kabul edilmiş sayılabileceği hâller mevzuatta düzenlenmiştir.
- Çarter Sözleşmesi Geminin tamamının ya da bir bölümünün taşıma için tahsis edildiği sözleşmedir. Zaman ve sefer çarteri başlıca türlerdir.
- Cayma Hakkı Tüketicinin, belirli sözleşmelerde gerekçe göstermeden sözleşmeden dönebilmesidir. Süresi ve istisnaları tüketici mevzuatında düzenlenmiştir.
- Cayma Parası Sözleşmeden dönme hakkının karşılığı olarak kararlaştırılan tutardır. Pey akçesinden farklı olarak dönme bedelini oluşturur.
- Cebir Bir kişiyi, iradesine aykırı davranmaya zorlamak için güç kullanılmasıdır. Ceza hukukunda bazı suçların unsuru, borçlar hukukunda ise iradeyi sakatlayan sebeptir.
- Cebri İcra Alacağın devlet gücü kullanılarak tahsil edilmesidir. Borçlunun rızası aranmaz; icra dairesi haciz ve satış yoluyla alacağı karşılar.
- ÇED Gerekli Değildir Kararı Projenin kapsamlı çevresel etki değerlendirmesine tabi olmadığına ilişkin karardır. Karara karşı idari yargıda dava açılabilir.
- ÇED Olumlu Kararı Projenin çevresel etkilerinin kabul edilebilir bulunduğunu gösteren karardır. Karara karşı idari yargıda dava açılabilir.
- ÇED Raporu Bir projenin çevreye olası etkilerini değerlendiren rapordur. Proje uygulanmadan önce hazırlanması gerekir.
- Çek Kanunda belirlenen şekil şartlarını taşıyan ve görüldüğünde ödenmesi gereken kıymetli evraktır. Şekil şartlarından birinin eksikliği çek niteliğini ortadan kaldırabilir.
- Çek Hesabı Bankada çek keşide edebilmek için açılan hesaptır. Banka, hesap sahibine çek karnesi verir.
- Çek Karnesi İptali Karşılıksız çek nedeniyle bankanın çek defteri verme yükümlülüğünün sona ermesidir. Çek düzenleme ve hesap açma yasağından ayrı bir sonuçtur.
- Çek Yasağı Karşılıksız çek keşide edilmesi hâlinde uygulanabilen, çek hesabı açma ve çek düzenleme yasağıdır. Koşulları ve kaldırılması özel kanunda düzenlenmiştir.
- Çekişmeli Boşanma Eşlerin boşanma ya da sonuçları konusunda anlaşamaması hâlinde görülen boşanma davasıdır. Anlaşmalı boşanmadan farklı olarak deliller toplanır ve kusur değerlendirmesi yapılır.
- Çekişmesiz Yargı Taraflar arasında bir uyuşmazlık bulunmadan, hukuki durumun tespiti ya da bir iznin verilmesi için yürütülen yargı faaliyetidir. Vesayet ve mirasçılık belgesi işleri bu kapsamdadır
- Çekme Mesafesi Yapının, parsel sınırlarına bırakması gereken en az uzaklıktır. İmar planında ve yönetmelikte belirlenir; aykırılık ruhsata aykırı yapı sonucunu doğurur.
- Cenaze Ödeneği Sigortalının ölümü hâlinde cenaze giderleri için hak sahiplerine yapılan ödemedir. Kanunda belirtilen şartlar aranır.
- Çerez Politikası İnternet sitesinde kullanılan çerezlerin türlerini, amaçlarını ve kullanıcıların tercihlerini açıklayan metindir. Zorunlu olmayan çerezler için kullanıcının rızası alınmalıdır.
- Cevaba Cevap Dilekçesi Davacının, cevap dilekçesine karşı sunduğu ikinci dilekçedir. Yazılı yargılama usulünde dilekçeler teatisinin üçüncü aşamasıdır.
- Cevap Dilekçesi Davalının, dava dilekçesine karşı sunduğu yazılı savunmadır. Süresinde verilmemesi, davacının vakıalarının inkâr edilmiş sayılması sonucunu doğurur.
- Cevap Süresi Davalının dava dilekçesine karşı cevap dilekçesi vermesi gereken kanuni süredir. Belirli hâllerde mahkemeden ek süre istenebilir.
- Cevap ve Düzeltme Hakkı Kişilik hakkı zedelenen kişinin, aynı yayın organında yanıt yayımlatma hakkıdır. Süreler ve usul basın mevzuatında düzenlenmiştir.
- Çevre Kanunu Türkiye'de çevrenin korunması ve kirliliğin önlenmesine ilişkin temel kanundur. Kirletenin sorumluluğu ve idari yaptırımlar bu kanunda düzenlenir.
- Çevre Kirliliği Tazminatı Çevreyi kirleten veya bozanın verdiği zararı karşılaması yükümlülüğüdür. Kusur aranmaksızın sorumluluk doğabilir.
- Çevrenin Kasten Kirletilmesi Atık ya da artıkların çevreye zarar verecek biçimde bırakılmasıdır. Toprağa, suya ve havaya verilen zarar bu kapsamda değerlendirilir.
- Çevresel Etki Değerlendirmesi Bir projenin çevreye olası etkilerinin önceden incelenmesi sürecidir. Olumlu karar alınmadan yatırıma başlanamaz.
- Ceza Ehliyeti Kişinin, işlediği fiilin hukuki anlamını kavrayarak davranışlarını yönlendirebilme yeteneğidir. Yaş küçüklüğü ve akıl hastalığı bu ehliyeti kaldırabilir ya da azaltabilir.
- Ceza Muhakemesi Suç şüphesinin araştırılmasından hükmün kesinleşmesine kadar yürüyen yargılama faaliyetidir. Soruşturma ve kovuşturma olmak üzere iki evreden oluşur.
- Ceza Puanı Trafik ihlallerine göre sürücülere verilen ve belirli sınır aşılınca ehliyetin geri alınmasına yol açan puandır. Puanlar mevzuatla belirlenir.
- Ceza Verilmesine Yer Olmadığı Kararı Fiil suç olmakla birlikte kusurluluğu kaldıran bir sebep nedeniyle sanığa ceza verilmemesine ilişkin karardır. Akıl hastalığı veya meşru savunma hâllerinde verilebilir.
- Ceza Zamanaşımı Kesinleşmiş cezanın kanunda öngörülen süre içinde infaz edilmemesi hâlinde artık infaz edilememesidir. Süre cezanın türü ve miktarına göre değişir.
- Cezai Şart Sözleşmeye aykırı davranılması hâlinde ödenmesi kararlaştırılan bedeldir. Aşırı olması hâlinde hâkim tarafından indirilebilir.
- Cezanın Belirlenmesi Hâkimin suç için kanunda öngörülen sınırlar içinde somut cezayı tayin etmesidir. Temel ceza belirlendikten sonra artırım ve indirimler uygulanır.
- Cezanın Hesaplanması Hapis cezasının infaz süresinin, koşullu salıverilme ve denetimli serbestlik tarihlerinin belirlenmesidir. Cumhuriyet başsavcılığı infaz kurumunca hazırlanan müddetnameyle belirlen
- Cezayı Artıran Nedenler Kanunda öngörülen ve cezanın artırılmasını gerektiren durumlardır. Nitelikli hâller ve zincirleme suç bunlara örnektir.
- Cezayı Azaltan Nedenler Kanunda öngörülen ve cezanın indirilmesini gerektiren durumlardır. Haksız tahrik, teşebbüs ve takdiri indirim bunlara örnektir.
- Çifte Vatandaşlık Bir kişinin aynı anda birden fazla devletin vatandaşı olmasıdır. Türk hukuku bunu belirli bildirim yükümlülükleriyle kabul eder.
- Çifte Vergilendirme Aynı gelir ya da servetin birden fazla devlette vergilendirilmesidir. Önlenmesi için devletler arasında ikili anlaşmalar yapılır.
- CİMER Türkiye'de vatandaşların kamu kurumlarına başvuru, şikâyet ve bilgi edinme taleplerini ilettiği elektronik iletişim merkezidir. Başvurular ilgili kuruma yönlendirilir.
- Cins Tashihi Tapu kütüğünde kayıtlı taşınmazın niteliğinin değiştirilerek yeniden tescil edilmesidir. Arsa üzerine bina yapıldığında niteliğin güncellenmesi bu yolla olur.
- Cinsel Saldırı Bir kişinin vücut dokunulmazlığının cinsel davranışlarla ihlal edilmesidir. Nitelikli hâlleri ve şikâyete bağlılığı kanunda ayrıca düzenlenmiştir.
- Cinsel Taciz Bir kişinin cinsel amaçlı davranışlarla rahatsız edilmesidir. Bedensel temas içermemesiyle diğer cinsel suçlardan ayrılır ve temel hâli şikâyete bağlıdır.
- Cinsiyet Değişikliği Kişinin cinsiyetinin mahkeme izniyle değiştirilmesi ve bunun nüfus kaydına işlenmesidir. Kanunda öngörülen tıbbi ve kişisel şartların varlığı aranır.
- Cirantanın Sorumluluğu Senedi ciro eden kişinin, senedin ödenmemesi hâlinde hamile karşı sorumlu olmasıdır. Ciranta, aksini kayıt düşmedikçe ödemeyi garanti etmiş sayılır.
- Ciro Kıymetli evrakın arkasına yazılan beyanla başkasına devredilmesidir. Beyaz ciro ve tam ciro biçimleri bulunur.
- CMK Görevlendirmesi Zorunlu müdafilik kapsamında barodan avukat atanmasıdır. Ücreti devlet tarafından tarifeye göre ödenir.
- CMR Uluslararası karayolu eşya taşımacılığını düzenleyen sözleşmedir. Taşıyıcının sorumluluğu ve sınırları bu metinde belirlenmiştir.
- Çocuğun Cinsel İstismarı Ceza kanununda çocuklara yönelik cinsel fiilleri yaptırıma bağlayan ağır bir suçtur. Re'sen soruşturulur ve şikâyete bağlı değildir.
- Çocuğun Kaçırılması ve Alıkonulması Velayet ya da kişisel ilişki hakkı bulunan kişiden çocuğun kaçırılmasıdır. Boşanma sonrası uyuşmazlıklarda gündeme gelebilir.
- Çocuğun Malları Çocuğa ait olan ve ana-babanın yönetimindeki malvarlığıdır. Ana-baba bu malları çocuğun yararına yönetir, gelirlerini çocuğun bakım ve eğitimi için kullanabilir.
- Çocuğun Soyadı Çocuğun nüfus kaydında taşıyacağı soyadıdır. Evlilik içinde doğan çocuk ailenin soyadını alır, evlilik dışında doğan çocuğun soyadı soybağına göre belirlenir.
- Çocuğun Üstün Yararı Çocuğa ilişkin tüm kararlarda öncelikle gözetilmesi gereken ilkedir. Velayet, kişisel ilişki ve koruma tedbirlerinde temel ölçüttür.
- Çocuk Mahkemesi Suça sürüklenen çocuklara ilişkin davalara bakan mahkemedir. Çocuğun korunması ve eğitimi gözetilerek özel usul kuralları uygulanır.
- Çocuk Teslimi Velayet ya da kişisel ilişki kararlarının yerine getirilmesi sürecidir. Bu işlemler artık icra daireleri yerine adli destek ve mağdur hizmetleri birimlerince yürütülür.
- Çocukla Kişisel İlişki Kurulması Davası Velayeti kendisine verilmeyen ana veya babanın çocukla görüşme düzeninin belirlenmesi için açtığı davadır. Mahkeme görüşme günlerini ve süresini çocuğun yararına göre belirler.
- Çocuklara Özgü Güvenlik Tedbirleri Suça sürüklenen çocuklar hakkında ceza yerine uygulanan eğitim ve koruma amaçlı tedbirlerdir. Danışmanlık, bakım ve eğitim tedbirleri bu kapsamdadır.
- Çoğaltma Hakkı Eserin aslını veya kopyalarını herhangi bir yöntemle çoğaltma yetkisidir. Yalnız eser sahibine aittir.
- Coğrafi İşaret Belirli bir yere ait nitelik taşıyan ürünleri gösteren işarettir. Menşe adı ve mahreç işareti olmak üzere iki türü vardır.
- Cumhurbaşkanına Hakaret Cumhurbaşkanına hakaret edilmesidir. Ceza kanununda devletin egemenlik alametlerine karşı suçlar arasında düzenlenir.
- Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi Türkiye'de Cumhurbaşkanının yürütme yetkisine ilişkin konularda çıkardığı düzenleyici işlemdir. Kanunla düzenlenen konularda çıkarılamaz.
- Cumhuriyet Savcısı Suç şüphesini araştıran, soruşturmayı yürüten ve kamu davasını açan yargı görevlisidir. Hem şüphelinin lehine hem aleyhine olan delilleri toplamakla yükümlüdür.
- Cüzi İcra Alacaklının, borçlunun belirli mallarına yönelerek alacağını tahsil etmesidir. Genel icra takibi bu niteliktedir.
- Damga Vergisi Kanunda sayılan kâğıt ve sözleşmelerin düzenlenmesi üzerinden alınan vergidir. Sözleşmenin birden çok nüshası ayrı ayrı vergiye tabi olabilir.
- Danıştay Türkiye'de idari yargıda son derece mahkemesidir. Aynı zamanda idari uyuşmazlıklarda ilk derece mahkemesi olarak görev yaptığı hâller bulunur.
- Danıştay Dava Daireleri Türkiye'de Danıştay bünyesinde temyiz incelemesi ve ilk derece davalarını gören dairelerdir. Her daire belirli konulardaki davalara bakar.
- Dava Bir hakkın korunması ya da elde edilmesi için mahkemeye başvurulmasıyla açılan yargılama sürecidir. Dava açan tarafa davacı, aleyhine açılan tarafa davalı denir.
- Dava Açma Süresi (İdari Yargı) İdari işlemlere karşı iptal ve tam yargı davası açılabilecek kanuni süredir. Süre kural olarak işlemin tebliğinden itibaren işler.
- Dava Arkadaşlığı Bir davada davacı veya davalı tarafta birden fazla kişinin bulunmasıdır. Zorunlu ve ihtiyari olmak üzere iki türü vardır.
- Dava Değeri Dava konusunun parayla ölçülebilen değeridir. Görevli mahkemenin ve harcın belirlenmesinde esas alınır.
- Dava Dilekçesinin Unsurları Dava dilekçesinde bulunması gereken zorunlu bilgilerdir. Taraflar, talep sonucu ve vakıalar eksikse dilekçe reddedilebilir.
- Dava Ehliyeti Kişinin, davada kendi başına usul işlemi yapabilme yeteneğidir. Fiil ehliyetine bağlıdır; bulunmayanlar yasal temsilcisiyle temsil edilir.
- Dava Konusunun Devri Yargılama sırasında dava konusu şeyin üçüncü kişiye geçirilmesidir. Davanın yürüyüşü ve hükmün etkisi kanunda özel olarak düzenlenmiştir.
- Dava Şartı Davanın esastan incelenebilmesi için bulunması gereken koşullardır. Eksikliği hâlinde dava usulden reddedilir; hâkim bu şartları yargılamanın her aşamasında gözetir.
- Dava Takip Yetkisi Dava konusu hak üzerinde tasarruf edebilme ve davayı yürütme yetkisidir. Yokluğunda dava usulden reddedilebilir.
- Dava Zamanaşımı Kanunda öngörülen süre içinde kovuşturma yapılmaması veya hüküm verilmemesi hâlinde kamu davasının düşmesidir. Süre suçun cezasının ağırlığına göre değişir.
- Davadan Feragat Davacının, talep sonucundan tamamen vazgeçmesidir. Kesin hüküm sonucu doğurduğu için aynı talep yeniden dava konusu yapılamaz.
- Davaların Birleştirilmesi Aralarında bağlantı bulunan davaların birlikte görülmesidir. Çelişkili karar riskini azaltmayı amaçlar.
- Davanın Açılmamış Sayılması İşlemden kaldırılan dosyanın süresinde yenilenmemesi hâlinde davanın hiç açılmamış kabul edilmesidir. Zamanaşımı kesilmesi de ortadan kalkar.
- Davanın Açılması Dava dilekçesinin mahkemeye verilmesi ve harcın ödenmesiyle davanın başlamasıdır. Dava açıldığı anda derdestlik ve zamanaşımının kesilmesi gibi sonuçlar doğar.
- Davanın Ayrılması Birlikte açılmış taleplerin ayrı ayrı görülmesine karar verilmesidir. Yargılamanın düzenli yürümesi için uygulanır.
- Davanın İhbarı Taraflardan birinin, davayı kaybetmesi hâlinde başvurabileceği üçüncü kişiye durumu bildirmesidir. İhbar edilen kişi davaya katılabilir.
- Davanın Konusuz Kalması Dava sırasında ortaya çıkan bir gelişme nedeniyle davanın konusunun ortadan kalkmasıdır. Mahkeme esas hakkında karar verilmesine yer olmadığına hükmeder.
- Davaya Müdahale Görülmekte olan bir davaya üçüncü kişinin katılmasıdır. Asli ve fer'i müdahale olmak üzere iki türü vardır.
- Davaya Vekâlet Avukatın, müvekkili adına yargılama işlemlerini yapma yetkisidir. Bazı işlemler için vekâletnamede özel yetki bulunması aranır.
- De Facto Hukuken tanınmasa da fiilen var olan durumdur. Fiilî durumu ifade eder.
- De Jure Hukuken var olan ve tanınan durumdur. Fiilî durumun karşıtıdır.
- Defi Borçlunun, borcu kabul etmekle birlikte özel bir sebebe dayanarak ifadan kaçınmasıdır. İtirazdan farklı olarak hâkim tarafından resen gözetilmez, ileri sürülmesi gerekir.
- Define Uzun süre gizli kalmış ve sahibi belirlenemeyen değerli eşyadır. Mülkiyeti ve bulana ödeme konusu kanunda düzenlenmiştir.
- Defter Tutma Tacirlerin, ticari işlemlerini usulüne uygun kayıt altına alma yükümlülüğüdür. Defterler, lehe ve aleyhe delil olarak kullanılabilir.
- Değer Artış Kazancı Belirli malların ve hakların elden çıkarılmasından doğan kazançtır. Taşınmazın kanuni süre dolmadan satılması hâlinde vergilendirilebilir.
- Değer Artış Payı Bir eşin, diğerinin malının edinilmesine ya da değerinin artmasına yaptığı katkının karşılığıdır. Katkının parasal değeri ve malın tasfiye anındaki değeri birlikte gözetilir.
- Delil Bir iddianın doğruluğunu ortaya koymak için mahkemeye sunulan her türlü kanıttır. Senet, tanık, bilirkişi raporu ve keşif başlıca delil türlerindendir.
- Delil Başlangıcı Bir iddiayı tam olarak ispata yetmeyen ancak onu muhtemel gösteren yazılı belgedir. Senetle ispat zorunluluğunun aşılmasına imkân verebilir.
- Delil Listesi Tarafların dayandıkları delilleri gösterdiği listedir. Dilekçeler aşamasında sunulması gerekir.
- Delil Tespiti Kaybolma tehlikesi bulunan delilin, dava açılmadan önce ya da yargılama sırasında saptanmasıdır. Hak kaybını önlemeye yöneliktir.
- Delillerin Değerlendirilmesi Hâkimin, toplanan delillerden hangisine ne ölçüde itibar edeceğini belirlemesidir. Kanunda aksi öngörülmedikçe hâkim delilleri serbestçe değerlendirir.
- Demirbaş Kiralanana dahil olarak teslim edilen ve sözleşme sonunda aynı durumda iade edilmesi beklenen eşyadır. Listesi sözleşmeye eklenerek uyuşmazlık önlenebilir.
- Deneme Süresi İş sözleşmesinin başında kararlaştırılan ve tarafların bildirimsiz fesih yapabildiği süredir. Üst sınırı kanunda belirlenmiştir.
- Denetçi (Apartman) Kat malikleri kurulunca seçilen ve yöneticinin hesaplarını denetleyen kişi veya kuruldur. Yönetimin denetimini sağlar.
- Denetim Süresi Hükmün açıklanmasının geri bırakılması veya cezanın ertelenmesi hâlinde sanığın tabi tutulduğu süredir. Bu sürede kasıtlı yeni bir suç işlenmezse hüküm veya ceza ortadan kalkar.
- Denetimli Serbestlik Hükümlünün, toplum içinde denetim ve yükümlülükler altında tutulmasıdır. Cezanın infaz biçimlerinden olup koşulları infaz mevzuatında düzenlenmiştir.
- Denkleştirme (Çalışma Süresi) Haftalık çalışma süresinin, belirli bir dönem ortalaması içinde dengelenmesidir. Yoğun çalışılan haftalar, az çalışılanlarla denkleştirilir.
- Denkleştirme (Miras) Miras bırakanın sağlığında mirasçılara yaptığı kazandırmaların, paylaşmada hesaba katılmasıdır. Mirasçılar arasında eşitliği sağlamayı amaçlar.
- Denkleştirme İstemi (Acente) Acentelik sözleşmesinin sona ermesinden sonra, acentenin kazandırdığı müşteriler nedeniyle müvekkilden isteyebileceği bedeldir. Hakkaniyete uygun olması ve acentenin kusurlu olmama
- Depozito Kiracının yükümlülüklerini güvence altına almak için verdiği teminattır. Üst sınırı ve iadesi kanunda düzenlenmiştir.
- Derdest Henüz karara bağlanmamış, görülmekte olan davayı anlatır. Aynı konuda ikinci bir dava açılması derdestlik itirazına yol açar.
- Derdestlik Aynı taraflar arasında, aynı konuda daha önce açılmış ve görülmekte olan dava bulunmasıdır. İkinci dava usulden reddedilir.
- Derkenar Bir belgenin kenarına düşülen açıklama ya da şerhtir. Resmî yazışmalarda kısa bilgi notu anlamında kullanılır.
- Derneğin Feshi Derneğin genel kurul kararıyla ya da kanunda öngörülen hâllerde mahkeme kararıyla dağılmasıdır. Fesihten sonra derneğin malvarlığı tasfiye edilir.
- Dernek Kazanç paylaşma dışında ortak amaç için kurulan kişi topluluğudur. Tüzel kişiliği kuruluş bildiriminin verilmesiyle kazanır.
- Destekten Yoksun Kalma Ölen kişinin desteğinden yoksun kalan yakınlarının uğradığı zarardır. Destek tazminatı, ölenin gelirine ve destek süresine göre hesaplanır.
- Destekten Yoksun Kalma Tazminatı Ölen kişinin desteğinden yoksun kalanların talep edebileceği tazminattır. Fiilen destek olunması yeterlidir; akrabalık zorunlu değildir.
- Devamsızlık İşçinin işverenden izin almaksızın veya haklı bir sebebe dayanmaksızın işe gelmemesidir. Kanunda belirtilen ölçüyü aşan devamsızlık işverene haklı fesih hakkı verir.
- Devir ve Teslim Bir malın ya da görevin usulüne uygun biçimde başkasına geçirilmesidir. Tutanağa bağlanması, sonradan doğacak uyuşmazlıklarda ispat kolaylığı sağlar.
- Devlet Memurluğundan Çıkarma Memurun bir daha devlet memurluğuna atanmamak üzere görevinden çıkarılmasıdır. En ağır disiplin cezasıdır.
- Devlet Memuru Kamu hizmetlerini asli ve sürekli görev olarak yürüten ve memur statüsüne tabi personeldir. Hakları ve yükümlülükleri memur mevzuatıyla belirlenir.
- Devlete Kalan Miras Mirasbırakanın mirasçısı bulunmadığında terekenin devlete geçmesidir. Devlet, yasal mirasçı sıfatıyla terekeyi edinir.
- Devletin Hüküm ve Tasarrufu Altındaki Yerler Sahipsiz yerler ile kamunun ortak kullanımına ayrılmış yerlerdir. Kural olarak özel mülkiyete konu olamaz ve zamanaşımıyla kazanılamaz.
- Devre Mülk Bir konutun, maliklerinden her birine yılın belirli dönemlerinde kullanma hakkı veren irtifak hakkıdır. Paylı mülkiyete bağlı olarak kurulur.
- Devre Tatil Bir konaklama tesisinden belirli dönemlerde yararlanma hakkı veren sözleşmedir. Devre mülkten farkı, ayni hak değil kişisel hak sağlamasıdır; tüketici mevzuatına tabidir.
- Dijital Delil Bilişim sistemlerinden elde edilen ve yargılamada kullanılan elektronik verilerdir. Bütünlüğünün korunması için uygun yöntemlerle elde edilmesi gerekir.
- Dijital Miras Kişinin ölümünden sonra, dijital hesap ve varlıklarının akıbetine ilişkin sorunlar bütünüdür. Platform koşulları ile miras hukuku arasında tartışma doğurur.
- Dilekçe Mahkemeye ya da bir kuruma yazılı olarak sunulan taleptir. Dava dilekçesi davanın açılmasını sağlayan temel belgedir ve içeriği kanunda düzenlenmiştir.
- Dilekçe Hakkı Kişilerin, kendileriyle ya da kamuyla ilgili istek ve şikâyetlerini yetkili makamlara iletme hakkıdır. Anayasal bir haktır ve cevaplanması gerekir.
- Dilencilik Dilenmek suretiyle başkalarından para veya menfaat istemektir. Kabahat olarak düzenlenmiştir.
- Din ve Vicdan Özgürlüğü Herkesin inanç ve kanaat özgürlüğüne sahip olmasıdır. Kimse ibadete ve dini ayinlere katılmaya zorlanamaz.
- Dini Değerleri Aşağılama Bir kesimin benimsediği dini değerlerin alenen aşağılanmasıdır. Kamu barışını bozmaya elverişli olması aranır.
- Direnme Kararı Mahkemenin Yargıtayın bozma kararına uymayarak önceki kararında ısrar etmesidir. Direnme kararının temyizi üzerine uyuşmazlık Yargıtay Hukuk Genel Kurulunda incelenir.
- Disiplin Cezası Kamu görevlilerine, görev ve yükümlülüklerine aykırı davranışları nedeniyle verilen yaptırımdır. Savunma hakkı tanınması zorunludur.
- Disiplin Soruşturması (Avukat) Meslek kurallarına aykırılık iddiası üzerine baro tarafından yürütülen incelemedir. Verilen kararlara karşı itiraz yolu açıktır.
- Doğrudan Doğruyalık İlkesi Hükmü verecek hâkimin delilleri bizzat incelemesi ve tanıkları kendisinin dinlemesi ilkesidir. Ceza yargılamasında özellikle önem taşır.
- Doğrudan İflas Önceden takip yapılmaksızın kanunda sayılan hâllerde doğrudan mahkemeden iflas istenmesidir. Borçlunun ödemelerini durdurması veya mal kaçırması bu hâllerdendir.
- Doğrudan Zarar Haksız fiilin ya da sözleşmeye aykırılığın doğrudan sonucu olan zarardır. Tazminat talebinin asıl konusunu oluşturur.
- Doğum Borçlanması Kadın sigortalının doğum sonrasında çalışmadığı sürelerin prim ödenerek sigortalılık süresine eklenmesidir. Kanunda belirtilen çocuk sayısı ve süre sınırları içinde yapılabilir.
- Doğum Hatası Doğum sırasında anne veya bebeğe yapılan hatalı tıbbi müdahaledir. Tazminat sorumluluğuna yol açabilir.
- Doğum İzni Kadın işçinin doğum öncesi ve sonrasında ücretli olarak çalıştırılmadığı süredir. Süre ve kullanım biçimi kanunda düzenlenir.
- Dolandırıcılık Hileli davranışlarla bir kişinin aldatılarak, kendisinin ya da başkasının zararına yarar sağlanmasıdır. Bilişim sistemleri ya da banka araçları kullanılarak işlenmesi nitelikli hâl
- Dolaylı Faillik Suçun, başkası araç olarak kullanılarak işlenmesidir. Araç olarak kullanılan kişinin kusur yeteneği bulunmayabilir; suç işleten fail olarak sorumlu tutulur.
- Dolaylı Zarar Haksız fiilin doğrudan değil, sonuçları üzerinden ortaya çıkan zararıdır. Tazmini, nedensellik bağının kurulabilmesine bağlıdır.
- Donatan Gemisini deniz ticaretinde kullanan gemi sahibidir. Kaptan ve gemi adamlarının kusurundan sorumlu tutulabilir.
- Donatma İştiraki Birden çok kişinin paylı mülkiyetindeki gemiyi, ortak hesaplarına deniz ticaretinde kullanmak üzere kurduğu birliktir. Deniz ticareti hukukuna özgü bir yapıdır.
- Doping Performans artırmak amacıyla yasaklı madde ya da yöntem kullanılmasıdır. Disiplin yaptırımı ve müsabakadan men sonucu doğurabilir.
- Dostane Çözüm Avrupa İnsan Hakları Mahkemesindeki başvurunun taraflar arasında uzlaşmayla sonuçlandırılmasıdır. Mahkeme çözümü onaylayarak başvuruyu kayıttan düşer.
- Dosya Masrafı İadesi Kredi kullanımında tahsil edilen dosya masrafı gibi ücretlerin haksız şart niteliğindeyse geri istenmesidir. Tüketici hakem heyeti veya tüketici mahkemesine başvurulabilir.
- Dosyanın İşlemden Kaldırılması Tarafların duruşmaya gelmemesi ya da gerekli işlemi yapmaması hâlinde dosyanın bekletilmesidir. Süresinde yenilenmezse dava açılmamış sayılır.
- Düğün Hediyeleri Düğünde eşlere veya eşlerden birine verilen takı ve eşyalardır. Kime ait olduklarına ilişkin uyuşmazlıklar boşanmada sıkça gündeme gelir; kadına takılan ziynetler kural olarak kadı
- Dul Aylığı Ölen sigortalının eşine bağlanan ölüm aylığıdır. Eşin yeniden evlenmesi hâlinde kesilir.
- Duruşma Tarafların ve varsa tanıkların hâkim önünde dinlendiği yargılama oturumudur. Kural olarak aleni yapılır, kanunda sayılan hâllerde kapalı yürütülür.
- Duruşma Savcısı Kovuşturma aşamasında duruşmaya katılan ve iddia makamını temsil eden savcıdır. Esas hakkında mütalaa sunar.
- Duruşmadan Vareste Tutulma Sanığın talebi üzerine mahkemenin onu duruşmalara katılmaktan bağışık tutmasıdır. Sorgusu yapılmış sanık için uygulanabilir.
- Duruşmaya Gelmeme Tarafların usulüne uygun davete rağmen duruşmaya katılmamasıdır. Davanın işlemden kaldırılması gibi sonuçlar doğurabilir.
- Dürüst Yargılanma Hakkı Herkesin bağımsız ve tarafsız bir mahkeme önünde, makul sürede ve hakkaniyete uygun biçimde yargılanma hakkıdır. Silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama bu hakkın unsurlarındand
- Dürüstlük Kuralı Hakların kullanılmasında ve borçların yerine getirilmesinde dürüst davranma yükümlülüğüdür. Hakkın kötüye kullanılması hukuk düzenince korunmaz.
- Dürüstlük Kuralının İhlali Hak kullanımı ya da borç ifasında dürüst davranma ölçüsünün aşılmasıdır. Hakkın kötüye kullanılması bunun en belirgin görünümüdür.
- Düşme Kararı Davanın, esası incelenmeden sona ermesine ilişkin karardır. Zamanaşımı, ölüm ya da af gibi sebeplerle verilir ve suçsuzluk tespiti içermez.
- Düzeltme Talebi Vergi hatasının giderilmesi için idareye yapılan başvurudur. Reddi hâlinde şikâyet yoluyla üst makama gidilebilir.
- Düzenleme Ortaklık Payı İmar uygulamasında, yol ve yeşil alan gibi ortak kullanım yerleri için taşınmazdan yapılan kesintidir. Karşılığında bedel ödenmez ve üst sınırı mevzuatta belirlenmiştir.
- Düzenleme Şeklinde Senet Noterin işlemi bizzat düzenlediği resmî senettir. İçeriği noterin sorumluluğu altında yazılır.
- E-Arşiv Fatura E-fatura kullanıcısı olmayanlara elektronik ortamda düzenlenen faturadır. Alıcıya kâğıt ya da elektronik olarak iletilebilir.
- E-Fatura Elektronik ortamda düzenlenen ve saklanan faturadır. Kapsamdaki mükellefler için kullanımı zorunludur; kâğıt fatura hüküm doğurmayabilir.
- E-İhale İcra ve iflas dairelerinin satışlarının elektronik ortamda yapılmasıdır. Teklifler sistem üzerinden verilir ve ihale elektronik olarak sonuçlanır.
- Ecrimisil Bir taşınmazın haksız kullanımı karşılığında istenen bedeldir. Kira değildir; hukuka aykırı kullanımın karşılığı olarak talep edilir.
- Ecrimisil İhbarnamesi Hazine veya kamu idaresine ait taşınmazı izinsiz kullanan kişiye gönderilen ve haksız kullanım bedelini bildiren yazıdır. Ödenmezse kamu alacağı olarak tahsil edilir.
- Eda Davası Davalının bir şey vermeye, yapmaya ya da yapmamaya mahkûm edilmesinin istendiği davadır. Tespit ve inşai davalardan bu yönüyle ayrılır.
- Edim Borç ilişkisinde borçlunun yerine getirmekle yükümlü olduğu davranıştır. Verme, yapma ya da yapmama biçiminde olabilir.
- Edimin İfasına Fesat Karıştırma Kamu ihalesi sonucu yapılan sözleşmenin yerine getirilmesinde hileli davranışlarda bulunulmasıdır. İhaleye fesattan farkı, sözleşme aşamasında işlenmesidir.
- Edimin Konusu Borçlunun yerine getirmekle yükümlü olduğu davranışın içeriğidir. Bir şeyi vermek, yapmak veya yapmamak şeklinde olabilir.
- Edinilmiş Mal Evlilik süresince karşılığı verilerek elde edilen malvarlığıdır. Çalışma karşılığı edinilenler ve kişisel malların gelirleri bu kapsamda değerlendirilir.
- Edinilmiş Mallara Katılma Karinesi Hangi eşe ait olduğu ispatlanamayan malın, eşlerin paylı mülkiyetinde sayılmasıdır. Tasfiyede ispat yükünü belirler.
- Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi Yasal mal rejimidir ve eşlerin evlilik süresince edindiği malların tasfiyede paylaşılmasını öngörür. Aksi kararlaştırılmadıkça kendiliğinden uygulanır.
- Ehliyet Kişinin hak sahibi olabilmesi ve hukuki işlem yapabilmesidir. Hak ehliyeti ve fiil ehliyeti olmak üzere ikiye ayrılır.
- Ehliyet Geri Alma Belirli trafik ihlalleri nedeniyle sürücü belgesinin geçici olarak geri alınmasıdır. Süre ihlalin türüne ve tekrarına göre değişir.
- Ehliyetsiz Araç Kullanma Sürücü belgesi olmadan motorlu araç kullanılmasıdır. Kural olarak idari para cezası gerektiren bir trafik ihlalidir.
- Ehliyetsizlik Kişinin hukuki işlem yapma yeteneğinden yoksun olmasıdır. Tam ehliyetsizlerin yaptığı işlemler kural olarak geçersizdir.
- Ek Dava Kısmi dava açıldıktan sonra kalan alacak için açılan davadır. Zamanaşımı bakımından ilk davanın kesme etkisi tartışma konusudur.
- Ek Süre Bir usul işleminin yapılması için mahkemece verilen ilave süredir. Cevap dilekçesi gibi işlemlerde haklı sebeplerle istenebilir.
- Eklenti Bir bağımsız bölümün kullanımını tamamlayan ve tapuda ona bağlı gösterilen yerdir. Kömürlük ve depo tipik örneklerdir; bağımsız bölümden ayrı devredilemez.
- Eksik Borç Dava edilemeyen ancak ifa edilince geri istenemeyen borçtur. Zamanaşımına uğramış borç ve kumar borcu örnek verilebilir.
- Eksik Sigorta Sigorta bedelinin, sigortalanan değerin altında belirlenmesidir. Hasar hâlinde tazminat oranlı olarak ödenir.
- Eksper Sigorta hasarlarını inceleyip zararın miktarını belirleyen uzmandır. Hazırladığı rapor tazminat hesabında esas alınır.
- El Yazılı Vasiyetname Miras bırakanın tamamını kendi el yazısıyla yazıp tarih attığı ve imzaladığı vasiyetnamedir. Şekil koşullarından birinin eksikliği geçersizlik sebebidir.
- Elatmanın Önlenmesi Mülkiyet hakkına yapılan haksız müdahalenin durdurulması için açılan davadır. Taşınmazlarda komşuluk uyuşmazlıklarında sıkça başvurulur.
- Elektronik İmza Elektronik ortamdaki veriyi imzalayan kişiyle ilişkilendirmeye yarayan veridir. Güvenli elektronik imza, kanunda öngörülen koşullarla el yazısıyla atılan imzanın hukuki sonucunu do
- Elektronik Kelepçe Şüpheli, sanık veya hükümlünün konumunun elektronik cihazla izlenmesidir. Adli kontrol ve denetimli serbestlik kapsamında uygulanır.
- Elektronik Para Kabul edilen fon karşılığında ihraç edilen ve ödeme aracı olarak kullanılan elektronik değerdir. İhraç yetkisi lisansa bağlıdır.
- Elektronik Sözleşme Tarafların irade açıklamalarını elektronik ortamda yaptığı sözleşmedir. Kanunun özel şekil aradığı hâller dışında geçerlidir.
- Elektronik Tebligat Tebligatın, güvenli elektronik adrese yapılmasıdır. Kapsamdaki kişiler için zorunludur ve belirli sürenin sonunda yapılmış sayılır.
- Elektronik Ticaret Mal ve hizmetlerin elektronik ortamda pazarlanması ve satılmasıdır. Ticari elektronik ileti gönderimi için önceden onay alınması gerekir.
- Elkoyma Delil ya da müsadereye konu eşyanın geçici olarak muhafaza altına alınmasıdır. Kararı kural olarak hâkim verir.
- Emekli İkramiyesi Kamu görevlisi olarak çalışanlara emekliliklerinde hizmet sürelerine göre ödenen toplu paradır. Hizmet süresi ve son aylık esas alınarak hesaplanır.
- Emekli Maaşı Haczi Emekli aylığına icra takibi nedeniyle haciz konulmasıdır. Kanunda öngörülen istisnalar dışında emekli aylıkları kural olarak haczedilemez.
- Emeklilik Sigortalının, kanunda öngörülen yaş ve prim koşullarını sağlayarak aylık bağlanmasıdır. Koşullar sigortalılık başlangıcına göre değişiklik gösterir.
- Emeklilik Yaşı Yaşlılık aylığı bağlanabilmesi için sigortalının ulaşması gereken yaştır. Sigortalılık başlangıç tarihine ve cinsiyete göre farklılık gösterebilir.
- Emin Sıfatıyla Zilyet Eşyayı, malikin rızasıyla elinde bulunduran kişidir. Bu kişiden iyiniyetle eşya edinen üçüncü kişi, kural olarak korunur.
- Emlak Komisyonu Taşınmaz alım satımı veya kiralamasında aracılık eden emlak komisyoncusuna ödenen ücrettir. Oranı mevzuatla belirlenir.
- Emlak Vergisi Bina ve arazi üzerinden, malikten alınan vergidir. Beyan ve ödeme belediyeye yapılır ve taşınmazın devrinde borç durumu aranır.
- Emlak Vergisi Değeri Emlak vergisinin hesaplanmasında esas alınan değerdir. Belediye tarafından belirlenen birim değerler üzerinden hesaplanır.
- Emre Aykırı Davranış Yetkili makamların hukuka uygun emirlerine uymamaktır. Kabahat olarak idari para cezasıyla yaptırıma bağlanır.
- Emre Yazılı Senet Senette adı yazılı kişiye veya onun emrine ödenecek olan ve ciro yoluyla devredilebilen kıymetli evraktır. Bono ve poliçe kural olarak emre yazılıdır.
- Emredici Hüküm Tarafların sözleşmeyle aksini kararlaştıramayacağı kanun hükmüdür. Aykırılık hâlinde sözleşme hükmü geçersiz sayılabilir.
- Emsal Bir parselde yapılabilecek toplam inşaat alanının, parsel alanına oranıdır. İmar planında gösterilir ve yapılaşma hakkını belirler.
- Emsal Karar Benzer bir uyuşmazlıkta daha önce verilmiş ve yol gösterici nitelikte görülen karardır. Kural olarak bağlayıcı değildir; içtihadı birleştirme kararları bu bakımdan ayrılır.
- Emzirme Ödeneği Doğum yapan sigortalı kadına veya sigortalı erkeğin eşine yapılan tek seferlik ödemedir. Analık sigortası kapsamında verilir.
- Enerji Kimlik Belgesi Binanın enerji performansını gösteren belgedir. Satış ve kiralama işlemlerinde ibrazı aranabilir.
- Enerji Piyasası Lisansı Elektrik ve doğal gaz piyasasında faaliyet için alınan izindir. Üretim, dağıtım ve tedarik gibi türleri bulunur.
- Engelli Emekliliği Engelli sigortalılar için daha az prim günü ve sigortalılık süresiyle emeklilik imkânı tanıyan düzenlemedir. Engellilik oranı ve engelliliğin başlangıç tarihi belirleyicidir.
- Engellilik Oranı Kişinin bedensel veya zihinsel engelinin derecesini gösteren orandır. Sağlık kurulu raporuyla belirlenir ve birçok hakta belirleyicidir.
- Epikriz Hastanın tedavi süreci, tanı ve önerilerini özetleyen tıbbi rapordur. Taburcu sırasında düzenlenir.
- Erga Omnes Bir hukuki sonucun herkese karşı geçerli olmasıdır. Mutlak haklar ve iptal kararları bu niteliktedir.
- Ergin Kılınma Kanunda aranan yaşa ulaşmış küçüğün, kendi isteği ve ana-babasının rızasıyla mahkeme kararıyla ergin sayılmasıdır. Ergin kılınan kişi tam fiil ehliyeti kazanır.
- Erginlik Kişinin kanunda belirlenen yaşı doldurmasıyla başlayan ve tam fiil ehliyeti için aranan durumdur. Evlenme veya mahkeme kararıyla daha erken yaşta da kazanılabilir.
- Erişimin Engellenmesi Hukuka aykırı içeriğe ulaşımın teknik olarak kapatılmasıdır. Hâkim ya da kanunda sayılan hâllerde idari kararla uygulanabilir.
- Erken Ödeme İndirimi Kredinin vadesinden önce kapatılması hâlinde faizden yapılan indirimdir. Tüketici kredilerinde talep üzerine uygulanması zorunludur.
- Erteleme Hükmedilen cezanın, kanunda belirlenen koşullarla infazının geri bırakılmasıdır. Denetim süresi içinde yükümlülüklere uyulması beklenir.
- Esas Hakkında Mütalaa Savcının, kovuşturma sonunda esas hakkındaki görüşünü mahkemeye bildirmesidir. Sanığa bu görüşe karşı savunma yapma imkânı tanınır.
- Esas Sermaye Şirketin esas sözleşmede belirlenen ve ortakların taahhüt ettiği sermaye tutarıdır. Kanunda öngörülen asgari tutardan az olamaz.
- Esas Sözleşme Şirketin kuruluşunu, organlarını ve işleyişini düzenleyen temel belgedir. Değiştirilmesi genel kurul kararına ve tescile bağlıdır.
- Esaslı Noktalar Sözleşmenin kurulması için tarafların mutlaka uyuşması gereken unsurlardır. Satımda mal ve bedel gibi objektif esaslı noktalar yanında tarafların önem verdiği noktalar da bu kapsam
- Esastan Ret Talebin haksız bulunması nedeniyle verilen ret kararıdır. Kesinleştiğinde kesin hüküm oluşturur.
- Eser Sahibinin hususiyetini taşıyan ve ilim, edebiyat, müzik, güzel sanatlar veya sinema eserlerinden sayılan fikir ve sanat ürünüdür. Fikri mülkiyet mevzuatıyla korunur.
- Eser Sahibi Eseri meydana getiren kişidir. Eser üzerindeki mali ve manevi haklar kural olarak eser sahibine aittir.
- Eser Sözleşmesi Yüklenicinin bir eser meydana getirmeyi, iş sahibinin ise bedel ödemeyi üstlendiği sözleşmedir. İnşaat ve yapım işleri bu kapsamda değerlendirilir.
- Eser Sözleşmesinde Ayıp Yüklenicinin meydana getirdiği eserin sözleşmeye uygun olmamasıdır. İş sahibi eseri reddedebilir, bedelde indirim veya ücretsiz onarım isteyebilir.
- Eşin Aile Konutu Üzerindeki Hakları Malik olmayan eşin, aile konutunun devri veya kira sözleşmesinin feshi gibi işlemlere rıza göstermesinin aranmasıdır. Tapuya aile konutu şerhi konulmasıyla bu hak üçüncü kişilere k
- Eşin Rızası (Kefalet) Evli kişinin kefil olabilmesi için eşinin yazılı onayının aranmasıdır. Rıza alınmaması kefaleti geçersiz kılar.
- Eşit Davranma İlkesi İşverenin, işçiler arasında haklı sebep olmadan ayrım yapmaması yükümlülüğüdür. İhlali hâlinde ayrımcılık tazminatı gündeme gelebilir.
- Eşitlik İlkesi Herkesin dil, ırk, cinsiyet, din ve benzeri sebeplerle ayrım gözetilmeksizin kanun önünde eşit olmasıdır. Devlet organları bu ilkeye uygun davranmakla yükümlüdür.
- Eski Hâle Getirme Elde olmayan sebeplerle süre kaçırıldığında, işlemi yapma imkânının yeniden tanınmasıdır. Koşulları ve başvuru süresi kanunda düzenlenmiştir.
- Eşlerin Soyadı Evlenmeyle birlikte eşlerin kullanacağı soyadına ilişkin kurallardır. Kadın kocasının soyadını alır, isterse önceki soyadını kocasının soyadının önünde kullanabilir.
- Esnaf Faaliyeti sermayeden çok bedeni çalışmaya dayanan ve kazancı geçimini sağlayacak düzeyde olan kişidir. Tacir sayılmadığı için ticari hükümlerin bir bölümü uygulanmaz.
- Esnek Çalışma Çalışma süresinin veya yerinin taraflarca daha serbest belirlendiği çalışma biçimidir. Kısmi süreli çalışma, çağrı üzerine çalışma ve uzaktan çalışma bu kapsamdadır.
- Estetik Ameliyat Sözleşmesi Estetik amaçlı tıbbi müdahaleye ilişkin hekim ile hasta arasındaki sözleşmedir. Uygulamada sonuç taahhüdü içerdiği kabul edilebilir.
- Etkili Başvuru Hakkı Hakları ihlal edilen kişinin ulusal makamlar önünde etkili bir başvuru yoluna sahip olması hakkıdır. Başvuru yolunun pratikte de sonuç doğurabilmesi gerekir.
- Etkin Pişmanlık Failin, suç tamamlandıktan sonra zararı gidermesi ya da soruşturmaya katkı sunmasıdır. Kanunda öngörülen suçlarda cezada indirim sağlar.
- Ev Hapsi Adli kontrol kapsamında şüpheli veya sanığın konutunu terk etmemesi yükümlülüğüdür. Elektronik izleme ile birlikte uygulanabilir.
- Ev İşçisi Ev hizmetlerinde çalışan kişidir. Çalışma ilişkisi iş kanunu kapsamı dışında kalır ve genel hükümlere tabidir.
- Ev İşleri Eşlerin evlilik birliğinin giderlerine emek ve hizmetleriyle katkı sağladığı faaliyetlerdir. Ev işlerinde çalışma, nafaka ve mal rejimi tasfiyesinde katkı olarak dikkate alınır.
- Evlat Edinme Aralarında doğal soybağı bulunmayan kişiler arasında mahkeme kararıyla soybağı kurulmasıdır. Koşulları kanunda ayrıntılı biçimde düzenlenmiştir.
- Evlat Edinmenin Kaldırılması Kanuni şartlara uyulmadan kurulan evlat edinme ilişkisinin mahkeme kararıyla ortadan kaldırılmasıdır. Rıza alınmaması gibi sebeplerle ilgililer tarafından dava açılabilir.
- Evlenme Akdi Evlenecek kişilerin evlendirme memuru önünde ve tanıklar huzurunda evlenme iradelerini açıklamasıyla kurulan işlemdir. Evlilik bu açıklamayla kurulur ve aile kütüğüne tescil edilir
- Evlenme Başvurusu Evlenmek isteyen kişilerin evlendirme memurluğuna yaptığı başvurudur. Başvuruda kimlik ve sağlık raporu gibi belgeler sunulur ve evlenme engeli bulunup bulunmadığı incelenir.
- Evlenme Ehliyeti Evlenebilmek için aranan yaş ve ayırt etme gücü koşullarıdır. Belirli yaş aralığında yasal temsilcinin izni ya da olağanüstü hâllerde mahkeme kararı gerekir.
- Evlenme Engeli Belirli kişiler arasında evlenmeyi yasaklayan hâllerdir. Hısımlık, mevcut evlilik ve bazı sağlık durumları kanunda engel olarak sayılmıştır.
- Evlenme Ödeneği Ölüm aylığı alan kız çocuğunun evlenmesi hâlinde kendisine yapılan toplu ödemedir. Ödeme yapılınca aylık kesilir.
- Evlilik Birliğinin Korunması Eşlerden biri yükümlülüklerini yerine getirmediğinde hâkimin evliliği korumak amacıyla aldığı önlemlerdir. Nafakaya hükmetme, ayrı yaşamaya izin verme ve aile konutuna ilişkin tedb
- Evlilik Birliğinin Temelinden Sarsılması Ortak hayatın sürdürülmesinin eşlerden beklenemeyecek derecede güçleşmesidir. Genel boşanma sebebi olup kusur değerlendirmesi somut olaya göre yapılır.
- Evlilik Dışı Çocuk Evlilik birliği dışında doğan çocuktur. Ana ile soybağı doğumla, baba ile tanıma ya da babalık hükmüyle kurulur.
- Evlilik Yoluyla Vatandaşlık Türk vatandaşıyla evli yabancının belirli bir süre evlilik birliği içinde yaşaması hâlinde vatandaşlığa başvurabilmesidir. Evliliğin gerçek olması ve aile birliğinin sürmesi aranır
- Ex Officio Bir işlemin ilgili makam tarafından kendiliğinden yapılmasıdır. Talep beklenmeksizin harekete geçmeyi ifade eder.
- Eziyet Bir kişiye, sistematik biçimde acı veren davranışlarda bulunulmasıdır. Süreklilik taşıması yönüyle kasten yaralamadan ayrılır.
- Fahiş Fiyat Piyasa koşullarına göre aşırı yüksek olan bedeldir. Sözleşmede aşırı yararlanma ya da tüketici mevzuatında denetime konu olabilir.
- Fail Suçun kanuni tanımındaki fiili gerçekleştiren kişidir. Birlikte gerçekleştirenlerin her biri de fail olarak sorumlu tutulur.
- Faiz Paranın kullanımının ya da geç ödenmesinin karşılığı olarak istenen bedeldir. Akdi faiz sözleşmeyle, temerrüt faizi ise borcun geç ödenmesi nedeniyle doğar.
- Faktoring Alacakların, bir finans kuruluşuna devredilerek vadesinden önce tahsil edilmesidir. Rücu edilebilir ve edilemez türleri bulunur.
- Fatura Satılan mal ya da yapılan hizmet karşılığında düzenlenen ticari belgedir. Tacirler arasında süresinde itiraz edilmeyen faturanın içeriği kabul edilmiş sayılabilir.
- Faydalı Model Patente göre daha basit buluşlar için verilen koruma belgesidir. Buluş basamağı aranmaz ve koruma süresi patentten kısadır.
- Fazla Çalışma Kanunda belirlenen haftalık çalışma süresinin aşılmasıdır. Karşılığında zamlı ücret ya da serbest zaman verilir; oranlar kanunda düzenlenmiştir.
- Fazla Sürelerle Çalışma Haftalık çalışma süresinin sözleşmede daha az belirlendiği hâllerde, kanuni üst sınırı aşmayan ek çalışmadır. Fazla çalışmadan daha düşük oranlı zamla ücretlendirilir.
- Fer'i Müdahale Üçüncü kişinin, taraflardan birini desteklemek amacıyla davaya katılmasıdır. Kendi adına talepte bulunmaz; desteklediği tarafın kazanmasında hukuki yararı vardır.
- Fer'i Zilyet Eşyayı, sınırlı bir hakka dayanarak elinde bulunduran kişidir. Kiracı ve intifa hakkı sahibi bu niteliktedir.
- Ferağ Taşınmaz mülkiyetinin tapu sicilinde devredilmesidir. Satış vaadi sözleşmesinden farklıdır; ferağ ile mülkiyet fiilen geçer.
- Feragat Davacının dava konusu talebinden tamamen vazgeçmesidir. Kesin hüküm sonucu doğurur, yani aynı talep için yeniden dava açılamaz.
- Feragatname Bir haktan vazgeçildiğini gösteren belgedir. Kapsamının açık yazılması, sonradan doğacak uyuşmazlığı önler.
- Ferdi Kaza Sigortası Kaza sonucu ölüm ya da sakatlık hâlinde ödeme öngören sigortadır. Sağlık sigortasından farkı, yalnız kaza riskini kapsamasıdır.
- Feshi İhbar Süresi İş sözleşmesi feshedilirken uyulması gereken önel süresidir. Süreler çalışma süresine göre kanunda belirlenmiştir; uyulmazsa ihbar tazminatı doğar.
- Fesih Sürekli bir sözleşme ilişkisinin ileriye etkili olarak sona erdirilmesidir. Haklı nedenle veya süreli bildirimle yapılabilir.
- Fesih Bildirimi Sürekli bir sözleşme ilişkisini sona erdirme iradesinin karşı tarafa ulaştırılmasıdır. İş hukukunda yazılı olması ve sebebin açıkça gösterilmesi aranır.
- Fesihte Son Çare İlkesi İşverenin, iş sözleşmesini feshetmeden önce işçiyi başka bir işte çalıştırma gibi daha hafif önlemlere başvurmasını gerektiren ilkedir. Bu ilkeye uyulmadan yapılan fesih geçersiz s
- Fiil Ehliyeti Kişinin kendi işlemleriyle hak kazanabilme ve borç altına girebilme yeteneğidir. Ayırt etme gücü, erginlik ve kısıtlı olmama koşullarını gerektirir.
- Fikrî İçtima Tek bir fiille birden çok farklı suçun oluşmasıdır. En ağır cezayı gerektiren suçtan hüküm kurulur.
- Fikri Mülkiyet İnsan zihninin ürünleri üzerindeki haklardır. Marka, patent, tasarım ve telif hakkı bu başlık altında toplanır.
- Fikrî ve Sınaî Haklar Mahkemesi Marka, patent, tasarım ve telif uyuşmazlıklarına bakan ihtisas mahkemesidir. Hukuk ve ceza olmak üzere ayrı ayrı kurulmuştur.
- Finansal Kiralama Kiralayanın, kiracının seçtiği malı satın alarak kira karşılığında kullanımına bırakmasıdır. Sözleşme sonunda malın kiracıya geçmesi kararlaştırılabilir.
- Finansman Bonosu İhraççının kısa vadeli borçlanma amacıyla çıkardığı araçtır. Tahvilden farkı, vadesinin kısa olmasıdır.
- Firar Hükümlü veya tutuklunun infaz kurumundan kaçmasıdır. Ceza kanununda suç olarak düzenlenmiştir ve infaz haklarını olumsuz etkiler.
- Fiyat Etiketi Satışa sunulan mal ve hizmetlerin fiyatını gösteren etiket veya tarifedir. Satıcının fiyatı açıkça göstermesi zorunludur.
- Franchise Sözleşmesi Marka ve işletme sisteminin, bedel karşılığında kullandırıldığı sözleşmedir. Bağımsız işletmeler arasında kurulur ve sürekli ilişki doğurur.
- FSEK Türkiye'de fikir ve sanat eserleri üzerindeki hakları düzenleyen kanundur. Eser sahiplerinin mali ve manevi haklarını ve bunların korunmasını düzenler.
- Fuhuş Ceza kanununda başkasını fuhşa teşvik etme, yer sağlama veya aracılık etme fiilleri yaptırıma bağlanmıştır. Fuhuş yapan kişi değil, bu fiilleri gerçekleştirenler cezalandırılır.
- Fuzuli Şagil Bir taşınmazı hukuki dayanağı olmaksızın kullanan kişidir. Haksız kullanım karşılığında ecrimisil ödemekle yükümlü tutulabilir.
- Gabin Taraflar arasındaki edimler arasında aşırı oransızlık bulunması ve bunun zor durum, deneyimsizlik ya da düşüncesizlikten yararlanılarak sağlanmasıdır. Zarar görene sözleşmeyi iptal
- Gaipliğe Karar Verilmesi Davası Ölüm tehlikesi içinde kaybolan veya uzun süredir haber alınamayan kişinin gaip sayılması için açılan davadır. Kanunda öngörülen süreler geçtikten sonra ilgililer tarafından açılabi
- Gaiplik Uzun süre kendisinden haber alınamayan kişinin, mahkeme kararıyla kayıp sayılmasıdır. Miras ve evlilik bakımından sonuç doğurur.
- Gaiplik Kararı Uzun süre kendisinden haber alınamayan kişinin mahkemece kayıp sayılmasına ilişkin karardır. Mirasın açılması ve evliliğin sona ermesi bakımından sonuç doğurur.
- Garanti Satıcının, malın belirli bir süre boyunca ayıpsız kalacağını üstlenmesidir. Yasal ayıp sorumluluğundan ayrıdır ve onun yerine geçmez.
- Garanti Belgesi Satıcının, malın belirli süre ayıpsız kalacağını üstlendiğini gösteren belgedir. Yasal ayıp sorumluluğunun yerine geçmez, ona eklenir.
- Garanti Sözleşmesi Garanti verenin, bir sonucun gerçekleşmemesi hâlinde zararı üstlendiği sözleşmedir. Kefaletten farkı, asıl borca bağlı olmamasıdır.
- Garanti Taahhüdü Bir kişinin üçüncü kişinin edimini veya belirli bir sonucu üstlenerek, bunun gerçekleşmemesi hâlinde zararı karşılamayı taahhüt etmesidir. Kefaletten farklı olarak bağımsız bir yük
- Gayrimenkul Yerinden taşınamayan mallardır: arazi, bina ve bağımsız bölümler. Mülkiyetin devri kural olarak tapu siciline tescille gerçekleşir.
- Gayrimenkul Değerleme Bir taşınmazın piyasa değerinin uzman tarafından belirlenmesidir. Kredi, satış ve dava süreçlerinde kullanılır.
- Gayrimenkul Satış Vaadi Taşınmazın ileride satılacağına ilişkin, noterde düzenlenmesi gereken sözleşmedir. Mülkiyeti kendiliğinden geçirmez; tapuya şerh verilerek güçlendirilebilir.
- Gayrimenkul Tellallığı Taşınmaza ilişkin sözleşmelerin kurulmasına ücret karşılığı aracılık etmektir. Yetki belgesi ve ücret koşulları özel mevzuatta düzenlenmiştir.
- Geç Teslim Tazminatı Konutun veya işin zamanında teslim edilmemesi nedeniyle uğranılan zararın tazminidir. Kira kaybı gibi zararlar bu kapsamda istenebilir.
- Gece Çalışması Kanunda belirlenen gece döneminde yapılan çalışmadır. Süre sınırı ve sağlık kontrolü yükümlülükleri bulunur.
- Geçerli Nedenle Fesih İş güvencesi kapsamındaki işçinin sözleşmesinin, işletme gerekleri ya da işçinin yetersizliği gibi sebeplerle feshedilmesidir. Haklı nedenden farklı olarak bildirim süresi uygulanı
- Geçici Hukuki Koruma Asıl dava sonuçlanıncaya kadar hakların korunması için verilen tedbirlerdir. İhtiyati tedbir, ihtiyati haciz ve delil tespiti bu kapsamdadır.
- Geçici İş Göremezlik Ödeneği İstirahat raporu alan sigortalıya, çalışamadığı süre için ödenen tutardır. Hastalık, iş kazası ve analık hâllerinde farklı koşullara tabidir.
- Geçici İş İlişkisi İşçinin, işvereninin rızasıyla başka bir işverene belirli süre devredilerek orada çalıştırılmasıdır. Özel istihdam büroları aracılığıyla da kurulabilir.
- Geçici Kabul Tamamlanan işin, eksiklikleri saptanarak teslim alınmasıdır. Teminat süresi bu tarihten itibaren işlemeye başlar.
- Geçici Koruma (Yabancılar) Kitlesel akınla ülkeye gelen ve bireysel değerlendirmesi yapılamayan yabancılara sağlanan koruma statüsüdür. Kapsamı mevzuatla belirlenir.
- Geçici Nedenler Geçici bir nedenle veya iradi olmayarak alınan alkol ya da uyuşturucu etkisiyle algılama yeteneğinin kaybolmasıdır. Bu hâlde kişiye ceza verilmez veya ceza indirilir.
- Geçici Tescil Varlığı tartışmalı olan ayni hakların korunması için tapu kütüğüne yapılan geçici kayıttır. Mahkeme kararıyla yapılır ve uyuşmazlık çözülene kadar koruma sağlar.
- Gecikme Faizi Vergi incelemesi sonucu ortaya çıkan vergi için, vergi süresinde ödenmiş olsaydı geçecek süreye göre hesaplanan faizdir. Oranı mevzuatla belirlenir.
- Gecikme Tazminatı Borçlunun temerrüdü nedeniyle alacaklının uğradığı zararın karşılanması için ödenen tazminattır. Borçlu, kusursuz olduğunu ispat etmedikçe bu zarardan sorumludur.
- Gecikme Zammı Kamu alacağının vadesinde ödenmemesi hâlinde ödeme tarihine kadar uygulanan zamdır. Oranı mevzuatla belirlenir.
- Gecikmiş İtiraz Elde olmayan sebeplerle süresinde itiraz edemeyen borçlunun sonradan yaptığı itirazdır. Mazeretin kabulü icra mahkemesince değerlendirilir.
- Geçit Hakkı Bir taşınmazdan, başka bir taşınmaza ulaşmak için geçme yetkisi veren irtifak hakkıdır. Genel yola bağlantısı olmayan taşınmazlar için zorunlu geçit istenebilir.
- Geleneksel Ürün Adı Coğrafi sınırla bağlı olmaksızın, geleneksel üretim yöntemiyle öne çıkan ürün adıdır. Coğrafi işaretten bu yönüyle ayrılır.
- Gelir Testi Genel sağlık sigortası primini kendisi ödeyecek kişilerin aile gelirinin belirlenmesi için yapılan incelemedir. Sonuca göre primin kimin tarafından ödeneceği belirlenir.
- Gelir Vergisi Gerçek kişilerin bir takvim yılında elde ettiği kazanç ve iratlar üzerinden alınan vergidir. Artan oranlı tarifeye tabidir ve gelir unsurları kanunda sayılmıştır.
- Gemi Adamı Gemide kaptan, zabit veya tayfa olarak çalışan kişidir. Çalışma ilişkisi deniz iş mevzuatına tabidir.
- Gemi İpoteği Sicile kayıtlı gemi üzerinde kurulan ve alacağı güvence altına alan ayni haktır. Gemi siciline tescille kurulur.
- Genel Boşanma Sebepleri Evlilik birliğinin temelinden sarsılması gibi, hâkimin somut olaya göre değerlendirdiği boşanma sebepleridir. Ortak hayatın sürdürülmesinin eşlerden beklenemeyecek hâle gelmesi ara
- Genel Haciz Yoluyla Takip Bir para alacağı için borçlunun malvarlığına haciz konularak yapılan takiptir. İlamsız ve ilamlı takiplerin temel türüdür.
- Genel İşlem Koşulları Bir tarafın önceden hazırlayıp çok sayıda sözleşmede kullanmak üzere sunduğu koşullardır. Karşı tarafın aleyhine dengesizlik yaratanları yazılmamış sayılabilir.
- Genel Kurul Şirket ortaklarının karar aldığı organdır. Toplantı ve karar yeter sayıları kanunda ve esas sözleşmede düzenlenir.
- Genel Kurul Kararının İptali Kanuna, esas sözleşmeye ya da dürüstlük kuralına aykırı kararların iptali istemidir. Dava süresi ve açabilecekler kanunda belirlenmiştir.
- Genel Sağlık Sigortası Kişilerin sağlık hizmetlerinden yararlanmasını sağlayan zorunlu sigortadır. Gelir durumuna göre prim devlet tarafından ödenebilir veya kişiden alınır.
- Gerçek İçtima Failin birden fazla fiille birden fazla suç işlemesi ve her suç için ayrı ceza almasıdır. Cezalar kanunda belirtilen sınırlar içinde toplanır.
- Gerçek Kişi İnsan olan hukuk süjesidir. Kişilik sağ doğumla başlar ve ölümle sona erer.
- Gerçek Usul Kazancın defter kayıtlarına göre tespit edildiği vergilendirme yöntemidir. Bilanço ve işletme hesabı esasına göre defter tutulur.
- Gerekçeli Karar Mahkemenin hükmünü hukuki ve maddi dayanaklarıyla birlikte açıkladığı karar metnidir. Kanun yollarına başvuru süreleri genellikle bu kararın tebliğiyle işlemeye başlar.
- Geri Alım Hakkı Satıcının, sattığı taşınmazı belirli koşullarla geri alabilme hakkıdır. Tapuya şerh verilerek üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilir hâle gelir.
- Geri Gönderme Merkezi Sınır dışı edilmek üzere idari gözetim altına alınan yabancıların barındırıldığı merkezdir. Göç idaresi tarafından işletilir.
- Geriye Yürümezlik Kanunların, yürürlüğe girmeden önceki olaylara uygulanmaması ilkesidir. Ceza hukukunda lehe hükümler istisnadır.
- Gider Avansı Dava açılırken, yargılama işlemleri için yatırılan tutardır. Yatırılmaması ya da tamamlanmaması dava şartı eksikliği sonucunu doğurabilir.
- Gider Avansının Tamamlanması Yetersiz kalan yargılama avansının süre verilerek tamamlattırılmasıdır. Tamamlanmazsa dava usulden reddedilebilir.
- Giydirilmiş Ücret Çıplak ücrete, düzenli olarak sağlanan para ve para ile ölçülebilen menfaatlerin eklenmesiyle bulunan tutardır. Kıdem tazminatı hesabında esas alınır.
- Gizli Ayıp Malın olağan bir gözden geçirmeyle fark edilemeyen ayıbıdır. Ortaya çıktığında hemen satıcıya bildirilmesi gerekir.
- Gizli Soruşturmacı Örgütlü suçlarda, kimliği gizlenerek örgüt içine yerleştirilen görevlidir. Suç işleyemez ve faaliyeti kanunla sınırlandırılmıştır.
- Gizli Tanık Kimliğinin açıklanması kendisi veya yakınları için ciddi tehlike oluşturacak tanığın kimliğinin gizli tutulmasıdır. Tanığın dinlenmesi özel usullerle yapılır.
- Gıyapta Yargılama Sanığın yokluğunda yapılan yargılamadır. Ceza muhakemesinde kural olarak sanığın hazır bulunması aranır; istisnaları kanunda sayılmıştır.
- Göçmen Kaçakçılığı Maddi menfaat amacıyla yabancıların yasa dışı yollarla ülkeye sokulması veya ülkeden çıkmasının sağlanmasıdır. Ceza kanununda uluslararası suçlar arasında yer alır.
- Gönderen Taşıma sözleşmesinde eşyayı taşıyıcıya teslim eden taraftır. Eşyanın niteliğini doğru bildirmekle yükümlüdür.
- Gönderilen Taşınan eşyanın teslim edileceği kişidir. Teslim anında eşyayı inceleme ve kayıt düşme hakkı bulunur.
- Gönüllü Vazgeçme Failin, suçu tamamlamaktan kendi iradesiyle vazgeçmesi ya da neticenin gerçekleşmesini önlemesidir. Teşebbüsten farklı olarak yalnız tamamlanan kısımdan sorumluluk doğurur.
- Görev İtirazı Davanın görevli olmayan mahkemede açıldığının ileri sürülmesidir. Görev kamu düzenine ilişkin olduğundan mahkeme bunu kendiliğinden de gözetir.
- Görevden Uzaklaştırma Kamu görevlisinin, görevinin başında kalmasında sakınca görülen hâllerde geçici olarak görevinden alınmasıdır. Bir ihtiyati tedbir niteliğindedir.
- Görevi İhmal Kamu görevlisinin, görevinin gereklerini yapmakta gecikmesi ya da ihmal etmesidir. Görevi kötüye kullanmanın ihmal biçimindeki görünümüdür.
- Görevi Kötüye Kullanma Kamu görevlisinin görevinin gereklerine aykırı davranarak kişilerin mağduriyetine ya da kamu zararına yol açmasıdır. Zimmet ve rüşvet kapsamına girmeyen hâller için uygulanır.
- Görevi Yaptırmamak İçin Direnme Kamu görevlisine, görevini yapmasını engellemek amacıyla cebir ya da tehdit uygulanmasıdır. Kolluk görevlilerine karşı sıkça gündeme gelir.
- Görevli Mahkeme Uyuşmazlığın türüne göre davaya bakmakla yetkili kılınan mahkemedir. Görev kuralları kamu düzenine ilişkindir ve taraflar anlaşarak değiştiremez.
- Görevsizlik Kararı Mahkemenin, davaya bakmakla görevli olmadığını belirterek verdiği karardır. Dosya, talep üzerine görevli mahkemeye gönderilir.
- Gözaltı Yakalanan kişinin, soruşturma gereği kanunda belirlenen süreyle kolluk gözetiminde tutulmasıdır. Süreler ve koşulları kanunda düzenlenmiştir.
- Gözaltı Süresi Yakalanan kişinin hâkim önüne çıkarılmadan tutulabileceği kanuni süredir. Süre suçun niteliğine göre değişir ve uzatılması belirli şartlara bağlıdır.
- Gözaltına Alınanın Hakları Gözaltına alınan kişinin yakınlarına haber verme, avukattan yararlanma ve susma gibi haklarıdır. Bu haklar kişiye gözaltına alındığında bildirilir.
- Grev İşçilerin, topluca işi bırakarak ya da yavaşlatarak iş yerindeki faaliyeti durdurmasıdır. Kanuni grev için usul ve koşullara uyulması gerekir; aksi hâlde kanun dışı grev söz konusu
- Grev Oylaması Alınan grev kararının uygulanıp uygulanmayacağının işçilere sorulmasıdır. Kanunda öngörülen sayıda işçinin talebiyle yapılır.
- Gümrük Beyannamesi Eşyanın tabi tutulacağı gümrük rejimini ve gerekli bilgileri gümrük idaresine bildiren belgedir. Elektronik ortamda verilir.
- Gümrük Müşaviri Gümrük işlemlerini başkaları adına takip eden ve izin sahibi meslek mensubudur. Dolaylı temsilci olarak görev yapabilir.
- Gümrük Vergisi Eşyanın ülkeye girişinde ya da çıkışında alınan vergidir. Oranları ve istisnaları gümrük mevzuatında düzenlenmiştir.
- Gümrük Vergisi İtirazı Gümrük idaresinin vergi ve ceza tespitlerine karşı yapılan idari itiraz ve ardından açılan davadır. Kanuni süre içinde yapılması gerekir.
- Güneş Enerjisi Santrali (GES) Güneş enerjisini elektriğe dönüştüren tesislerdir. Kurulumu imar, enerji ve çevre mevzuatına tabidir.
- Gürültü Başkalarının huzur ve sükûnunu bozacak şekilde gürültüye neden olmaktır. Kabahat olarak idari para cezasıyla yaptırıma bağlanır.
- Gürültü Kirliliği İnsan sağlığını ve çevreyi olumsuz etkileyen ve sınır değerleri aşan sestir. İdari yaptırımlara konu olabilir.
- Güven Sorumluluğu Bir kişinin yarattığı haklı güvenin boşa çıkarılması nedeniyle doğan zarardan sorumlu tutulmasıdır. Sözleşme ve haksız fiil dışında üçüncü bir sorumluluk türü olarak kabul edilir.
- Güvence Bedeli Bir yükümlülüğün yerine getirilmesini sağlamak için verilen teminattır. İhalelerde geçici ve kesin teminat biçiminde karşımıza çıkar.
- Güvence Hesabı Sigortası bulunmayan ya da tespit edilemeyen araçların yol açtığı zararları karşılayan fondur. Başvuru koşulları mevzuatta düzenlenmiştir.
- Güveni Kötüye Kullanma Kendisine teslim edilen malın, teslim amacı dışında kullanılması ya da devredilmesidir. Dolandırıcılıktan farkı, malın baştan rıza ile teslim edilmiş olmasıdır.
- Güvenlik Tedbiri Ceza yerine ya da cezaya ek olarak uygulanan, tehlikeliliği gidermeye yönelik yaptırımdır. Müsadere ve belli hakları kullanmaktan yoksun bırakılma bu türdendir.
- Habeas Corpus Kişinin özgürlüğünden yoksun bırakılmasının hukuka uygunluğunun bir hâkim tarafından denetlenmesini isteme hakkıdır. Kişi özgürlüğünün temel güvencelerinden biridir.
- Haberleşmenin Gizliliğini İhlal Kişiler arasındaki haberleşme içeriklerinin hukuka aykırı biçimde öğrenilmesi ya da yayılmasıdır. Mesaj ve e-posta içeriklerinin izinsiz okunması bu kapsamdadır.
- Haciz Borçlunun malvarlığına, alacağın karşılanması amacıyla icra dairesince el konulmasıdır. Haczedilemeyen mal ve haklar kanunda sayılmıştır.
- Haciz İhbarnamesi Borçlunun üçüncü kişilerdeki alacak ve hakları için o kişilere gönderilen haciz bildirimidir. Üçüncü kişi süresinde itiraz etmezse borcu kendisinde kabul etmiş sayılabilir.
- Haciz Talebi Takibin kesinleşmesinden sonra alacaklının borçlunun mallarının haczini istemesidir. Kanuni süre içinde istenmezse takip düşebilir.
- Haciz Tutanağı İcra memurunun haciz işlemini ve haczedilen malları kaydettiği tutanaktır. Haczin geçerliliği bakımından önem taşır.
- Hacze İştirak Başka bir alacaklının, mevcut hacze katılarak satış bedelinden pay almasıdır. Koşulları ve süresi kanunda düzenlenmiştir.
- Haczedilemeyen Mallar Borçlunun ve ailesinin yaşamı için zorunlu olduğundan haczi yasaklanan eşyalardır. Kapsamı kanunda sayılmıştır.
- Haczedilen Malın Muhafazası Haczedilen malın satışa kadar korunması amacıyla yediemine teslim edilmesi veya depoya alınmasıdır. Mal, borçlu veya üçüncü kişiye de yediemin olarak bırakılabilir.
- Hafta Tatili İşçiye haftalık çalışma sonunda verilen kesintisiz dinlenme süresidir. Ücretli olup çalışılması hâlinde ek ödeme gerekir.
- Hak Hukuk düzeninin kişiye tanıdığı ve korunmasını sağladığı yetkidir. Mutlak haklar herkese, nispi haklar belirli kişilere karşı ileri sürülebilir.
- Hak Arama Hürriyeti Herkesin yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunmada bulunabilmesidir. Adil yargılanma hakkını da kapsar.
- Hak Düşürücü Süre Geçmesiyle hakkın kendiliğinden sona erdiği süredir. Zamanaşımından farklı olarak durmaz, kesilmez ve hâkim tarafından resen gözetilir.
- Hak Ehliyeti Kişinin hak ve borçlara sahip olabilme yeteneğidir. Sağ doğmak koşuluyla ana rahmine düşme anından başlar ve herkes için eşittir.
- Hak İhlali Kararı Anayasa Mahkemesinin bireysel başvuru üzerine bir temel hakkın ihlal edildiğini tespit eden kararıdır. İhlalin sonuçlarının giderilmesi için yeniden yargılama veya tazminata hükmed
- Hak Sahibi (Sosyal Güvenlik) Ölen sigortalının aylık ve ödeneklerinden yararlanabilen eş, çocuk, ana ve babasıdır. Her hak sahibinin payı kanunda belirlenir.
- Hakaret Bir kişiye onur, şeref ve saygınlığını zedeleyecek biçimde somut fiil isnat edilmesi ya da sövülmesidir. Temel hâli şikâyete bağlıdır; kamu görevlisine karşı işlenmesi ayrı düzenle
- Hakediş Yapılan iş karşılığında yükleniciye ödenecek tutarı gösteren belgedir. Dönemsel olarak düzenlenir ve itiraz edilmeden imzalanması sonuç doğurabilir.
- Hakem Tarafların, uyuşmazlıklarını çözmesi için seçtiği özel yargıçtır. Hakem kararı, kanunda sayılan hâllerde iptali istenebilecek biçimde bağlayıcıdır.
- Hakem Kararı Tahkim yargılaması sonunda hakem veya hakem kurulunun verdiği karardır. Kesinleşince mahkeme kararı gibi icra edilebilir.
- Hakem Kararının İptali Hakem kararına karşı kanunda sayılan sebeplerle mahkemeye başvurulmasıdır. İptal sebepleri sınırlıdır ve esasa ilişkin inceleme yapılmaz.
- Hâkim Mahkemelerde yargılama yapan ve hüküm veren yargı mensubudur. Bağımsızdır ve hâkimlik teminatına sahiptir.
- Hâkim Durum Bir teşebbüsün, piyasada rakiplerinden bağımsız hareket edebilme gücüdür. Hâkim durumda olmak değil, onu kötüye kullanmak yasaklanmıştır.
- Hâkim Durumun Kötüye Kullanılması Piyasa gücünün, rekabeti bozacak biçimde kullanılmasıdır. Yıkıcı fiyatlama ve mal vermeyi reddetme bu kapsamda değerlendirilebilir.
- Hâkim Şirket Başka bir şirketi oy çoğunluğu ya da sözleşmeyle kontrol eden şirkettir. Hâkimiyetini kötüye kullanması özel sorumluluk doğurur.
- Hâkimin Hukuk Yaratması Uygulanabilecek bir kural bulunmadığında hâkimin, kanun koyucu gibi davranarak kural koymasıdır. Öğreti ve yargı kararlarından yararlanılması beklenir.
- Hâkimin Müdahalesi (Evlilik) Eşlerden birinin aileye karşı yükümlülüklerini yerine getirmemesi hâlinde hâkimin istem üzerine önlem almasıdır. Hâkim eşleri uyarabilir, uzlaştırmaya çalışabilir veya gerekli tedb
- Hâkimler ve Savcılar Kurulu Türkiye'de hâkim ve savcıların atama, nakil, terfi ve disiplin işlerini yürüten anayasal kuruldur. Yargı bağımsızlığının güvencelerinden biridir.
- Hâkimlik Teminatı Hâkimlerin görevlerini bağımsız biçimde yerine getirebilmesi için sağlanan anayasal güvencelerdir. Azlolunamama ve aylığından yoksun bırakılamama bunlar arasındadır.
- Hakkaniyet Somut olayın özelliklerine göre adil sonuca ulaşma ölçüsüdür. Kanun hâkime takdir yetkisi tanıdığı yerlerde bu ölçüt uygulanır.
- Hakkı Olmayan Yere Tecavüz Başkasına ait taşınmazın işgal edilmesi ya da sınırlarının değiştirilmesidir. Tarla ve arazi uyuşmazlıklarında sıkça gündeme gelir.
- Hakkın Kötüye Kullanılması Bir hakkın, dürüstlük kuralına aykırı biçimde kullanılmasıdır. Hukuk düzeni bu kullanımı korumaz.
- Haklı Nedenle Fesih Kanunda sayılan ağır sebeplerin varlığında sözleşmenin bildirim süresi beklenmeden sona erdirilmesidir. Hem işçi hem işveren için ayrı ayrı düzenlenmiştir.
- Haklı Sebeple Fesih (Şirket) Ortaklığın sürdürülmesinin çekilmez hâle gelmesi durumunda şirketin feshinin istenmesidir. Mahkeme fesih yerine başka çözümlere de hükmedebilir.
- Haksız Fiil Hukuka aykırı bir davranışla başkasına kusurlu olarak zarar verilmesidir. Zarar verenin tazminat yükümlülüğünü doğurur.
- Haksız Rekabet Dürüstlük kuralına aykırı ticari uygulamalarla rakiplerin ya da müşterilerin zarara uğratılmasıdır. Tespit, önleme ve tazminat davalarına konu olabilir.
- Haksız Şart Tüketiciyle müzakere edilmeden sözleşmeye konulan ve dürüstlük kuralına aykırı biçimde dengesizlik yaratan koşuldur. Tüketiciyi bağlamaz.
- Haksız Tahrik Failin, haksız bir fiilin yarattığı öfke ya da elemin etkisiyle suç işlemesidir. Cezada indirim sebebi olarak uygulanabilir.
- Haksız Tahrik İndirimi Haksız bir fiilin yarattığı öfke ya da elemin etkisiyle işlenen suçta uygulanan indirimdir. Tahrikin ağırlığına göre oran değişir.
- Haksız Ticari Uygulama Tüketicinin ekonomik davranışını bozan aldatıcı ya da saldırgan uygulamadır. İdari para cezası ve durdurma yaptırımına bağlanmıştır.
- Haksız Tutuklama Tazminatı Kanuna aykırı olarak yakalanan, tutuklanan veya tutukluluğu devam ettirilen kişinin devletten isteyebildiği tazminattır. Ağır ceza mahkemesine açılan davayla istenir.
- Halefiyet (Sigorta) Tazminatı ödeyen sigortacının, sigortalının zarar verene karşı haklarına geçmesidir. Rücu hakkının temelini oluşturur.
- Halka Açık Şirket Payları borsada işlem gören ya da pay sahibi sayısı kanunda öngörülen sınırı aşan şirkettir. Kamuyu aydınlatma yükümlülüğü bulunur.
- Halka Arz Sermaye piyasası araçlarının, halka satılmak üzere sunulmasıdır. İzahname hazırlanması ve kurul onayı aranır.
- Halkı Kin ve Düşmanlığa Tahrik Halkın bir kesimini başka bir kesimine karşı kin ve düşmanlığa alenen tahrik etmektir. Kamu güvenliği bakımından açık ve yakın bir tehlike oluşması aranır.
- Hamile İşçinin Hakları Gebe işçinin sağlığının korunmasına yönelik çalışma koşulları ve izin haklarıdır. Ağır işlerde çalıştırılamaz ve periyodik kontroller için izin verilir.
- Hamiline Yazılı Senet Kimin elinde bulunuyorsa ona hak sağlayan kıymetli evraktır. Devri teslimle gerçekleşir.
- Hapis Cezası Hükümlünün özgürlüğünün kısıtlanması suretiyle infaz edilen cezadır. Ağırlaştırılmış müebbet, müebbet ve süreli hapis cezası olmak üzere türlere ayrılır.
- Hapis Cezasının Ertelenmesi Belirli süreyi aşmayan hapis cezasının infazının geri bırakılmasıdır. Denetim süresi içinde yükümlülüklere uyulması beklenir.
- Hapis Hakkı Alacaklının, zilyetliğindeki borçluya ait malı alacağı ödenene kadar geri vermeme yetkisidir. Koşulları kanunda sınırlı olarak düzenlenmiştir.
- Harç Bir kamu hizmetinden yararlanma karşılığında alınan parasal yükümlülüktür. Yargılamada başvurma, karar ve ilam harcı gibi türleri vardır.
- Harç Tarifesi Yargı ve diğer işlemlerde alınacak harçların miktarını gösteren tarifedir. Her yıl yeniden belirlenir.
- Harçlar Belirli kamu hizmetlerinden yararlanma karşılığında alınan mali yükümlülüklerdir. Tapu, yargı ve noter harçları başlıca türlerdir.
- Harçtan Muafiyet Kanunla belirli kişi ya da dava türlerinin harçtan bağışık tutulmasıdır. Adli yardımdan farkı, kanundan doğmasıdır.
- Hasar Bir malın değerinde meydana gelen azalma ya da yok olmadır. Satışta hasarın hangi anda alıcıya geçeceği kanunda düzenlenmiştir.
- Hasar İhbarı Rizikonun gerçekleştiğinin sigortacıya bildirilmesidir. Gecikmeli bildirim sigorta tazminatını etkileyebilir.
- Hasarın Geçişi Satılan malın kazara yok olması veya zarar görmesi riskinin satıcıdan alıcıya geçtiği andır. Taşınır satışında kural olarak teslimle hasar alıcıya geçer.
- Hasılat Kirası Kiracının, kiralanandan ürün ya da gelir elde etmesine izin veren kira türüdür. Tarla ve işletme kiraları bu kapsamda değerlendirilir.
- Hasılat Paylaşımı Sözleşmesi Yapılan inşaattan elde edilen satış gelirinin paylaşıldığı sözleşmedir. Kat karşılığından farkı, pay edilenin bağımsız bölüm değil para olmasıdır.
- Hasım Davada karşı tarafı anlatır. Davanın doğru hasma yöneltilmesi, husumet ehliyeti bakımından önem taşır.
- Hasta Hakları Sağlık hizmetinden yararlanan kişiye tanınan haklardır. Bilgilendirilme, rıza, mahremiyet ve hizmeti reddetme bu kapsamdadır.
- Hasta Mahremiyeti Hastanın sağlık bilgilerinin ve özel hayatının gizli tutulması hakkıdır. Sağlık personeli bu gizliliği korumakla yükümlüdür.
- Hastalık Nedeniyle İnfazın Ertelenmesi Ağır hastalığı nedeniyle cezası infaz edilemeyecek hükümlünün cezasının ertelenmesidir. Adli tıp raporuyla belirlenir.
- Hastane Enfeksiyonu Hastanede tedavi sırasında kazanılan enfeksiyondur. Gerekli önlemlerin alınmaması sağlık kuruluşunun sorumluluğunu doğurabilir.
- Hata Bir hukuki işlem yapılırken iradenin yanlış oluşmasına yol açan yanılmadır. Nitelikli olması hâlinde işlemin iptali istenebilir; hangi hâllerin nitelikli sayılacağı kanunda düzenle
- Hava Yolu Yolcu Hakları Uçuşun iptali, gecikmesi veya biniş reddi hâllerinde yolculara tanınan haklardır. Tazminat, ikram ve yeniden yönlendirme bu haklar arasındadır.
- Hayat Sigortası Sigortalının ölümü ya da belirli süre yaşaması hâlinde ödeme öngören sigortadır. Lehtar poliçede gösterilir ve mirastan ayrı değerlendirilebilir.
- Hayata Kast Eşlerden birinin, diğerinin yaşamına son vermeye yönelmesidir. Özel ve mutlak boşanma sebeplerindendir.
- Hayati Tehlike Yaralamanın kişinin hayatını tehlikeye sokan nitelikte olmasıdır. Adli tıp raporunda tespit edilir ve yaralama suçunun cezasını ağırlaştırır.
- Hayvan Bulunduranın Sorumluluğu Hayvanın verdiği zarardan, onu bulunduranın sorumlu olmasıdır. Bulunduran, hayvanın gözetiminde gerekli özeni gösterdiğini ispat ederse sorumluluktan kurtulur.
- Hayvanlara Eziyet Hayvanlara kasten eziyet edilmesi veya onların öldürülmesi fiilleridir. Hayvanları koruma mevzuatında yaptırıma bağlanmıştır.
- Hazine Devletin malvarlığını temsil eden ve devlet adına tapuya kaydedilen kamu tüzel kişiliğidir. Sahipsiz taşınmazlar kural olarak hazine adına tescil edilir.
- Hazır Olmayanlar Arasında Sözleşme Tarafların aynı anda bir arada bulunmadan kurduğu sözleşmedir. Kabulün ne zaman hüküm doğuracağı ve öneriyle bağlılık süresi kanunda düzenlenmiştir.
- Hekim Seçme Hakkı Hastanın, tedavisini yapacak hekimi belirleyebilmesidir. Hasta hakları kapsamında düzenlenmiş olup sınırları mevzuatta gösterilmiştir.
- Hekimin Cezai Sorumluluğu Hekimin tıbbi müdahale sırasında kusurlu davranışı nedeniyle ceza hukuku bakımından sorumluluğudur. Taksirle yaralama veya öldürme suçları gündeme gelebilir.
- Hekimin Özen Yükümlülüğü Hekimin, tıp biliminin güncel gereklerine uygun davranma borcudur. Sonucu değil, gereken özenin gösterilmesini kapsar.
- Hesap Blokesi Banka hesabındaki paranın kullanımının geçici olarak engellenmesidir. Haciz, mahkeme kararı veya sözleşme hükmüne dayanabilir.
- Hesaplama Uzmanı (Aktüer) Tazminat davalarında destek ve iş göremezlik zararını hesaplayan bilirkişidir. Hesaplamada yaş, gelir, kusur oranı ve yaşam tabloları dikkate alınır.
- Hile Bir kişinin, karşı tarafı aldatarak sözleşme yapmaya yöneltmesidir. Aldatılan taraf sözleşmeyle bağlı olmadığını ileri sürebilir.
- Hileli İflas Borçlunun alacaklılarını zarara uğratmak amacıyla mal kaçırması veya borçlarını hileli şekilde artırması ve iflas etmesidir. Ceza kanununda suç olarak düzenlenmiştir.
- Hisse Rehni Şirket payı üzerinde, alacağı güvence altına almak için kurulan rehindir. Şirket türüne göre kurulma biçimi değişir.
- Hisseli Arazi Satışı Paylı mülkiyetteki arazinin bir paydaşın payını satmasıdır. Diğer paydaşların önalım hakkı ve imar mevzuatındaki kısıtlamalar gözetilmelidir.
- Hisseli Tapu Bir taşınmazın birden fazla kişiye paylar hâlinde ait olduğunu gösteren tapudur. Paydaşlar anlaşamazsa ortaklığın giderilmesi davası açılabilir.
- Hizmet Akdiyle Çalışan Sigortalı Bir veya birden fazla işveren tarafından iş sözleşmesiyle çalıştırılan sigortalıdır. Uygulamada eski SSK sigortalılığının karşılığıdır.
- Hizmet Birleştirme Farklı sosyal güvenlik statülerinde geçen sürelerin birleştirilmesidir. Emeklilik hesabında bütün hizmetin dikkate alınmasını sağlar.
- Hizmet Dökümü Sigortalının prim gün sayısını, çalıştığı işyerlerini ve kazançlarını gösteren kayıttır. Elektronik ortamda alınabilir.
- Hizmet Kusuru Kamu hizmetinin hiç işlememesi, geç işlemesi ya da kötü işlemesidir. Zararın idareye yükletilmesini sağlar ve kişisel kusurdan ayrılır.
- Hizmet Nedeniyle Güveni Kötüye Kullanma Güveni kötüye kullanma suçunun meslek, ticaret veya hizmet ilişkisi nedeniyle teslim edilen mallar üzerinde işlenmesidir. Suçun nitelikli hâli olarak daha ağır cezalandırılır.
- Hizmet Sözleşmesi İşçinin işverene bağımlı olarak iş görmeyi, işverenin de ücret ödemeyi üstlendiği sözleşmedir. Borçlar hukukunda iş sözleşmesi olarak da düzenlenir.
- Hizmet Tespiti Davası Sigortalı çalışmanın kuruma bildirilmediği hâllerde, çalışmanın varlığının tespiti için açılan davadır. Emeklilik hesabını doğrudan etkilediği için önem taşır.
- Hırsızlık Başkasına ait taşınır malın, zilyedinin rızası olmadan ve yarar sağlamak amacıyla alınmasıdır. Gece işlenmesi ve bina içinde gerçekleşmesi gibi nitelikli hâlleri kanunda ayrıca düz
- Hısımlık Kişiler arasında kan bağı ya da evlilikten doğan yakınlık ilişkisidir. Mirasçılık, evlenme engelleri ve tanıklıktan çekinme gibi birçok konuda sonuç doğurur.
- Hız Sınırı İhlali Belirlenen hız sınırlarının aşılmasıdır. Aşım miktarına göre idari para cezası ve ehliyet yaptırımı uygulanır.
- Holding Asıl faaliyeti başka şirketlere iştirak etmek olan şirkettir. Kendisi üretim ya da hizmet faaliyeti yürütmek zorunda değildir.
- Hükmen Tahliye Mahkeme kararına dayanılarak kiralananın boşaltılmasıdır. İcra yoluyla yerine getirilir ve kanunda sayılan sebeplere dayanması gerekir.
- Hükmi Şahsiyet Tüzel kişiliği anlatan eski terimdir. Derneklerde tescille, şirketlerde ticaret siciline kayıtla kazanılır.
- Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması Belirli koşulların varlığında kurulan hükmün açıklanmayarak sanığın denetim süresine tabi tutulmasıdır. Denetim süresi sorunsuz geçerse dava düşer.
- Hükmün Kesinleşmesi Karara karşı başvurulabilecek kanun yollarının tükenmesi ya da süresinde başvurulmamasıdır. Kesinleşen karar icraya konulabilir ve kesin hüküm etkisi doğurur.
- Hükmün Tefhimi Hüküm fıkrasının duruşmada taraflara açıklanmasıdır. Gerekçeli karar daha sonra yazılır ve tebliğ edilir.
- Hukuk Devleti Devlet dâhil herkesin hukuk kurallarıyla bağlı olması ve kamu gücünün hukuk çerçevesinde kullanılması ilkesidir. Yargı denetimi bu ilkenin güvencesidir.
- Hukuka Aykırı Delil Kanuna aykırı yöntemlerle elde edilen delildir. Hükme esas alınamaz.
- Hukuka Aykırılık Bir davranışın hukuk düzeninin emir veya yasaklarına aykırı olmasıdır. Haksız fiil sorumluluğunun şartlarından biridir.
- Hukuka Uygunluk Sebepleri Varlığı hâlinde fiilin suç olmaktan çıktığı durumlardır. Meşru savunma, kanunun hükmünü yerine getirme ve hakkın kullanılması bunlar arasındadır.
- Hukuki Değer Ceza normuyla korunan değer veya yarardır. Hayat, mülkiyet ve kamu güveni gibi değerler suç tanımlarıyla korunur.
- Hukuki Dinlenilme Hakkı Tarafların yargılamadan haberdar olma, açıklama yapma ve delil sunma hakkıdır. Adil yargılanma hakkının temel unsurlarından biridir.
- Hukuki İnceleme Yatırım ya da devralma öncesinde, hedefin hukuki durumunun ayrıntılı incelenmesidir. Risklerin fiyata ve sözleşmeye yansıtılmasını sağlar.
- Hukuki İşlem Hukuki bir sonuca yönelik irade açıklamasıyla yapılan işlemdir. Sözleşme, vasiyet ve fesih bildirimi hukuki işlemin tipik örnekleridir.
- Hukuki İşlem Temelinin Çökmesi Sözleşmenin kurulmasında esas alınan koşulların sonradan öngörülemeyen biçimde ortadan kalkmasıdır. Uyarlama veya sözleşmeden kurtulma imkânı sağlayabilir.
- Hukuki Mütalaa Bir hukuki sorun hakkında, uzman tarafından hazırlanan yazılı görüştür. Mahkemeyi bağlamaz ancak değerlendirmeye sunulabilir.
- Hukuki Yarar Dava açmakta korunmaya değer bir menfaatin bulunmasıdır. Dava şartlarından olup yokluğunda dava usulden reddedilir.
- Hukukun Genel İlkeleri Yazılı kurallardan çıkarılan ve tüm hukuk dallarında geçerli olan temel ilkelerdir. Boşluk doldurmada başvurulur.
- Hüküm Fıkrası Kararın, taleplerin kabul ya da reddine ilişkin sonuç bölümüdür. İcra edilebilir olan kısım burasıdır ve açık olması gerekir.
- Hükümlü Hakkında verilen mahkûmiyet kararı kesinleşmiş ve cezası infaz edilen kişidir. Tutukludan farklı olarak hakkındaki karar kesinleşmiştir.
- Hükümlünün Nakli Hükümlünün bir infaz kurumundan başka bir kuruma gönderilmesidir. Aile yakınlığı, güvenlik veya sağlık gibi nedenlerle yapılabilir.
- Hükümsüzlük Bir hukuki işlemin istenen sonucu doğurmamasıdır. Yokluk, kesin hükümsüzlük ve iptal edilebilirlik dereceleri vardır.
- Husumet Davanın doğru kişiye yöneltilmiş olmasıdır. Yanlış kişiye açılan dava husumet yokluğundan reddedilebilir.
- Husumet Ehliyeti Davada taraf olabilme sıfatıdır. Davanın doğru kişiye yöneltilmemesi, esasa girilmeden reddine yol açabilir.
- İbra Alacaklının, borçluyu borcundan kurtarmasıdır. Borcu sona erdiren sebeplerden olup iş hukukunda geçerlilik koşulları ayrıca düzenlenmiştir.
- İbra (Şirketler) Genel kurulun, yönetim organını geçmiş dönem işlemleri bakımından aklamasıdır. İbra, kural olarak bilinen hususlar bakımından sorumluluğu sona erdirir.
- İbraname Alacaklının, borçluyu borcundan kurtardığını gösteren belgedir. İş hukukunda geçerliliği için aranan koşullar ayrıca düzenlenmiştir.
- İbranamenin Geçerliliği İş hukukunda ibranamenin geçerli sayılabilmesi için aranan koşullardır. Yazılı olması, sözleşme sonrası düzenlenmesi ve ödemenin banka yoluyla yapılması gerekir.
- İbraz Süresi Çek gibi kıymetli evrakın ödenmesi için muhataba sunulması gereken süredir. Süresinde ibraz edilmeyen senette hamilin müracaat hakları kaybolabilir.
- İç Hukuk Yollarının Tüketilmesi Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine başvurmadan önce ülke içindeki etkili hukuki yolların kullanılmış olması şartıdır. Bireysel başvuru da bu yollar arasındadır.
- İcaba Davet Karşı tarafı teklif vermeye çağıran, bağlayıcı olmayan açıklamadır. Vitrin fiyatı ve katalog gönderimi kural olarak bu niteliktedir.
- İcap Sözleşme yapma yönündeki bağlayıcı teklif beyanıdır. Kabul edildiğinde sözleşme kurulur; öneren, kanunda öngörülen süre boyunca önerisiyle bağlıdır.
- İcazet Yetkisiz yapılan bir işlemin sonradan onaylanmasıdır. Onay verilince işlem baştan itibaren geçerli hâle gelebilir.
- İçerden Öğrenenlerin Ticareti Henüz kamuya açıklanmamış bilgiye dayanarak sermaye piyasası aracı alınıp satılmasıdır. Ceza yaptırımına bağlanmış bir suçtur.
- İçeriğin Çıkarılması İhlale konu içeriğin yayından kaldırılmasıdır. Erişimin engellenmesinden farkı, içeriğin kendisine yönelik olmasıdır.
- İçerik Sağlayıcı İnternet ortamında kullanıcıya sunulan içeriği üreten ya da sağlayan kişidir. Kendi içeriğinden sorumludur.
- İcra Bir alacağın ya da mahkeme kararının devlet gücü kullanılarak yerine getirilmesidir. İşlemler icra daireleri eliyle yürütülür ve icra mahkemesi denetimine tabidir.
- İcra Ceza Mahkemesi Türkiye'de İcra ve İflas Kanunu'nda düzenlenen suçlara bakan mahkemedir. Mal beyanında bulunmama ve taahhüdü ihlal gibi fiiller bu mahkemede görülür.
- İcra Dairesi Cebri icra işlemlerini yürüten resmî dairedir. İcra takipleri bu dairelerde açılır ve yürütülür.
- İcra Emri İlama dayalı takipte borçluya, ilamdaki borcu yerine getirmesi için gönderilen emirdir. İlamsız takipteki ödeme emrinin karşılığıdır.
- İcra İnkâr Tazminatı Haksız yere itiraz eden borçlunun ödemekle yükümlü tutulduğu tazminattır. İtirazın iptali davasında talep edilmesi gerekir.
- İcra Mahkemesi İcra ve iflas işlemlerine karşı yapılan şikâyet ve itirazları inceleyen mahkemedir. Dar yetkili ve hızlı işleyen bir yargılama usulü uygular.
- İcra Müdürü İcra dairesinin işlemlerini yöneten ve takiplerle ilgili kararları veren görevlidir. İşlemlerine karşı icra mahkemesine şikâyet yoluna gidilebilir.
- İcra Şikâyeti İcra ve iflas dairelerinin kanuna veya olaya uygun olmayan işlemlerine karşı icra mahkemesine yapılan başvurudur. Hak düşürücü süreye tabidir; kamu düzenine ilişkin işlemlerde süre
- İcra Takibi Ödenmeyen bir alacağın devlet gücüyle tahsili için icra dairesinde başlatılan süreçtir. İlamlı ve ilamsız olmak üzere iki temel türü vardır.
- İcra Takibinde Zamanaşımı İcra takibinin işlemsiz bırakılması veya alacağın zamanaşımına uğraması hâlinde ortaya çıkan durumdur. Borçlu zamanaşımı nedeniyle takibin iptalini isteyebilir.
- İçtihadı Birleştirme Kararı Yargıtay daireleri arasındaki görüş ayrılıklarını gidermek için verilen karardır. Benzer konularda bağlayıcı niteliktedir ve ancak aynı usulle değiştirilebilir.
- İçtima Birden çok suçun ya da cezanın bir arada değerlendirilmesidir. Fikri içtima ve zincirleme suç gibi türleri kanunda düzenlenmiştir.
- İdare Kamu hizmetlerini yürüten devlet örgütünün ve kamu tüzel kişilerinin bütünüdür. Merkezi idare ve yerinden yönetim kuruluşlarından oluşur.
- İdare Mahkemesi İdari işlem ve eylemlerden doğan uyuşmazlıklara bakan ilk derece mahkemesidir. İptal ve tam yargı davaları burada görülür.
- İdarenin Sorumluluğu İdarenin, işlem ve eylemleriyle verdiği zararları karşılama yükümlülüğüdür. Hizmet kusuruna ya da kusursuz sorumluluğa dayanabilir.
- İdari Başvuru Dava açmadan önce idareye yapılan talep ya da itirazdır. Dava açma süresini durdurabilir ve yanıt verilmemesi zımni ret sayılır.
- İdari Dava Daireleri Kurulu Türkiye'de Danıştay dava dairelerinin bazı kararlarını inceleyen ve içtihat birliğini sağlayan kuruldur. Direnme kararlarını da inceler.
- İdari Gözetim Sınır dışı edilecek yabancının geri gönderme merkezinde tutulmasıdır. Gerekliliği düzenli aralıklarla değerlendirilir ve sulh ceza hâkimliğine itiraz edilebilir.
- İdari İşlem İdarenin tek yanlı iradesiyle hukuki sonuç doğuran işlemidir. Yetki, şekil, sebep, konu ve amaç yönlerinden hukuka uygun olması gerekir.
- İdari İşlemin Geri Alınması Hukuka aykırı bir işlemin, idare tarafından geçmişe etkili olarak kaldırılmasıdır. Kazanılmış haklar bu yetkiyi sınırlar.
- İdari İşlemin Kaldırılması Bir işlemin, ileriye etkili olarak sona erdirilmesidir. Geri almadan farkı, geçmişteki sonuçları etkilememesidir.
- İdari İşlemin Unsurları Bir idari işlemin hukuka uygun olması için gereken yetki, şekil, sebep, konu ve maksat unsurlarıdır. Herhangi birindeki sakatlık işlemin iptaline yol açabilir.
- İdari Para Cezası İdare tarafından, kanunda öngörülen bir kabahat karşılığında uygulanan parasal yaptırımdır. İtiraz usulü kabahatler mevzuatında düzenlenmiştir.
- İdari Para Cezası (SGK) Bildirim ve belge yükümlülüklerinin yerine getirilmemesi hâlinde uygulanan yaptırımdır. İtiraz usulü ve süreleri mevzuatta düzenlenmiştir.
- İdari Para Cezasında Peşin Ödeme İndirimi İdari para cezasının kanuni süre içinde peşin ödenmesi hâlinde uygulanan indirimdir. Peşin ödeme itiraz hakkını ortadan kaldırmaz.
- İdari Sözleşme İdarenin, kamu hizmetinin yürütülmesi amacıyla ve üstün yetkiler taşıyarak yaptığı sözleşmedir. Uyuşmazlıkları kural olarak idari yargıda görülür.
- İdari Vesayet Merkezi idarenin yerinden yönetim kuruluşları üzerinde kanunla tanınan denetim yetkisidir. Kanunda öngörülmedikçe kullanılamaz.
- İdari Yaptırım Kararı Kabahat nedeniyle idari para cezası veya başka bir idari yaptırım uygulanmasına ilişkin karardır. Yetkili idari makam tarafından verilir.
- İdari Yaptırım Kararına İtiraz İdari yaptırım kararına karşı sulh ceza hâkimliğine yapılan başvurudur. Kanuni süre içinde yapılması gerekir.
- İdari Yargıda Görev İdari uyuşmazlığın hangi idari yargı merciinde görüleceğinin belirlenmesidir. Danıştay, idare mahkemesi ve vergi mahkemesi arasındaki iş dağılımını ifade eder.
- İdari Yargıda Yetki İdari davanın hangi yerdeki idare veya vergi mahkemesinde açılacağının belirlenmesidir. Kural olarak işlemi yapan idarenin bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir.
- İddia ve Savunmanın Genişletilmesi Yasağı Dilekçeler aşaması tamamlandıktan sonra yeni vakıa ileri sürülememesidir. Karşı tarafın açık rızası ya da ıslah ile aşılabilir.
- İddianame Savcının, soruşturma sonunda yeterli şüphe bulunması hâlinde düzenlediği ve kamu davasının açılmasını sağlayan belgedir. Mahkemece kabul edilmesiyle kovuşturma başlar.
- İddianamenin İadesi Kanuna uygun düzenlenmeyen iddianamenin mahkeme tarafından savcılığa geri gönderilmesidir. Eksikliklerin giderilmesi için yapılır.
- İddianamenin Kabulü Mahkemenin iddianameyi uygun bulmasıyla kovuşturma evresinin başlamasıdır. Bu andan itibaren şüpheli sanık sıfatını kazanır.
- İfa Borcun, konusuna uygun biçimde yerine getirilmesidir. Usulüne uygun ifa borcu sona erdirir.
- İfa İmkânsızlığı Borcun yerine getirilmesinin sonradan olanaksız hâle gelmesidir. Borçlunun kusuru yoksa borç sona erer; kusurluysa tazminat sorumluluğu doğar.
- İfa İmkânsızlığı Nedeniyle Sona Erme Borcun ifası borçlunun sorumlu tutulamayacağı sebeplerle imkânsız hâle geldiğinde borcun sona ermesidir. Karşılıklı sözleşmelerde karşı edim de sona erer.
- İfa Yeri Borcun yerine getirileceği yerdir. Kararlaştırılmamışsa para borçları alacaklının, parça borçları ise sözleşme anındaki yerde ifa edilir.
- İfade Alma Şüphelinin, kolluk ya da savcılıkça dinlenmesidir. Müdafi hakkı hatırlatılmadan alınan ifade hükme esas alınamaz.
- İfade Özgürlüğü Düşünceyi açıklama ve yayma hakkıdır. Sınırlanması ancak kanunla, meşru amaçla ve demokratik toplumda gerekli ölçüde olabilir.
- İfade Tutanağı Şüphelinin veya tanığın kolluk ya da savcılıktaki ifadesinin kaydedildiği tutanaktır. İfade verenin hakları tutanakta belirtilir ve imzalanır.
- İflas Borcunu ödeyemeyen ve kanunda sayılan kişilerin tüm malvarlığının tasfiye edilerek alacaklılara paylaştırılmasıdır. Yalnız iflasa tabi kişiler hakkında uygulanır.
- İflas Davası Alacaklının, borçlu tacirin iflasına karar verilmesi istemiyle açtığı davadır. Takip yoluyla veya doğrudan iflas hâllerinde açılabilir.
- İflas İdaresi İflas masasını yöneten ve tasfiyeyi yürüten organdır. Alacaklılar toplantısınca belirlenir.
- İflas Masası İflas eden borçlunun, alacaklıların tatmini için ayrılan malvarlığıdır. Tasfiye bu malvarlığı üzerinden yürütülür.
- İflasın Ertelenmesi Borca batık şirketin iyileştirilebileceği umudu varsa iflas kararının geciktirilmesidir. Konkordato düzenlemeleriyle uygulama alanı değişmiştir.
- İflasın Kapanması İflas tasfiyesinin tamamlanmasıyla iflas sürecinin sona ermesidir. Mahkeme kapanma kararı verir ve kalan alacaklar için aciz vesikası verilebilir.
- İfraz Tapuda tek parsel olarak kayıtlı taşınmazın birden çok parsele bölünmesidir. İmar mevzuatına uygunluk ve belediye onayı aranır.
- İftira Bir kişiye, işlemediğini bilerek suç isnat edilmesidir. Hakaretten farkı, yetkili makamlara bildirim yapılması ya da suç isnadının kamuya duyurulmasıdır.
- Ignorantia Juris Non Excusat Kanunu bilmemenin mazeret sayılmayacağı ilkesidir. Herkesin yürürlükteki kanunları bildiği varsayılır.
- İhale Bir işin ya da malın, belirlenen usulle en uygun teklifi verene bırakılmasıdır. Kamu ihalelerinde usul ve itiraz yolları özel kanunla düzenlenmiştir.
- İhale Bedelinin Ödenmemesi İcra satışında alıcının bedeli yatırmamasıdır. İhale feshedilir ve alıcı aradaki farktan sorumlu tutulabilir.
- İhale Komisyonu Kamu ihalelerinde teklifleri değerlendirip ihale kararını hazırlayan komisyondur. Komisyon kararları ihale yetkilisinin onayıyla kesinleşir.
- İhalenin Feshi İcra yoluyla yapılan satışın usulsüzlük nedeniyle iptalinin istenmesidir. Süresi ve dayanabileceği sebepler icra mevzuatında sınırlı olarak düzenlenmiştir.
- İhaleye Fesat Karıştırma Kamu ihalesinin serbest rekabet ortamının bozulmasına yönelik davranışlardır. Anlaşmalı teklif verme bu kapsamda değerlendirilir.
- İhaleye Katılmaktan Yasaklama Kamu ihalelerinde yasak fiil veya davranışta bulunanların belirli bir süre ihalelere katılmasının yasaklanmasıdır. Karara karşı idari yargıda dava açılabilir.
- İhbar Tazminatı Bildirim sürelerine uyulmadan feshedilen iş sözleşmelerinde, karşı tarafa ödenmesi gereken tazminattır. Süreler çalışma süresine göre değişir.
- İhbar Yükümlülüğü Bir durumun ilgili makama ya da karşı tarafa bildirilmesi zorunluluğudur. Sigortada rizikonun, iş hukukunda kazanın bildirilmesi bu kapsamdadır.
- İhmali Suç Kanunun yapılmasını emrettiği bir davranışın yapılmamasıyla işlenen suçtur. Görevi ihmal ve yardım yükümlülüğünün yerine getirilmemesi örnektir.
- İhracat Mal veya hizmetin yurt dışına satılması ve gönderilmesidir. Dış ticaret mevzuatına ve teşviklere tabidir.
- İhtarname Bir hakkın kullanılması veya borcun yerine getirilmesi için karşı tarafa gönderilen resmî uyarı yazısıdır. Genellikle noter aracılığıyla gönderilir.
- İhtiyaç Nedeniyle Tahliye Kiraya verenin kendisinin ya da kanunda sayılan yakınlarının konut ihtiyacı nedeniyle tahliye istemesidir. Dava süreleri ve yeniden kiralama yasağı kanunda düzenlenmiştir.
- İhtiyari Arabuluculuk Tarafların kendi istekleriyle arabulucuya başvurmasıdır. Dava şartı olmayan uyuşmazlıklarda da başvurulabilir.
- İhtiyari Dava Arkadaşlığı Birden çok kişinin birlikte dava açmasının zorunlu olmadığı hâldir. Her bir dava arkadaşı bağımsız konumunu korur.
- İhtiyari Mali Sorumluluk Sigortası Zorunlu trafik sigortasının limitlerini aşan zararları karşılayan isteğe bağlı sigortadır. Zorunlu sigortaya ek olarak yapılır.
- İhtiyati Haciz Para alacağının güvence altına alınması için, borçlunun malvarlığına geçici olarak el konulmasıdır. İhtiyati tedbirden farklı olarak yalnız para alacakları için uygulanır.
- İhtiyati Haciz Kararına İtiraz İhtiyati haciz kararına karşı borçlunun veya ilgili üçüncü kişinin mahkemeye yaptığı itirazdır. Kanuni süre içinde yapılması gerekir.
- İhtiyati Haczin Kesinleşmesi İhtiyati haciz kararının, süresinde takip ya da dava açılarak korunmasıdır. Süreye uyulmazsa haciz kendiliğinden kalkar.
- İhtiyati Tedbir Dava sonuçlanana kadar hakkın korunması için mahkemece alınan geçici önlemdir. Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde talep edilir.
- İhtiyati Tedbir Kararının Kaldırılması Verilmiş ihtiyati tedbir kararının şartların değişmesi veya teminat gösterilmesi gibi sebeplerle kaldırılmasıdır. İlgililer mahkemeden talep edebilir.
- İhtiyati Tedbir Teminatı Tedbir kararı verilirken, haksız çıkma ihtimaline karşı istenen güvencedir. Kanunda sayılan hâllerde teminat aranmayabilir.
- İhtiyati Tedbire İtiraz Tedbir kararına karşı, aleyhine karar verilen tarafın başvurabileceği yoldur. Süresi ve usulü kanunda düzenlenmiştir; itiraz tedbiri kendiliğinden kaldırmaz.
- İkamet İzni Yabancının Türkiye'de vize veya vize muafiyetinin tanıdığı süreden fazla kalabilmesi için alması gereken izindir. Amaca göre farklı türleri vardır ve göç idaresince verilir.
- İkametgâh Belgesi Kişinin yerleşim yerini gösteren resmî belgedir. E-Devlet üzerinden alınabilir ve yetkili mahkemenin belirlenmesinde kullanılır.
- İki Haklı İhtar Kiracının bir kira yılı içinde kira bedelini ödemediği için kendisine yazılı olarak iki kez ihtar çekilmesidir. Kiraya verene tahliye davası açma hakkı verir.
- İkinci Cevap Dilekçesi Davalının, cevaba cevaba karşı sunduğu son dilekçedir. Bu aşamadan sonra iddia ve savunma genişletilemez.
- İkinci El Araç Satışı Kullanılmış motorlu taşıtların satışıdır. Satış noterde yapılır ve ayıp hükümleri uygulanır.
- İkmalen Vergi Tarhı Daha önce tarh edilen verginin, defter ve belgelere dayanılarak tamamlanmasıdır. Re'sen tarhtan farkı, somut belgeye dayanmasıdır.
- İkramiye İşçiye ücreti dışında belirli dönemlerde ödenen ek ödemedir. Sözleşme veya işyeri uygulamasıyla süreklilik kazanırsa işçi bakımından hak hâline gelebilir.
- İkrar Bir tarafın, aleyhine olan bir vakıayı doğru olarak kabul etmesidir. Mahkeme önünde yapılan ikrar kural olarak o vakıayı ispatlanmış sayar.
- İl Özel İdaresi Türkiye'de il halkının yerel ortak ihtiyaçlarını karşılamak üzere kurulan yerel yönetim kuruluşudur. Büyükşehir belediyesi bulunan illerde kaldırılmıştır.
- İlam Mahkeme kararının, icraya konulabilecek nitelikteki örneğidir. İlamlı icra takibi bu belgeye dayanır.
- İlamlı Takip Mahkeme kararına ya da ilam niteliğindeki belgeye dayanan takiptir. Borçlunun itirazı takibi durdurmaz.
- İlamsız Takip Mahkeme kararına dayanmadan başlatılan icra takibidir. Borçlunun itirazı takibi durdurur ve alacaklı dava açmak zorunda kalabilir.
- İlanen Tebligat Adresi bulunamayan muhataba tebligatın gazete veya elektronik ilan yoluyla yapılmasıdır. Ancak adres araştırması sonuçsuz kaldığında başvurulabilen son çaredir.
- İletişimin Denetlenmesi Şüphelinin telekomünikasyon yoluyla iletişiminin dinlenmesi ve kayda alınmasıdır. Katalog suçlarla sınırlıdır, süreye bağlıdır ve hâkim kararı gerekir.
- İlk İtirazlar Davalının cevap dilekçesinde ileri sürmesi gereken yetki, tahkim ve iş bölümü itirazlarıdır. Süresinde ileri sürülmezse dikkate alınmaz.
- İlliyet Bağı Zarar ile zarara yol açan olay arasındaki sebep-sonuç ilişkisidir. Tazminat sorumluluğunun doğması için bu bağın bulunması gerekir.
- İmar Affı Ruhsatsız veya ruhsata aykırı yapıların kanunla belirli şartlarla kayıt altına alınmasıdır. Kapsamı ve şartları her düzenlemede ayrıca belirlenir.
- İmar Çapı Bir parselin imar durumunu ve yapılaşma koşullarını gösteren belgedir. Yapı ruhsatı başvurusunun temelini oluşturur.
- İmar Durumu Belgesi Bir parselde ne tür ve ne ölçüde yapı yapılabileceğini gösteren belgedir. Belediyeden alınır ve yapı ruhsatı başvurusunun temelini oluşturur.
- İmar Kirliliğine Neden Olma Yapı ruhsatı alınmadan ya da ruhsata aykırı biçimde bina yapılmasıdır. Yapının ruhsata uygun hâle getirilmesi hâlinde dava düşebilir.
- İmar Para Cezası Ruhsatsız veya ruhsata aykırı yapılar nedeniyle yapı sahibine ve ilgililere verilen idari para cezasıdır. Belediye encümeni veya yetkili idare tarafından verilir.
- İmar Planı Bir yerleşim alanının kullanım biçimini ve yapılaşma koşullarını belirleyen plandır. Nazım ve uygulama imar planı olmak üzere kademeli biçimde hazırlanır.
- İmtiyaz Bir kamu hizmetinin özel kişiye uzun süreli olarak gördürülmesini sağlayan idari sözleşmedir. Tarife ve denetim koşulları sözleşmede belirlenir.
- İmtiyazlı Pay Kâr payı, oy ya da yönetimde temsil bakımından üstün hak sağlayan paydır. İmtiyazlar esas sözleşmede açıkça gösterilmelidir.
- İmzaya İtiraz Takip dayanağı senetteki imzanın kendisine ait olmadığının ileri sürülmesidir. Ayrıca ve açıkça bildirilmelidir; aksi hâlde imza kabul edilmiş sayılır.
- İndirim Hakkı Tüketicinin ayıplı malı veya hizmeti tutarak ayıp oranında bedelden indirim istemesidir. Seçimlik haklardan biridir.
- İnfaz Kesinleşmiş cezanın yerine getirilmesidir. Koşulları ve biçimi infaz mevzuatında düzenlenmiştir.
- İnfaz Hâkimliği Ceza infaz kurumlarındaki işlem ve kararlara karşı yapılan şikâyetleri inceleyen mahkemedir. Hükümlü ve tutukluların başvuru mercii olarak işlev görür.
- İnfaz Hâkimliği Kararlarına İtiraz İnfaz hâkimliğinin verdiği kararlara karşı başvurulabilecek yoldur. İnceleme ağır ceza mahkemesince yapılır.
- İnfaz Kurumu Hükümlü ve tutukluların barındırıldığı ve cezaların infaz edildiği kurumdur. Güvenlik düzeyine göre farklı türleri vardır.
- İnfazın Ertelenmesi Kesinleşmiş cezanın yerine getirilmesinin kanunda sayılan sebeplerle geri bırakılmasıdır. Ağır hastalık ve gebelik başlıca sebeplerdendir.
- İnkâr Bir vakıanın ya da imzanın doğru olmadığının ileri sürülmesidir. İmza inkârı hâlinde ispat külfeti ve inceleme usulü kanunda düzenlenmiştir.
- İnşai Dava Yeni bir hukuki durum yaratan, değiştiren ya da ortadan kaldıran davadır. Boşanma davası tipik örnektir.
- İnsan Ticareti İnsanların zorla çalıştırma veya sömürme amacıyla tedarik edilmesi, kaçırılması veya barındırılmasıdır. Mağdurun rızası suçun oluşumunu etkilemez.
- Inter Partes Bir hukuki sonucun yalnız taraflar arasında geçerli olmasıdır. Sözleşmeler kural olarak bu niteliktedir.
- İntifa Hakkı Bir eşyayı kullanma ve semerelerinden yararlanma hakkı veren sınırlı ayni haktır. Mülkiyet başkasında kalır.
- İntihal Başkasının eserini veya fikrini kaynak göstermeden kendi eseri gibi sunmaktır. Hukuki ve akademik yaptırımlara konu olur.
- İntihara Yönlendirme Başkasını intihara azmettirme, teşvik etme veya intihar kararını kuvvetlendirme fiilleridir. Ceza kanununda hayata karşı suçlar arasında düzenlenmiştir.
- İpoteğin Kaldırılması Taşınmaz üzerindeki ipoteğin tapu sicilinden silinmesidir. Borç ödendiğinde alacaklının izniyle veya mahkeme kararıyla yapılır.
- İpoteğin Paraya Çevrilmesi İpotekli taşınmazın satılarak alacağın karşılanmasıdır. İlamlı ve ilamsız olmak üzere iki yolu bulunur.
- İpotek Bir alacağın güvence altına alınması amacıyla taşınmaz üzerinde kurulan sınırlı ayni haktır. Borç ödenmezse alacaklı taşınmazın satışını isteyebilir.
- İpotek Tesisi Bir alacağı güvence altına almak için taşınmaz üzerinde ipotek kurulmasıdır. Tapu müdürlüğünde resmî senetle yapılır ve sicile tescil edilir.
- İpotekli Borç Senedi Taşınmaz rehnine dayanan ve kıymetli evrak niteliği taşıyan senettir. Alacak, senetle birlikte devredilebilir.
- İpotekli Konut Finansmanı Konut edinimi amacıyla, taşınmaz ipoteği karşılığında kullandırılan kredidir. Tüketicinin korunmasına ilişkin özel hükümlere tabidir.
- Ipso Facto Bir olgunun kendiliğinden ve başka bir işleme gerek olmaksızın sonuç doğurmasıdır. Kanundan doğrudan doğan sonuçlar için kullanılır.
- İptal Davası Hukuka aykırı bir idari işlemin ortadan kaldırılması için idari yargıda açılan davadır. Menfaati ihlal edilenler tarafından açılabilir.
- İptal Kararı (Anayasa Mahkemesi) Anayasa Mahkemesinin bir kanun hükmünü anayasaya aykırı bularak yürürlükten kaldırmasıdır. İptal kararları geriye yürümez ve herkesi bağlar.
- İrade Beyanı Bir hukuki sonuç doğurmaya yönelen açıklamadır. Açık ya da örtülü biçimde yapılabilir ve karşı tarafa ulaşmasıyla hüküm doğurur.
- İrade Bozukluğu Sözleşme yapan tarafın iradesinin yanılma, aldatma veya korkutma ile sakatlanmasıdır. İradesi bozulan taraf, sözleşmeyle bağlı olmadığını bildirebilir.
- İradi Temsil Temsil yetkisinin temsil olunanın iradesiyle, genellikle vekâletname ile verildiği temsil türüdür. Temsilci, kendisine verilen yetki sınırları içinde temsil olunan adına işlem yapa
- İrtifak Hakkı Bir taşınmaz üzerinde, başkası lehine kurulan ve kullanım yetkisi veren sınırlı ayni haktır. Geçit ve kaynak irtifakı sık karşılaşılan türlerdir.
- İrtikâp Kamu görevlisinin, görevinin sağladığı nüfuzu kullanarak kişiyi menfaat sağlamaya mecbur bırakmasıdır. Rüşvetten farkı, karşı tarafın serbest iradesinin bulunmamasıdır.
- İş Arama İzni Bildirim süresi içinde işçiye, yeni iş araması için verilen ücretli izindir. Kullandırılmaması hâlinde ücreti zamlı ödenir.
- İş Güvencesi Belirli koşulları taşıyan işçinin, geçerli sebep olmadan işten çıkarılamamasıdır. İşyeri çalışan sayısı ve işçinin kıdemi gibi koşullar kanunda düzenlenmiştir.
- İş Güvenliği Uzmanı İşyerinde iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerini yürütmek üzere görevlendirilen yetkili kişidir. İşyerinin tehlike sınıfına uygun belgeye sahip olması gerekir.
- İş Kazası İşçinin, işin yürütümü sırasında ya da kanunda sayılan hâllerde uğradığı bedensel ya da ruhsal zarara yol açan olaydır. Bildirim yükümlülüğü ve sonuçları mevzuatta düzenlenmiştir.
- İş Kazası Tazminatı İş kazası nedeniyle işçinin veya yakınlarının uğradığı zararın işverenden istenmesidir. Maddi ve manevi tazminat talepleri iş mahkemesinde görülür.
- İş Mahkemesi İşçi ile işveren arasındaki uyuşmazlıklara ve sosyal güvenlik davalarına bakan ihtisas mahkemesidir. Birçok davada arabulucuya başvurulması dava şartıdır.
- İş Sağlığı ve Güvenliği Çalışanların sağlığının korunması ve kazaların önlenmesine yönelik önlemler bütünüdür. İşverenin yükümlülükleri özel bir kanunla düzenlenmiştir.
- İş Sözleşmesi İşçinin bağımlı olarak iş görmeyi, işverenin ise ücret ödemeyi üstlendiği sözleşmedir. Belirli veya belirsiz süreli olarak kurulabilir.
- İş Sözleşmesinin Kurulması İşçi ile işverenin iş görme ve ücret ödeme konusunda anlaşmasıyla iş sözleşmesinin meydana gelmesidir. Kanunda aksi öngörülmedikçe özel bir şekle bağlı değildir.
- İş Sözleşmesinin Sona Ermesi İş ilişkisinin fesih, anlaşma, ölüm veya belirli sürenin dolması gibi sebeplerle son bulmasıdır. Sona erme şekli işçinin tazminat haklarını doğrudan etkiler.
- İşçi Bir iş sözleşmesine dayanarak çalışan gerçek kişidir. Bağımlılık unsuru, işçiyi bağımsız çalışanlardan ayıran temel ölçüttür.
- İşçilik Alacakları İşçinin kıdem, ihbar, fazla çalışma, yıllık izin ve ücret gibi iş ilişkisinden doğan alacaklarıdır. Dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması zorunludur.
- İşçinin Haklı Nedenle Feshi İşçinin sağlık sebepleri, işverenin ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırı davranışları veya zorlayıcı sebepler nedeniyle iş sözleşmesini bildirim süresini beklemeden feshetmesidir.
- İşe Başlatmama Tazminatı İşe iade kararına rağmen işçinin işe alınmaması hâlinde ödenen tazminattır. Boşta geçen süre ücretinden ayrı bir kalemdir.
- İşe Giriş Bildirgesi İşverenin işe aldığı işçiyi sosyal güvenlik kurumuna bildirdiği belgedir. Bildirimin zamanında yapılmaması idari para cezası gerektirir.
- İşe İade Davası İş güvencesi kapsamındaki işçinin, feshin geçersizliğinin tespiti için açtığı davadır. Dava açmadan önce arabulucuya başvurulması zorunludur.
- İşkence Yasağı Hiç kimsenin işkenceye, insanlık dışı veya onur kırıcı muameleye tabi tutulamamasıdır. Hiçbir koşulda istisnası bulunmayan mutlak bir haktır.
- İşkolu Benzer üretim ya da hizmet faaliyetlerinin toplandığı alandır. Sendikal örgütlenme ve toplu sözleşme yetkisi bu ayrıma göre belirlenir.
- Islah Tarafın, yargılama sırasında daha önce yaptığı usul işlemini kısmen ya da tamamen düzeltmesidir. Kural olarak tahkikat bitene kadar ve bir kez kullanılabilir.
- İşlenme Başkasına ait maddenin işlenerek yeni bir eşya hâline getirilmesidir. Emeğin değeri maddeden fazlaysa mülkiyet işleyene geçebilir.
- İşlenme Hakkı Eserden yararlanılarak işlenme veya derleme eser meydana getirme yetkisidir. Çeviri ve uyarlama işleme örnektir.
- İşletenin Sorumluluğu Motorlu aracın işletilmesi sırasında verilen zarardan araç işleteninin kusur aranmaksızın sorumlu olmasıdır. İşleten, belirli hâllerde sorumluluktan kurtulabilir.
- İşletme Adı Bir işletmeyi tanıtmaya ve benzerlerinden ayırmaya yarayan addır. Ticaret unvanından farklı olarak tacirin kendisini değil işletmeyi tanıtır.
- İsnadın İspatı Hakaret suçunda, isnat edilen fiilin doğruluğunun kanıtlanmasıdır. Kanunda sayılan hâllerde mümkün olup ispatlanırsa ceza verilmez.
- İspat Hakkı Tarafların iddialarını kanıtlamak için delil gösterme ve sunma hakkıdır. Adil yargılanma hakkının unsurlarından biridir.
- İspat Yükü Bir vakıayı kanıtlama yükümlülüğünün hangi tarafta olduğunu belirleyen kuraldır. Kural olarak iddia eden taraf ispatla yükümlüdür.
- Israrlı Takip Bir kişiyi ısrarlı biçimde fiziken takip etme veya iletişim araçlarıyla rahatsız etme suretiyle huzurunu bozma fiilidir. Kişide ciddi endişe veya korku oluşturması aranır.
- İşsizlik Ödeneği Kendi istek ve kusuru dışında işini kaybeden sigortalıya ödenen tutardır. Prim gün sayısı ve başvuru süresi koşulları aranır.
- İşten Çıkarma Bildirimi İş sözleşmesinin feshedildiğinin yazılı olarak bildirilmesidir. İş güvencesi kapsamında sebebin açık ve kesin biçimde gösterilmesi gerekir.
- İstifa (İşçi) İşçinin kendi isteğiyle iş sözleşmesini sona erdirmesidir. Kural olarak bildirim süresine uyulması gerekir ve işçi kıdem tazminatı alamaz.
- İstifa (Vekillik) Vekilin, üstlendiği işten kendi iradesiyle çekilmesidir. Azlin karşıtıdır; müvekkilin zarar görmemesi için uygun zamanda yapılması beklenir.
- İstihkak Davası Haczedilen malın borçluya değil üçüncü kişiye ait olduğu iddiasıyla açılan davadır. Süreleri ve usulü icra mevzuatında düzenlenmiştir.
- İstihkak İddiası Haczedilen malın borçluya değil üçüncü kişiye ait olduğunun ileri sürülmesidir. İddia üzerine icra mahkemesinde istihkak davası görülür.
- İstimval Olağanüstü hâllerde, idarenin özel kişilere ait taşınır mallara bedeli karşılığında el koymasıdır. Kamulaştırmadan farklı olarak taşınırlara ilişkindir.
- İstinaf İlk derece mahkemesi kararlarına karşı bölge adliye mahkemesine başvurulan kanun yoludur. Temyizden farklı olarak dosya hem maddi hem hukuki yönden yeniden incelenir.
- İstinaf Dilekçesi İlk derece mahkemesi kararına karşı bölge adliye mahkemesine başvuru için verilen dilekçedir. İstinaf sebeplerinin ve gerekçenin açıkça gösterilmesi gerekir.
- İstinaf Sınırı Altındaki değerler için istinaf yoluna başvurulamayan parasal sınırdır. Her yıl güncellenir ve karar tarihindeki sınır esas alınır.
- İstinaf Süresi İlk derece mahkemesi kararına karşı istinaf yoluna başvurulabilecek kanuni süredir. Süre kural olarak kararın tebliğinden itibaren işler.
- İstirahat Raporu Çalışanın geçici iş göremezliğini belgeleyen hekim raporudur. İş sözleşmesinin askıda kalması ve ödeneklere hak kazanma bakımından sonuç doğurur.
- İştirak (Suça) Bir suçun birden çok kişi tarafından birlikte işlenmesidir. Fail, azmettiren ve yardım eden biçiminde sorumluluk dereceleri bulunur.
- İştirak Hâlinde Mülkiyet Malikler arasında paylar belirlenmeden kurulan ortak mülkiyettir. Tasarruf için kural olarak oybirliği aranır; miras ortaklığı bu türdendir.
- İştirak Nafakası Velayeti kendisinde olmayan eşin, çocuğun giderlerine katılmak için ödediği nafakadır. Yoksulluk nafakasından farklı olarak çocuk için öngörülür.
- İstirdat Davası Borçlu olmadığı hâlde icra baskısı altında ödeme yapan kişinin, ödediğini geri alması için açtığı davadır. Menfi tespit davasından farklı olarak ödeme yapıldıktan sonra açılır.
- İşveren İşçi çalıştıran gerçek ya da tüzel kişidir. İş sağlığı ve güvenliği başta olmak üzere kanundan doğan yükümlülükleri bulunur.
- İşveren Vekili İşveren adına işi ve işyerini yöneten kişidir. İşverenin yükümlülüklerinden onun adına sorumludur ve işçi sayılmaz.
- İşverenin Haklı Nedenle Feshi İşverenin, işçinin ağır kusurlu davranışları veya kanunda sayılan diğer sebepler nedeniyle iş sözleşmesini derhal feshetmesidir. Ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırılık hâlinde işç
- İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatı Bir işyerinin faaliyete başlayabilmesi için belediyeden veya yetkili idareden alınan izindir. Ruhsatsız faaliyet idari yaptırımlara konu olur.
- İşyeri Devri İşyerinin bir bütün olarak başkasına geçmesidir. İş sözleşmeleri kendiliğinden devralana geçer; devir tek başına haklı fesih sebebi sayılmaz.
- İşyeri Hekimi İşyerinde çalışanların sağlık gözetimini yürüten yetkili hekimdir. İşe giriş ve periyodik muayeneleri yapar.
- İşyeri Kirası İşyeri olarak kullanılmak amacıyla yapılan kira sözleşmesidir. Çatılı işyeri kiraları konut kiralarıyla benzer koruyucu kurallara tabidir.
- İthalat Yurt dışından mal veya hizmetin ülkeye getirilmesidir. Gümrük vergisi ve dış ticaret mevzuatına tabidir.
- İtiraz (İcra) Ödeme emrine karşı borçlunun, borcu olmadığını ya da takibin usulsüzlüğünü bildirmesidir. Süresinde yapılan itiraz takibi kendiliğinden durdurur.
- İtiraz (Usul) Bir hakkın doğmadığını ya da sona erdiğini ileri sürmektir. Defiden farklı olarak hâkim tarafından kendiliğinden dikkate alınır.
- İtirazın Geri Alınması Borçlunun icra takibine yaptığı itirazdan vazgeçmesidir. İtiraz geri alınınca takip kaldığı yerden devam eder.
- İtirazın İptali Davası İcra takibine yapılan itirazın kaldırılması için alacaklının açtığı davadır. Kabulü hâlinde takip kaldığı yerden sürer.
- İtirazın Kaldırılması İcra takibine yapılan itirazın, icra mahkemesinde belgeye dayanılarak ortadan kaldırılmasıdır. İtirazın iptali davasından farklı olarak icra mahkemesinde ve daha kısa sürede görülü
- Iura Novit Curia Hâkimin hukuku kendiliğinden bildiği ve uygulayacağı ilkesidir. Tarafların hukuki nitelendirmesiyle bağlı değildir.
- İvazsız Karşılıksız yapılan işlemi anlatır. Bağış tipik ivazsız kazandırmadır ve bazı hâllerde iptale daha açıktır.
- İyi Hâl Hükümlünün cezanın infazı sırasında kurallara uyumlu davranmasıdır. Koşullu salıverilme ve açık kuruma ayrılma gibi haklar bakımından önem taşır.
- İyiniyet Bir hakkın kazanılmasına engel olan durumu bilmeme ya da bilecek durumda olmamadır. Kanunun öngördüğü hâllerde hak kazanımını mümkün kılar.
- İyiniyetli Zilyet Hakkı olmadığını bilmeyen ve bilecek durumda olmayan zilyettir. İade yükümlülüğü ve semerelerden yararlanma bakımından korunur.
- İzaha Davet Vergi ziyaı bulunduğuna dair ön tespit hâlinde, mükellefin açıklama yapmaya çağrılmasıdır. Açıklama ve ödeme yapılırsa ceza indirimli uygulanabilir.
- İzahname Halka arzda yatırımcıya sunulan ve ihraççı ile araç hakkında bilgi veren belgedir. Yanıltıcı bilgi içermesi sorumluluk doğurur.
- İzale-i Şuyu Paylı ya da elbirliği mülkiyetinin, paylaşma yoluyla sona erdirilmesidir. Aynen bölünme mümkün değilse satış yoluyla yapılır.
- Kabahat Kanunun karşılığında idari yaptırım öngördüğü haksızlıktır. Suçtan farklı olarak idari para cezası gibi idari yaptırımlarla karşılanır.
- Kabahatler Kanunu Türkiye'de kabahatleri ve bunlara uygulanacak idari yaptırımları düzenleyen genel kanundur. İdari para cezalarına itiraz usulünü de içerir.
- Kabul Davalının, davacının talebini haklı bularak kabul etmesidir. Feragat gibi kesin hüküm sonucu doğurur.
- Kabul Edilebilirlik Bireysel başvurunun esastan incelenebilmesi için gereken şartların varlığıdır. Süre, iç hukuk yollarının tüketilmesi ve açıkça dayanaktan yoksun olmama bunlar arasındadır.
- Kabul Süresi Öneride bulunanın kabul beyanını beklemekle bağlı olduğu süredir. Hazır olmayanlar arasında öneriye makul sürede yanıt verilmezse öneren bağlılıktan kurtulur.
- Kaçak Yapı Ruhsat alınmadan ya da ruhsata aykırı biçimde yapılan binadır. Yıkım kararı, idari para cezası ve ceza sorumluluğu doğurabilir.
- Kaçakçılık Eşyanın gümrük işlemlerine tabi tutulmadan ülkeye sokulması ya da çıkarılmasıdır. Özel bir kanunla düzenlenmiş olup kaçak akaryakıt ve tütün ürünleri sık karşılaşılan türlerdir.
- Kadastro Taşınmazların sınırlarının ve hak sahiplerinin belirlenerek tapuya kaydedilmesi işlemidir. Tespite karşı dava açma süresi kanunda düzenlenmiştir.
- Kadastro Mahkemesi Kadastro tespitlerine karşı açılan davalara bakan mahkemedir. Kadastro çalışması biten yerlerde görevi sona erer.
- Kadastro Tespitine İtiraz Kadastro çalışmasında belirlenen malikliğe ya da sınırlara karşı yapılan itirazdır. Süresinde açılmazsa tespit kesinleşir.
- Kademe İlerlemesinin Durdurulması Memurun bulunduğu kademede ilerlemesinin belirli bir süre durdurulmasını içeren disiplin cezasıdır. Kınama ve aylıktan kesmeden daha ağırdır.
- Kadının Soyadı Kullanması Evli kadının kocasının soyadıyla birlikte önceki soyadını kullanabilmesidir. Uygulamada mahkeme kararıyla yalnız kendi soyadını kullanmasına da izin verilebilmektedir.
- Kalkışma Devletin anayasal düzenine veya organlarına karşı zor kullanarak gerçekleştirilen eylemleri ifade eden bir kavramdır. Ceza kanununda devletin güvenliğine karşı suçlar kapsamında el
- Kambiyo Senedi Poliçe, bono ve çekten oluşan ve sıkı şekil şartlarına bağlı kıymetli evraktır. Kambiyo senetlerine dayanan alacaklar için özel takip yolu vardır.
- Kambiyo Senedine Dayalı İflas Kambiyo senedine dayanan alacak için borçlu tacir hakkında doğrudan iflas yoluyla yapılan takiptir. Borçlu ödemezse alacaklı iflas istemiyle mahkemeye başvurabilir.
- Kambiyo Senetlerinde Zamanaşımı Çek, bono ve poliçeden doğan taleplerin tabi olduğu özel zamanaşımı süreleridir. Süreler borçlunun konumuna göre değişir.
- Kambiyo Senetlerine Mahsus Takip Çek, bono ve poliçeye dayanan özel takip yoludur. İtiraz süresi kısadır ve itiraz kural olarak takibi kendiliğinden durdurmaz.
- Kampanyalı Satış Mal ya da hizmetin, önceden ödeme alınarak ileri bir tarihte teslim edilmesini öngören satıştır. Teslim süresi ve teminat koşulları mevzuatta düzenlenmiştir.
- Kamu Borcundan Sorumluluk (Şirket Ortağı) Şirketin ödenmeyen vergi ve sigorta prim borçlarından ortakların ve kanuni temsilcilerin sorumlu tutulmasıdır. Sorumluluğun kapsamı ilgili kamu alacağı mevzuatına göre belirlenir.
- Kamu Davası Suç nedeniyle savcılık tarafından devlet adına açılan ceza davasıdır. İddianamenin mahkemece kabulüyle başlar.
- Kamu Davasının Açılmasının Ertelenmesi Kanunda belirtilen şartların bulunması hâlinde savcının kamu davası açmayı belirli bir süre ertelemesidir. Bu süre içinde yeni bir kasıtlı suç işlenmezse kovuşturmaya yer olmadığın
- Kamu Denetçiliği Kurumu Türkiye'de idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceleyen ve önerilerde bulunan bağımsız kurumdur. Ombudsmanlık olarak da bilinir.
- Kamu Düzeni Toplumun temel menfaatlerini koruyan ve aksi kararlaştırılamayan kurallar bütünüdür. Kamu düzenine ilişkin hususlar hâkim tarafından resen gözetilir.
- Kamu Görevlilerinin Mal Bildirimi Kamu görevlilerinin malvarlıklarını belirli dönemlerde ilgili makama bildirmesidir. Bildirimde bulunmamak yaptırıma tabidir.
- Kamu Görevlisi Kamusal faaliyetin yürütülmesine katılan kişidir. Ceza hukukunda bu sıfat, bazı suçların unsuru ya da ağırlaştırıcı sebebi olabilir.
- Kamu Görevlisi Sigortalı Kamu idarelerinde kadro veya pozisyonda çalışan kişilerin sigortalılığıdır. Uygulamada eski Emekli Sandığı sigortalılığının karşılığıdır.
- Kamu Görevlisine Hakaret Hakaret suçunun kamu görevlisine görevinden dolayı işlenmesidir. Suçun nitelikli hâli olup re'sen soruşturulur.
- Kamu Görevlisinin Resmî Belgede Sahteciliği Belge düzenlemeye yetkili kamu görevlisinin görevi gereği düzenlediği belgede sahtecilik yapmasıdır. Resmî belgede sahteciliğin ağırlaştırılmış hâlidir.
- Kamu Hizmeti Kamu yararı amacıyla ve idarenin denetiminde yürütülen faaliyettir. Süreklilik, değişkenlik ve eşitlik ilkelerine tabidir.
- Kamu Hukuku Devlet ile kişiler arasındaki, devletin üstün yetkiyle yer aldığı ilişkileri düzenleyen hukuk dalıdır. Anayasa, idare ve ceza hukuku bu alandadır.
- Kamu İhale Kurumu Türkiye'de kamu ihalelerine ilişkin şikâyetleri inceleyen ve ihale mevzuatını uygulayan bağımsız idari otoritedir. İhalelere yapılan itirazen şikâyetleri karara bağlar.
- Kamu İşçisi Kamu kurum ve kuruluşlarında iş sözleşmesiyle çalışan işçidir. Memurdan farklı olarak iş hukuku hükümlerine tabidir.
- Kamu Malı Kamu hizmetine özgülenmiş ya da herkesin yararlanmasına açık maldır. Haczedilemez, devredilemez ve zamanaşımıyla kazanılamaz.
- Kamu Malına Zarar Verme Kamu kurum ve kuruluşlarına ait malların yıkılması, tahrip edilmesi veya kullanılamaz hâle getirilmesidir. Mala zarar verme suçunun nitelikli hâlidir.
- Kamu Tüzel Kişiliği Kanunla veya kanuna dayanılarak kurulan ve kamu hizmeti yürüten tüzel kişiliktir. Devlet, belediyeler ve üniversiteler buna örnektir.
- Kamu Yararı İdari işlemlerin gütmesi gereken genel amaçtır. Yokluğu, işlemin amaç yönünden hukuka aykırılığına yol açar.
- Kamulaştırma Kamu yararı amacıyla özel mülkiyetteki taşınmazın bedeli ödenerek idareye geçirilmesidir. Usulü ve bedel tespiti özel kanunla düzenlenmiştir.
- Kamulaştırmasız El Atma İdarenin, kamulaştırma yapmadan taşınmaza fiilen ya da hukuken el koymasıdır. Bedel ve tazminat davasına konu olur.
- Kamuya Terk Taşınmazın bir bölümünün yol ya da yeşil alan olarak bedelsiz biçimde kamuya bırakılmasıdır. İmar uygulamalarında ruhsat koşulu olarak istenebilir.
- Kamuya Yararlı İşte Çalıştırma Hükümlünün, ücretsiz olarak kamu yararına bir işte görevlendirilmesidir. Seçenek yaptırımlardan biridir.
- Kamuyu Aydınlatma Yatırım kararını etkileyebilecek bilgilerin kamuya duyurulması yükümlülüğüdür. Gecikmeli ya da eksik açıklama yaptırıma tabidir.
- Kan Hısımlığı Birbirinden gelen ya da ortak bir kökten gelen kişiler arasındaki soy bağıdır. Hısımlığın derecesi, kişileri ortak kökene bağlayan doğum sayısıyla belirlenir.
- Kanun Yasama organınca, Anayasada öngörülen usulle çıkarılan genel ve sürekli hukuk kuralıdır. Resmî Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girer.
- Kanun Boşluğu Bir konuda uygulanacak kuralın bulunmamasıdır. Hâkim, örf ve âdete ya da kendi koyacağı kurala göre karar verir.
- Kanun Dışı Grev Kanunda öngörülen usul ve koşullara uyulmadan yapılan grevdir. Katılan işçilerin iş sözleşmesi haklı nedenle feshedilebilir.
- Kanun Hükmünde Kararname Yürütmenin, yetki kanununa dayanarak çıkardığı ve kanun gücünde olan düzenlemedir. Anayasa değişikliği sonrası uygulama alanı değişmiştir.
- Kanun Yararına Bozma Kesinleşmiş kararların, hukuka aykırılığın giderilmesi amacıyla olağanüstü yoldan denetlenmesidir. Kural olarak taraflar lehine sonuç doğurmaz.
- Kanun Yolu Bir karara karşı başvurulabilecek denetim yoludur. İstinaf ve temyiz olağan, yargılamanın yenilenmesi olağanüstü kanun yollarındandır.
- Kanuni Hâkim Güvencesi Hiç kimsenin kanunen bağlı olduğu mahkemeden başka bir merci önüne çıkarılamamasıdır. Olağanüstü mahkeme kurulamaz.
- Kanuni Temsil Temsil yetkisinin doğrudan kanundan kaynaklandığı temsil türüdür. Velinin çocuğunu, vasinin kısıtlıyı temsil etmesi kanuni temsile örnektir.
- Kanunilik İlkesi Suç ve cezanın ancak kanunla belirlenebileceği ilkesidir. Kanunsuz suç ve ceza olmaz biçiminde ifade edilir.
- Kanunilik İlkesi (Ceza) Suç ve cezanın ancak kanunla belirlenebileceği ilkesidir. Geriye yürümezlik ve kıyas yasağı bunun sonuçlarıdır.
- Kanunların Çatışması Aynı konuyu düzenleyen kurallar arasında uyumsuzluk bulunmasıdır. Üst norm, özel norm ve sonraki norm ilkeleriyle çözülür.
- Kapalı Ceza İnfaz Kurumu Firara karşı fiziki ve teknik engellerle donatılmış infaz kurumudur. Hükümlülerin dış dünyayla ilişkileri kurallara bağlıdır.
- Kapıdan Satış Satıcının işyeri dışında kurulan sözleşmelerdir. Tüketicinin cayma hakkı bulunur ve bilgilendirme yükümlülüğü ağırlaştırılmıştır.
- Kâr Payı Şirketin dağıtılabilir kârından pay sahiplerine düşen tutardır. Dağıtım genel kurul kararına ve yasal yedeklerin ayrılmasına bağlıdır.
- Karar Duruşması Yargılamanın sonunda tarafların son sözlerinin alındığı ve hükmün açıklandığı duruşmadır. Hüküm bu duruşmada tefhim edilir.
- Karar Düzeltme Kanun yolu incelemesi sonucu verilen karara karşı, sınırlı sebeplerle yapılan başvurudur. Hangi kararlar için açık olduğu mevzuatta düzenlenmiştir.
- Karar ve İlam Harcı Mahkeme kararının verilmesiyle tahsil edilen harçtır. Kural olarak davayı kaybeden tarafa yükletilir.
- Karar Verilmesine Yer Olmadığı Davanın konusuz kalması gibi hâllerde mahkemenin esas hakkında hüküm kurmamasıdır. Yargılama giderleri davanın açıldığı tarihteki haklılık durumuna göre belirlenir.
- Kararın Tebliği Mahkeme kararının taraflara usulüne uygun olarak bildirilmesidir. Kanun yolu süreleri kural olarak tebliğle başlar.
- Kararın Uygulanması (İdare) İdarenin, yargı kararlarının gereklerini gecikmeksizin yerine getirme yükümlülüğüdür. Uygulamayan idare ve görevliler hakkında tazminat ve ceza sorumluluğu doğabilir.
- Kargo Hasarı Taşıma sırasında gönderinin zarar görmesi veya kaybolmasıdır. Taşıyıcı, kanunda öngörülen sınırlar içinde sorumludur.
- Karine Bilinen bir olgudan bilinmeyen bir olgunun varlığının çıkarılmasıdır. Aksi ispatlanabilen ve ispatlanamayan türleri vardır.
- Karışma ve Birleşme Farklı kişilere ait eşyaların ayrılamayacak biçimde bir araya gelmesidir. Paylı mülkiyet doğabilir ya da asıl şeyin maliki tamamına malik olabilir.
- Karşı Dava Davalının, aynı yargılama içinde davacıya karşı açtığı davadır. Süresi ve bağlantı koşulu kanunda düzenlenmiştir.
- Karşı Taraf Vekâlet Ücreti Davayı kaybeden tarafın, kazanan tarafın avukatına ödemekle yükümlü olduğu ücrettir. Avukat ile müvekkil arasındaki ücretten ayrıdır.
- Karşılaştırmalı Reklam Rakip mal ya da hizmetlerin açıkça gösterilerek karşılaştırıldığı reklamdır. Koşulları mevzuatta düzenlenmiş olup aldatıcı olmaması aranır.
- Karşılıksız Çek İbraz edildiğinde hesapta yeterli karşılık bulunmayan çektir. Banka karşılıksızlık işlemi yapar ve keşideci hakkında idari ve hukuki sonuçlar doğar.
- Karşılıksız Çek Keşide Etme Karşılığı bulunmayan çek düzenlenmesi nedeniyle ortaya çıkan cezai sorumluluktur. Çek mevzuatında yaptırıma bağlanmıştır.
- Karşılıksız Yararlanma Bedeli ödenmeden hizmet ya da enerjiden yararlanılmasıdır. Kaçak elektrik ve su kullanımı bu kapsamda değerlendirilir.
- Kartel Rakip teşebbüslerin, fiyat belirleme ya da pazar paylaşma konusunda anlaşmasıdır. Rekabet hukukunun en ağır ihlal türlerinden sayılır.
- Kasko Aracın kendisinde oluşan zararları karşılayan isteğe bağlı sigortadır. Zorunlu trafik sigortasından farkı, sigortalının kendi aracını güvenceye almasıdır.
- Kast Failin, suçun unsurlarını bilerek ve isteyerek gerçekleştirmesidir. Doğrudan ve olası kast olmak üzere ikiye ayrılır.
- Kasten Öldürme Bir kişinin hayatına bilerek ve isteyerek son verilmesidir. Tasarlayarak, canavarca hisle ya da belirli yakınlara karşı işlenmesi nitelikli hâl sayılır.
- Kasten Öldürmenin Nitelikli Hâlleri Kasten öldürme suçunun daha ağır cezayı gerektiren işleniş biçimleridir. Tasarlayarak, canavarca hisle veya belirli yakınlara karşı işlenmesi bunlar arasındadır.
- Kasten Yaralama Bir kişinin vücuduna acı verilmesi ya da sağlığının bozulmasıdır. Basit tıbbi müdahaleyle giderilebilecek nitelikteki hâli şikâyete bağlıdır.
- Kasten Yaralamanın Nitelikli Hâlleri Kasten yaralama suçunun daha ağır cezayı gerektiren işleniş biçimleri ve neticeleridir. Silahla işlenmesi veya kemik kırığı gibi ağır neticeler doğurması bunlar arasındadır.
- Kat İrtifakı Henüz tamamlanmamış bir yapının bağımsız bölümleri üzerinde kurulan haktır. Yapı bitip yapı kullanma izni alınınca kat mülkiyetine çevrilir.
- Kat Karşılığı İnşaat Sözleşmesi Arsa sahibinin arsasını, yüklenicinin ise inşaatı yapmayı üstlendiği ve bağımsız bölümlerin paylaşıldığı sözleşmedir. Tapuya şerh verilerek güçlendirilebilir.
- Kat Malikinin Borçları Kat malikinin ortak giderlere katılma, ortak yerleri özenle kullanma ve komşulara saygı gösterme gibi yükümlülükleridir. Bu borçlara aykırılık dava konusu olabilir.
- Kat Malikleri Kurulu Bağımsız bölüm maliklerinin, ortak konularda karar aldığı organdır. Toplantı ve karar yeter sayıları kat mülkiyeti mevzuatında düzenlenmiştir.
- Kat Malikleri Kurulu Kararının İptali Kanuna, yönetim planına veya iyiniyet kurallarına aykırı kurul kararlarının iptali için açılan davadır. Kanuni süre içinde sulh hukuk mahkemesinde açılır.
- Kat Mülkiyeti Bir yapının bağımsız bölümleri üzerinde kurulan mülkiyet türüdür. Ortak yerler ve yönetim ilişkileri ayrı bir kanunla düzenlenmiştir.
- Kat Mülkiyeti Kanunu Türkiye'de kat mülkiyeti ve kat irtifakının kurulması, malikler arasındaki ilişkiler ve yönetimi düzenleyen kanundur. Apartman ve site yönetimine ilişkin temel kuralları içerir.
- Kat Mülkiyeti Kütüğü Kat mülkiyetine konu bağımsız bölümlerin ayrı ayrı kaydedildiği tapu kütüğüdür. Her bağımsız bölüm için ayrı sayfa açılır.
- Kat Mülkiyetine Geçiş Kat irtifakı kurulmuş yapının tamamlanıp yapı kullanma izni alınmasının ardından kat mülkiyetine çevrilmesidir. Tapuda cins değişikliği yapılır.
- Katılan Suçtan zarar görenin, kamu davasına katılmasıyla kazandığı sıfattır. Kanun yollarına başvurma hakkı doğar.
- Katılma Alacağı Mal rejimi tasfiyesinde, eşin diğerinin edinilmiş mallarındaki artık değer üzerindeki alacağıdır. Mülkiyet talebi değil, parasal bir alacak hakkıdır.
- Katılma Yoluyla İstinaf Karşı tarafın istinaf başvurusu üzerine, süresini kaçıran tarafın istinaf dilekçesine verdiği cevapla istinafa katılmasıdır. Asıl başvuru geri alınırsa katılma yoluyla istinaf da h
- Katkı Payı Alacağı Eşlerden birinin, diğerinin malvarlığının edinilmesine yaptığı katkı karşılığında talep edebileceği alacaktır. Mal rejiminin tasfiyesinde gündeme gelir.
- Katma Değer Vergisi Mal teslimi ve hizmet ifası üzerinden alınan dolaylı vergidir. Yüklenilen vergi, hesaplanan vergiden indirilerek net tutar ödenir.
- Kayıtlı Elektronik Posta Gönderi ve teslim zamanının hukuken kayıt altına alındığı e-posta sistemidir. Ticari yazışmalarda delil değeri taşır.
- Kayıtlı Sermaye Sistemi Yönetim kuruluna, belirlenen tavana kadar sermaye artırma yetkisi veren sistemdir. Her artırımda genel kurul kararı gerekmez.
- Kaymakamlık Türkiye'de ilçelerde devleti temsil eden kaymakam ile ona bağlı teşkilattır. Valiye bağlı olarak görev yapar.
- Kaynak Hakkı Başkasına ait taşınmazdaki sudan yararlanma yetkisi veren irtifak hakkıdır. Bağımsız ve sürekli kurulursa tapuya ayrı kaydedilebilir.
- Kayyım Belirli bir işin görülmesi ya da malvarlığının yönetimi için mahkemece atanan kişidir. Vesayetten farklı olarak genellikle sınırlı bir görev üstlenir.
- Kayyum Atanması Belirli bir işin görülmesi ya da malvarlığının yönetimi için mahkemece kişi görevlendirilmesidir. Şirketlere kayyum atanması ayrı mevzuata tabidir.
- Kazanç Kaybı Zarar verici olay nedeniyle kişinin elde edemediği gelirdir. Çalışamama süresince yoksun kalınan kazanç tazminat kapsamında istenebilir.
- Kazanılmış Hak Hukuka uygun biçimde elde edilmiş ve sonradan geri alınamayacak haktır. İdarenin işlemlerini geri almasının sınırını oluşturur.
- Kefalet Bir kişinin, başkasının borcunu ödememesi hâlinde bu borçtan sorumlu olmayı üstlenmesidir. Geçerliliği yazılı şekle ve belirli koşullara bağlıdır.
- Kefaletin Türleri Adi, müteselsil ve birlikte kefalet olarak ayrılır. Adi kefalette önce asıl borçluya başvurulması gerekirken müteselsilde bu koşul aranmaz.
- Kefil (Banka Kredisi) Kredi borcunun ödenmemesi hâlinde borçtan sorumlu olmayı üstlenen kişidir. Kefalet sözleşmesinin şekil şartlarına uyulması gerekir.
- Kefilin Rücu Hakkı Borcu ödeyen kefilin, ödediği miktar için asıl borçluya başvurabilmesidir. Kefil ödediği ölçüde alacaklının haklarına halef olur.
- Kemik Kırığı Yaralama suçlarında cezanın belirlenmesinde dikkate alınan bir netice türüdür. Kırığın hayat fonksiyonlarına etkisi adli tıp raporuyla belirlenir.
- Kentsel Dönüşüm Riskli yapı ve alanların yenilenmesini amaçlayan süreçtir. Maliklerin kanunda öngörülen çoğunlukla karar alması esası geçerlidir.
- Kentsel Dönüşümde Çoğunluk Kararı Riskli yapılarda maliklerin kanunda öngörülen çoğunlukla yeni yapının uygulamasına karar vermesidir. Karara katılmayanların payları belirli usulle satılabilir.
- Keşideci Çek ya da poliçeyi düzenleyen kişidir. Karşılıksız çekte sorumluluğu özel kanunla düzenlenmiştir.
- Keşif Hâkimin uyuşmazlık konusu yeri ya da nesneyi yerinde inceleyerek gözlem yapmasıdır. Genellikle bilirkişi incelemesiyle birlikte yürütülür.
- Keşif Gideri Mahkemenin yerinde inceleme yapması için gereken masraftır. Yargılama giderlerinden olup talep eden tarafça yatırılır.
- Keşif Tutanağı Keşif sırasında yapılan tespitlerin kaydedildiği tutanaktır. Bilirkişi raporuyla birlikte değerlendirilir.
- Kesin Delil Hâkimi bağlayan ve ispat edilen olgunun doğruluğunu kesin olarak gösteren delildir. Senet, yemin ve kesin hüküm kesin delillerdendir.
- Kesin Hüküm Kanun yollarına başvurulamayacak duruma gelmiş, artık değiştirilemeyen mahkeme kararıdır. Aynı konuda yeniden dava açılmasını engeller.
- Kesin Hükümsüzlük İşlemin baştan itibaren ve herkese karşı geçersiz olmasıdır. Sonradan onanamaz ve hâkim tarafından resen gözetilir.
- Kesin Kabul Teminat süresi sonunda, eksikliklerin giderildiği saptanarak işin nihai olarak teslim alınmasıdır. Kesin teminat bu aşamada iade edilir.
- Kesin Nitelikteki Karar Parasal sınır ya da kanun hükmü nedeniyle kanun yoluna başvurulamayan karardır. Verildiği anda kesinleşir.
- Kesin Süre Mahkemenin verdiği ve geçirilmesi hâlinde ilgili işlemi yapma hakkının kaybedildiği süredir. Kesin süre verilirken sonuçları ilgiliye açıkça bildirilmelidir.
- Kesin Yetki Anlaşması Tarafların, uyuşmazlığın belirli bir mahkemede görülmesini kararlaştırmasıdır. Kamu düzenine ilişkin kesin yetki hâllerinde yapılamaz.
- Kesinleşme Şerhi Kararın kesinleştiğini gösteren resmî açıklamadır. Tapu ve nüfus işlemleri gibi birçok işlemde aranır.
- Kimlik Bildirmeme Görevli kamu görevlisinin sorması üzerine kimlik bilgilerini bildirmemek veya yanlış bildirmektir. Kabahat olarak düzenlenmiştir.
- Kira Alacağı İçin Takip Ödenmeyen kira bedelinin tahsili için başlatılan icra takibidir. Tahliye istemiyle birlikte de yapılabilir.
- Kira Bedelinin Artırılması Yenilenen kira döneminde bedelin yükseltilmesidir. Üst sınır ve uygulama ölçütleri kanunda düzenlenmiştir.
- Kira Bedelinin Ödenmemesi Kiracının kira bedelini zamanında ödememesidir. Kiraya veren yazılı süre vererek sözleşmeyi feshedebilir veya tahliye takibi başlatabilir.
- Kira Depozitosu İadesi Kira ilişkisi sona erdiğinde kiracının verdiği güvence bedelinin geri ödenmesidir. Kiraya verenin hasar veya alacak iddiası yoksa iade edilmesi gerekir.
- Kira Geliri Vergisi Taşınmaz ve hakların kiraya verilmesinden elde edilen gelirin vergilendirilmesidir. Belirli sınırı aşan konut kira gelirleri yıllık beyanname ile beyan edilir.
- Kira Sözleşmesi Kiraya verenin bir şeyin kullanımını, kiracının ise kira bedeli ödemeyi üstlendiği sözleşmedir. Konut ve çatılı işyeri kiraları özel hükümlere tabidir.
- Kira Sözleşmesinin Feshi Kira ilişkisinin taraflardan birinin bildirimiyle sona erdirilmesidir. Konut ve çatılı işyeri kiralarında fesih bildirimi yazılı olmalı ve kanuni sürelere uyulmalıdır.
- Kira Sözleşmesinin Yenilenmesi Belirli süreli konut kirasında, kiracı süre bitiminden önce bildirimde bulunmadıkça sözleşmenin aynı koşullarla uzamasıdır. Kiraya veren süre bitimini tek başına tahliye sebebi ola
- Kira Tespit Davası Kira bedelinin mahkemece belirlenmesi için açılan davadır. Belirleme ölçütleri ve başvuru zamanı kanunda düzenlenmiştir.
- Kira Tespiti Kira bedelinin mahkemece belirlenmesi için açılan davadır. Belirleme ölçütleri ve dava açma zamanı kanunda düzenlenmiştir.
- Kira Uyarlama Davası Öngörülemeyen koşullar nedeniyle dengesi bozulan kira sözleşmesinin yeniden düzenlenmesi istemidir. Aşırı ifa güçlüğü hükümlerine dayanır.
- Kira Uyuşmazlığında Arabuluculuk Kira ilişkisinden doğan uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurulmasıdır. Bazı kira uyuşmazlıklarında dava şartıdır.
- Kiracı Kira sözleşmesinde kiralananı kullanan ve bedel ödeyen taraftır. Konut kiralarında kanunla özel olarak korunur.
- Kiracının Faydalı Masrafları Kiracının kiralananın değerini artıran masraflarıdır. Kiraya verenin rızasıyla yapılmışsa sözleşme sonunda değer artışı karşılığı istenebilir.
- Kiracının Ölümü Kiracının ölmesi hâlinde kira ilişkisinin durumudur. Konut kiralarında birlikte yaşayanlar sözleşmeyi sürdürebilir.
- Kiracının Özen Yükümlülüğü Kiracının kiralananı özenle kullanması ve komşulara saygı göstermesidir. Bu yükümlülüğe aykırılık, kiraya verene fesih hakkı verebilir.
- Kiracının Yan Giderleri Kiracının kira bedeli dışında ödediği ısınma, aydınlatma, su ve aidat gibi giderlerdir. Kural olarak kiracıya aittir.
- Kiralanan Taşınmazların Tahliyesi Takibi Kira süresinin bitmesi veya kira bedelinin ödenmemesi hâlinde kiracının tahliyesi için yapılan icra takibidir. Kiracı itiraz ederse alacaklı icra mahkemesine başvurabilir.
- Kiralananda Değişiklik Kiracının kiralananda yenilik ve değişiklik yapmasıdır. Kiraya verenin yazılı rızası gerekir.
- Kiralananın Ayıplı Olması Kiralananın sözleşmeye uygun kullanımını engelleyen veya önemli ölçüde azaltan bir eksikliğin bulunmasıdır. Kiracı ayıbın giderilmesini, kira bedelinden indirim veya tazminat istey
- Kiralananın Bakımı Kiralananın sözleşmeye uygun kullanıma elverişli hâlde tutulması yükümlülüğüdür. Olağan temizlik ve küçük onarımlar kiracıya, büyük onarımlar kiraya verene aittir.
- Kiralananın Devri Kiralanan taşınmazın mülkiyetinin başkasına geçmesidir. Yeni malik kira sözleşmesinin tarafı hâline gelir; kiracının hakları kural olarak devam eder.
- Kiralananın Devri (Kiracı) Kiracının, kira sözleşmesindeki konumunu üçüncü kişiye devretmesidir. Kiraya verenin yazılı rızası gerekir.
- Kiralananın Geri Verilmesi Kira ilişkisi sona erdiğinde kiracının kiralananı teslim aldığı durumda geri vermesidir. Olağan kullanımdan doğan yıpranmalardan kiracı sorumlu değildir.
- Kiraya Veren Kira sözleşmesinde kiralananın kullanımını devreden taraftır. Malik olması şart değildir.
- Kiraya Verenin Hapis Hakkı İşyeri kiralarında kiraya verenin, kira alacağı için kiralanandaki taşınırlar üzerinde sahip olduğu haktır. Kiracının taşınırları götürmesini engelleyebilir.
- Kirleten Öder İlkesi Çevreyi kirleten kişinin, giderim maliyetine katlanması ilkesidir. Kusur aranmaksızın sorumluluk doğurabilir.
- Kişi Özgürlüğü ve Güvenliği Kişinin kanunun öngördüğü hâller dışında özgürlüğünden yoksun bırakılamaması hakkıdır. Yakalama ve tutuklama ancak kanuni şartlarla yapılabilir.
- Kişiliğin Başlangıcı Gerçek kişiliğin, çocuğun sağ ve tam doğmasıyla kazanılmasıdır. Haklar, sağ doğmak koşuluyla ana rahmine düşme anına kadar geriye etkili olur.
- Kişiliğin Korunması Kişilik hakkına saldırıya karşı açılabilecek davalar bütünüdür. Tespit, önleme, durdurma ve tazminat talepleri bu kapsamdadır.
- Kişiliğin Sona Ermesi Gerçek kişiliğin ölümle son bulmasıdır. Ölümle birlikte miras açılır ve kişilik hakları kural olarak sona erer.
- Kişilik Hakkı Kişinin yaşamı, sağlığı, onuru, özel hayatı ve resmi gibi kişisel değerleri üzerindeki mutlak haktır. Hukuka aykırı saldırıya karşı önleme, durdurma ve tazminat davalarıyla korunur
- Kişilik Hakkı İhlali Nedeniyle Erişim Engeli İnternetteki bir içerik nedeniyle kişilik hakları ihlal edilen kişinin içeriğin çıkarılmasını veya erişimin engellenmesini istemesidir. Talep sulh ceza hâkimliğine yapılabilir.
- Kişilik Haklarına Saldırı Bir kişinin onur, şeref, özel yaşam ya da resmine yönelik hukuka aykırı müdahaledir. Saldırının durdurulması, önlenmesi ve tazminat talep edilebilir.
- Kişinin Hatırasına Hakaret Ölmüş bir kişinin hatırasına alenen hakaret edilmesidir. Ölenin yakınları şikâyet hakkını kullanabilir.
- Kişisel İlişki Velayeti kendisinde olmayan ebeveynin, çocukla görüşme hakkıdır. Kapsamı mahkemece belirlenir ve çocuğun yararı esas alınır.
- Kişisel Kusur Kamu görevlisinin, hizmetten ayrılabilen kişisel davranışından doğan kusurdur. Bu hâlde görevliye doğrudan dava açılabilir.
- Kişisel Mal Mal rejimi tasfiyesinde paylaşıma girmeyen malvarlığıdır. Evlenmeden önce edinilenler, miras ve bağış yoluyla gelenler bu kapsamdadır.
- Kişisel Veri Kimliği belirli ya da belirlenebilir gerçek kişiye ilişkin her türlü bilgidir. İşlenmesi ancak kanunda sayılan şartların varlığında mümkündür.
- Kişisel Veri İşleme Envanteri Veri sorumlusunun işlediği kişisel verileri, işleme amaçlarını ve saklama sürelerini gösteren kayıttır. Kayıt yükümlülüğünün temelini oluşturur.
- Kişisel Verileri Hukuka Aykırı Olarak Verme veya Ele Geçirme Kişisel verilerin hukuka aykırı olarak başkasına verilmesi, yayılması veya ele geçirilmesidir. Ceza kanununda kişisel verilerin korunmasına ilişkin suçlar arasında yer alır.
- Kişisel Verileri Koruma Kurulu Türkiye'de kişisel verilerin korunmasına ilişkin mevzuatın uygulanmasını denetleyen bağımsız kurumun karar organıdır. Şikâyetleri inceler ve idari para cezası uygular.
- Kişisel Verilerin Hukuka Aykırı Kaydedilmesi Kişisel verilerin hukuka aykırı biçimde kayda geçirilmesidir. Verilerin yayılması ve yok edilmemesi ayrı suçlar olarak düzenlenmiştir.
- Kişisel Verilerin İşlenme Şartları Kişisel verilerin işlenebilmesi için aranan açık rıza veya kanunda sayılan diğer hukuki sebeplerdir. Sözleşmenin ifası, hukuki yükümlülük ve meşru menfaat bunlar arasındadır.
- Kişisel Verilerin İşlenmesi Kişisel verilerin elde edilmesi, kaydedilmesi, saklanması, değiştirilmesi, aktarılması ve benzeri her türlü işlemdir. Kanunda sayılan ilkelere ve şartlara uygun yapılmalıdır.
- Kişisel Verilerin Silinmesi İşlenme sebebi ortadan kalkan kişisel verilerin ilgili kullanıcılar için erişilemez ve tekrar kullanılamaz hâle getirilmesidir. Veri sorumlusu kendiliğinden veya ilgili kişinin tal
- Kişisel Verilerin Yurt Dışına Aktarılması Kişisel verilerin yabancı ülkelere gönderilmesidir. Yeterlilik kararı, standart sözleşme ya da bağlayıcı şirket kuralları gibi araçlara dayanması gerekir.
- Kişiyi Hataya Düşürme Bir kişinin, gerçeğe aykırı bilgiyle yanıltılmasıdır. Dolandırıcılıkta hileli davranışın temelini oluşturur.
- Kişiyi Hürriyetinden Yoksun Kılma Bir kişinin, özgürlüğünün hukuka aykırı biçimde kısıtlanmasıdır. Alıkoyma ve zorla bir yerde tutma bu kapsamda değerlendirilir.
- Kıdem Süresi İşçinin aynı işverene bağlı olarak çalıştığı ve kıdem tazminatı hesabında dikkate alınan süredir. Aynı işverenin farklı işyerlerinde geçen süreler birleştirilir.
- Kıdem Tazminatı Belirli koşullarla sona eren iş sözleşmelerinde, çalışılan her tam yıl için ödenen tazminattır. Hak kazanma koşulları kanunda ayrıca düzenlenmiştir.
- Kıdem Tazminatı Hesaplama Kıdem tazminatının işçinin hizmet süresi ve son giydirilmiş ücreti esas alınarak hesaplanmasıdır. Hesaplamada kanunda öngörülen tavan dikkate alınır.
- Kıdem Tazminatı Şartları İşçinin kıdem tazminatına hak kazanması için aranan koşullardır. Belirli bir hizmet süresi ve iş sözleşmesinin kanunda sayılan biçimlerden biriyle sona ermesi gerekir.
- Kıdem Tazminatı Tavanı Her yıl için ödenecek kıdem tazminatının üst sınırıdır. Dönemsel olarak güncellenir ve bu sınırın üzerinde ödeme yapılması kararlaştırılabilir.
- Kıdem Tazminatına Esas Yazı Sosyal güvenlik kurumunun, işçinin emeklilik için gerekli sigortalılık süresi ve prim gününü doldurduğunu gösteren yazıdır. İşçi bu yazıyla işten ayrılırsa kıdem tazminatı alabilir
- Kınama Cezası Memura görevinde ve davranışlarında kusurlu sayıldığının yazıyla bildirilmesidir. Uyarmadan daha ağır bir disiplin cezasıdır.
- Kısa Çalışma Genel ekonomik kriz ya da zorlayıcı sebeplerle çalışma süresinin önemli ölçüde azaltılmasıdır. Koşulları varsa işçilere kısa çalışma ödeneği ödenir.
- Kısa Dönem İkamet İzni Turistik, ticari veya bilimsel amaçlarla Türkiye'de bulunacak yabancılara verilen ikamet iznidir. Şartları ve süresi mevzuatla belirlenir.
- Kısa Karar Duruşmada açıklanan ve hükmün sonucunu gösteren karardır. Gerekçeli karar daha sonra yazılır ve taraflara tebliğ edilir.
- Kısa Süreli Hapis Cezası Kanunda belirtilen sürenin altında kalan hapis cezasıdır. Hâkim bu cezayı adli para cezası veya diğer seçenek yaptırımlara çevirebilir.
- Kısa Süreli Hapsin Seçenek Yaptırıma Çevrilmesi Kısa süreli hapis cezasının, para cezası ya da kamuya yararlı işte çalıştırma gibi yaptırımlara dönüştürülmesidir. Koşulları kanunda belirlenmiştir.
- Kısa Vadeli Sigorta Kolları İş kazası, meslek hastalığı, hastalık ve analık sigortalarıdır. Geçici iş göremezlik gibi kısa süreli riskleri karşılar.
- Kısıtlama Kararı Soruşturmanın amacını tehlikeye düşürebilecek hâllerde müdafinin dosyayı inceleme yetkisinin kısıtlanmasıdır. Hâkim kararıyla verilir ve bazı belgeler kısıtlanamaz.
- Kısıtlama Sebepleri Ergin bir kişinin kısıtlanmasını gerektiren ve kanunda sayılan hâllerdir. Akıl hastalığı, savurganlık, bağımlılık, kötü yönetim ve belirli süreli hapis cezası bunlar arasındadır.
- Kısıtlılık Ergin bir kişinin akıl hastalığı, savurganlık veya hapis cezası gibi sebeplerle fiil ehliyetinin mahkeme kararıyla sınırlanmasıdır. Kısıtlıya vasi atanır ve işlemleri vasi aracılığ
- Kısmi Dava Alacağın yalnız bir bölümü için açılan davadır. Fazlaya ilişkin hakların saklı tutulduğunun dilekçede belirtilmesi önem taşır.
- Kısmi İfa Borcun bir bölümünün yerine getirilmesidir. Alacaklı, borcun tamamı muaccelse kısmi ifayı kural olarak reddedebilir.
- Kısmi Süreli Çalışma Haftalık çalışma süresinin, tam süreli emsal işçiye göre önemli ölçüde az olduğu çalışmadır. Haklar oransal olarak uygulanır.
- Kıyas Hakkında kural bulunmayan bir olaya, benzer bir olaya ilişkin kuralın uygulanmasıdır. Ceza hukukunda suç ve ceza yaratacak biçimde kıyas yapılamaz.
- Kıyı Kenar Çizgisi Deniz, göl ve akarsu kıyılarında kıyının kara yönündeki sınırını gösteren çizgidir. Kıyı herkesin eşit yararlanmasına açıktır ve yapılaşma sınırlıdır.
- Kıymet Takdiri Haczedilen malın değerinin satıştan önce bilirkişi aracılığıyla belirlenmesidir. Taraflar takdir edilen değere itiraz edebilir.
- Kıymet Takdirine İtiraz Haczedilen malın belirlenen değerine karşı icra mahkemesine yapılan başvurudur. Mahkeme gerekirse yeni bilirkişi incelemesi yaptırır.
- Kıymetli Evrak Hakkın senede bağlandığı ve senet olmadan ileri sürülemediği belgedir. Çek, bono ve poliçe başlıca kıymetli evrak türleridir.
- Kıymetli Evrakın İptali Davası Kaybolan veya çalınan kıymetli evrakın hükümsüz sayılması için açılan davadır. Hamil, iptal kararıyla senede bağlı hakkını senet olmadan ileri sürebilir.
- Kollektif Şirket Ortakların tamamının şirket borçlarından sınırsız ve müteselsilen sorumlu olduğu şahıs şirketidir. Ticaret siciline tescille tüzel kişilik kazanır.
- Komandit Şirket Ortaklardan bir kısmının sınırsız, bir kısmının ise koydukları sermaye ile sınırlı sorumlu olduğu şirkettir. Adi ve sermayesi paylara bölünmüş türleri vardır.
- Komisyon Sözleşmesi Komisyoncunun, kendi adına ama başkası hesabına işlem yapmayı üstlendiği sözleşmedir. Vekâletten farkı, kendi adına hareket etmesidir.
- Komplikasyon Tıbbi müdahalenin, gereken özen gösterilse de ortaya çıkabilen istenmeyen sonucudur. Hukuki değerlendirmede malpraktisten ayrılır.
- Komşuluk Hukuku Komşu taşınmaz malikleri arasındaki ilişkileri düzenleyen kurallardır. Malikin, mülkiyetini kullanırken komşularını olağan dışı biçimde rahatsız etmemesini öngörür.
- Konişmento Taşıyanın, eşyayı teslim aldığını ve varma yerinde teslim edeceğini gösteren kıymetli evraktır. Devredilmesiyle eşya üzerindeki tasarruf yetkisi de geçer.
- Konkordato Borçlarını ödeyemeyen borçlunun, alacaklılarıyla anlaşarak borçlarını yeniden yapılandırmasını sağlayan hukuki kurumdur. Mahkeme denetimi altında yürütülür.
- Konkordato Komiseri Konkordato sürecini denetleyen ve mahkemeye rapor sunan görevlidir. Borçlunun işlemleri onun gözetiminde yürütülür.
- Konkordato Mühleti Konkordato talebi üzerine borçluya tanınan koruma süresidir. Bu süre içinde takipler kural olarak durur ve komiser görevlendirilir.
- Konkordato Projesi Borçlunun alacaklılara ödeme planını ve yeniden yapılanma önerisini içeren belgedir. Alacaklıların oylamasına ve mahkemenin onayına sunulur.
- Konkordato Talebi Borçlarını ödeyemeyen veya ödeyemeyecek durumdaki borçlunun konkordato için mahkemeye başvurmasıdır. Talep üzerine mahkeme koruma süresi verebilir.
- Konsolosluk İşlemleri Yurt dışındaki vatandaşların nüfus, pasaport ve noterlik gibi işlemlerinin konsolosluklarca yürütülmesidir. Konsolosluklar yurt dışında devleti temsil eder.
- Konu Unsuru İdari işlemin doğurduğu hukuki sonuçtur. Konunun hukuka uygun ve mümkün olması gerekir.
- Konut Dokunulmazlığının İhlali Bir kişinin konutuna ya da eklentilerine rızası olmadan girilmesi veya çıkılmamasıdır. İşyerleri de kanunda sayılan koşullarla bu korumadan yararlanır.
- Konut Sigortası Konut ve eşyalarını yangın, hırsızlık ve doğal afet gibi risklere karşı güvence altına alan sigortadır. İsteğe bağlı bir sigortadır.
- Konut ve Çatılı İşyeri Kirası Konut ve çatılı işyerlerine ilişkin kira sözleşmelerine uygulanan özel kurallardır. Kiracıyı koruyan sınırlı tahliye sebepleri ve kira artış sınırları öngörür.
- Kooperatif Ortakların belirli ekonomik menfaatlerini karşılıklı yardımla korumak için kurduğu tüzel kişiliktir. Ortaklık payı ve yönetim yapısı özel kanunla düzenlenmiştir.
- Korkutma (İrade Bozukluğu) Bir kişinin haksız bir tehditle sözleşme yapmaya zorlanmasıdır. Korkutulan taraf, kanuni süre içinde sözleşmeyle bağlı olmadığını bildirebilir.
- Korsan Yayın Eser sahibinin izni olmadan eserin çoğaltılması ve satılmasıdır. Hukuki ve cezai yaptırımlara konu olur.
- Koruma Kararı Şiddete uğrayan ya da uğrama tehlikesi bulunan kişi için verilen tedbir kararıdır. Uzaklaştırma ve iletişim kurmama gibi yükümlülükler içerebilir.
- Koruyucu Aile Korunmaya muhtaç çocuğun, bir ailenin yanına geçici olarak yerleştirilmesidir. Evlat edinmeden farkı, soybağı kurmamasıdır.
- Koruyucu Tedbir Şiddete uğrayan veya şiddet tehlikesi altında bulunan kişinin korunması için verilen tedbirlerdir. Barınma yeri sağlanması ve geçici koruma altına alınma örnek gösterilebilir.
- Koşullu Salıverilme Hükümlünün, cezasının kanunda öngörülen bölümünü iyi hâlle geçirmesi üzerine tahliye edilmesidir. Denetim süresi içinde yeniden suç işlenmesi hâlinde geri alınabilir.
- Kötü Niyet Tazminatı Haksız takip yapan alacaklının ödemekle yükümlü tutulduğu tazminattır. Menfi tespit davasında gündeme gelir.
- Kötü Niyet Tazminatı (İş Hukuku) İş güvencesi kapsamında olmayan işçinin iş sözleşmesinin kötü niyetle feshedilmesi hâlinde işverenin ödediği tazminattır. Bildirim süresine ait ücretin katları üzerinden hesaplanır
- Kovuşturma İddianamenin kabulüyle başlayıp hükmün kesinleşmesine kadar süren yargılama evresidir. Mahkeme tarafından yürütülür.
- Kredi Kartı Aidatı Bankaların kredi kartı için talep ettiği yıllık üyelik ücretidir. Tüketiciler aidatsız kart seçeneğinin sunulmasını isteyebilir.
- Kredi Kartı Borcu Kredi kartı harcamalarından doğan ve ödenmesi gereken borçtur. Asgari ödeme yapılmaması gecikme faizine yol açar.
- Kredi Kartı Sözleşmesi Bankanın, karta tanımlı limit dâhilinde harcama imkânı sağladığı sözleşmedir. Asgari ödeme, faiz ve ücretler özel mevzuatla sınırlandırılmıştır.
- Kredi Mektubu Bir kişinin, mektubu alan kişiye belirli bir miktara kadar ödeme yapılmasını üçüncü kişiye talimat olarak verdiği belgedir. Ödeme yapan, mektubu verene başvurabilir.
- Kredi Sicili Kişilerin kredi ve borç ödeme geçmişini gösteren kayıtlardır. Bankalar kredi değerlendirmesinde bu kayıtlardan yararlanır.
- Kredi Sözleşmesi Bankanın müşteriye belirli koşullarla kaynak sağlamayı üstlendiği sözleşmedir. Tüketici kredilerinde ayrıca koruyucu hükümler uygulanır.
- Kripto Varlık Dağıtık defter teknolojisiyle oluşturulan ve elektronik olarak saklanıp devredilebilen gayri maddi varlıktır. Hukuki niteliği gelişmekte olan bir tartışma konusudur.
- Kullanım Ödüncü Bir şeyin, bedelsiz kullanılmak üzere verilip aynen iade edilmesini öngören sözleşmedir. Kira ile karıştırılmamalıdır; burada bedel yoktur.
- Külli İcra Borçlunun tüm malvarlığının tasfiye edilerek alacaklılara paylaştırılmasıdır. İflas bu türdendir.
- Kumar Oynanması İçin Yer ve İmkân Sağlama Kumar oynanması için yer veya imkân sağlanmasıdır. Ceza kanununda suç olarak düzenlenmiştir.
- Kumar ve Bahis Borcu Kumar veya bahisten doğan ve dava yoluyla istenemeyen borçtur. İsteyerek ödenmişse geri istenemez.
- Kurtarma ve Yardım Deniz tehlikesindeki gemi ya da yüke yapılan yardımdır. Başarı sağlanması hâlinde kurtaran, ücret talep edebilir.
- Kurula Şikâyet Veri sorumlusuna yapılan başvurunun reddedilmesi veya yanıtsız kalması hâlinde ilgili kişinin Kişisel Verileri Koruma Kuruluna başvurmasıdır. Kanuni süre içinde yapılması gerekir.
- Kurum İşleminin İptali Davası Sosyal güvenlik kurumunun hukuka aykırı işlemlerinin iptali için iş mahkemesinde açılan davadır. Aylık kesme ve borç çıkarma işlemleri buna örnektir.
- Kurumlar Vergisi Sermaye şirketleri ve kanunda sayılan diğer kurumların kazançları üzerinden alınan vergidir. Gelir vergisinden farkı, mükellefin tüzel kişi olmasıdır.
- Kusur Hukuka aykırı davranışta, failin iradesine yüklenebilen eksikliktir. Kast ve ihmal olmak üzere iki temel biçimi vardır.
- Kusur Oranı Zararın doğmasında tarafların payını gösteren orandır. Tazminat bu orana göre indirilir ya da paylaştırılır.
- Kusur Raporu Trafik kazasında tarafların kusur durumunu belirleyen bilirkişi veya kurum raporudur. Tazminat ve ceza davalarında esas alınır.
- Kusur Sorumluluğu Zarar verenin ancak kusurlu bir davranışı varsa tazminatla sorumlu tutulmasıdır. Haksız fiil sorumluluğunun temel kuralıdır.
- Kusurluluğu Kaldıran Sebepler Fiil hukuka aykırı olsa da failin kınanamayacağı durumlardır. Akıl hastalığı, zorunluluk hâli ve kaçınılmaz hata örnek gösterilebilir.
- Kusursuz Sorumluluk Kusur aranmaksızın doğan tazminat sorumluluğudur. Tehlike sorumluluğu ve adam çalıştıranın sorumluluğu bu türdendir.
- Kuvvetler Ayrılığı Yasama, yürütme ve yargının birbirinden ayrı organlara verilmesidir. Gücün tek elde toplanmasını önlemeyi amaçlar.
- KVKK Türkiye'de kişisel verilerin işlenmesinde kişilerin temel hak ve özgürlüklerini korumak amacıyla çıkarılan kanundur. Veri sorumlularının yükümlülüklerini ve ilgili kişilerin haklar
- Lafzi Yorum Kanun metninin sözlerinden hareketle anlam çıkarılmasıdır. Yorum yöntemlerinin başlangıç noktasıdır.
- Laiklik Devletin dinler karşısında tarafsız olması ve din ile devlet işlerinin ayrılmasıdır. Cumhuriyetin temel niteliklerinden biridir.
- Lehe Hüküm Birden çok kanun hükmü uygulanabildiğinde, ilgilinin durumunu daha iyi kılan hükümdür. Ceza hukukunda failin lehine olanın uygulanması esastır.
- Lehe Kanun Suçun işlendiği zaman ile yargılama arasında kanun değişmişse, failin lehine olanın uygulanmasıdır. Ceza hukukunun temel ilkelerindendir.
- Lehtar Kıymetli evrakta ya da sigortada, ödemenin kendisine yapılacağı kişidir. Çekte çeki tahsil edecek, sigortada tazminatı alacak taraftır.
- Lex Posterior Sonraki kanunun önceki kanunu yürürlükten kaldırdığını anlatan ilkedir. Aynı düzeydeki kurallar arasında uygulanır.
- Lex Specialis Özel hükmün genel hükümden önce uygulanacağını anlatan ilkedir. Aynı konuyu düzenleyen iki kuraldan özel olanı önceliklidir.
- Lex Superior Üst düzeydeki kuralın, alt düzeydekine üstün geldiğini anlatan ilkedir. Normlar hiyerarşisinin temelidir.
- Likidasyon Bir ticari işletmenin ya da şirketin malvarlığının paraya çevrilerek borçların ödenmesi ve kalanın dağıtılmasıdır. Tasfiye olarak da anılır.
- Liman Gemilerin yanaşıp yük ve yolcu aldığı veya boşalttığı yerdir. İşletilmesi ve kullanımı özel mevzuata tabidir.
- Limited Şirket Ortakların sorumluluğu koydukları sermaye ile sınırlı olan sermaye şirketidir. Müdür ve genel kurul temel organlarıdır.
- Limited Şirket Müdürü Limited şirketi yöneten ve temsil eden kişidir. Esas sözleşmeyle veya genel kurul kararıyla atanır.
- Limited Şirkette Ortak Sorumluluğu Ortağın, şirket borçlarından kural olarak koyduğu sermaye ile sınırlı olarak sorumlu olmasıdır. Kamu borçları bakımından özel düzenlemeler bulunur.
- Limited Şirkette Pay Devri Limited şirket ortağının payını başkasına devretmesidir. Yazılı yapılması, imzaların noterce onaylanması ve genel kurul onayı gerekir.
- Lisans Fikri mülkiyet hakkı sahibinin, hakkın kullanımını başkasına izin vererek bırakmasıdır. İnhisari ve inhisari olmayan türleri vardır.
- Lisanssız Elektrik Üretimi Belirli kapasitenin altındaki tesislerle lisans almadan elektrik üretilmesidir. Kapasite sınırları ve şartlar mevzuatla belirlenir.
- Lojman Kamu kurumlarınca personele tahsis edilen konuttur. Tahsis ve boşaltma koşulları özel mevzuatta düzenlenmiştir.
- Lokavt İşverenin, işçileri topluca işten uzaklaştırmasıdır. Grevin işveren tarafındaki karşılığıdır ve yine kanuni koşullara bağlıdır.
- Maaş Haczi Borçlunun ücretinin bir bölümüne icra yoluyla el konulmasıdır. Haczedilebilecek oran kanunla sınırlıdır; nafaka alacakları ayrı kurala tabidir.
- Maddi Hatanın Düzeltilmesi Karardaki yazım ya da hesap yanlışlığının giderilmesidir. Hükmün özü değiştirilemez.
- Maddi Hukuk Hak ve borçların içeriğini belirleyen kurallardır. Usul hukukunun karşıtı olup kimin neye hakkı olduğunu söyler.
- Maddi Tazminat Malvarlığında meydana gelen azalmanın giderilmesi için ödenen bedeldir. Fiilen uğranılan zarar ile yoksun kalınan kazancı kapsayabilir.
- Maden Arama Ruhsatı Maden yataklarının aranması için verilen izindir. Arama sonuçlarına göre işletme ruhsatına geçilebilir.
- Maden İşletme Ruhsatı Maden yatağının işletilmesi için verilen izindir. İşletme projesine ve çevre izinlerine bağlıdır.
- Maden Ruhsatı Maden arama ve işletme faaliyeti için verilen izindir. Arama ve işletme olmak üzere kademeli biçimde düzenlenmiştir.
- Mağdur Suçtan doğrudan zarar gören kişidir. Ceza yargılamasında kanunla tanınan birtakım hakları bulunur.
- Mahkeme Kararı Yargılamanın sonunda ya da sırasında verilen hukuki sonuç doğuran karardır. Nihai kararlar davayı sonuçlandırır, ara kararlar yargılamayı yürütür.
- Mahkûmiyet Kararı Sanığın suçlu bulunarak cezalandırılmasına ilişkin karardır. Kanun yoluna başvurulmazsa kesinleşir.
- Mahrumiyet Bir haktan ya da imkândan yoksun bırakılmadır. Ceza hukukunda belli hakları kullanmaktan yoksun bırakılma güvenlik tedbiri olarak uygulanabilir.
- Mahsup Karşılıklı alacak ve borçların birbirinden düşülmesidir. Takas ile yakın anlamlıdır; vergi hukukunda ödenen verginin sonraki borçtan indirilmesini de anlatır.
- Maksat Unsuru İdari işlemin kamu yararı amacıyla yapılmasıdır. Kişisel veya siyasi amaçlarla yapılan işlem yetki saptırması nedeniyle iptal edilir.
- Maktu Harç Dava değerine bakılmaksızın sabit tutarda alınan harçtır. Miktarı her yıl belirlenir.
- Makul Sürede Yargılanma Davaların gereksiz gecikmeye uğramadan makul bir süre içinde sonuçlandırılmasını isteme hakkıdır. Adil yargılanma hakkının bir unsurudur.
- Mal Ayrılığı Rejimi Eşlerin malvarlıklarının ayrı kaldığı ve tasfiyede paylaşıma tabi olmadığı rejimdir. Sözleşmeyle seçilebilir.
- Mal Beyanı Borçlunun, icra dairesine malvarlığını bildirmesidir. Süresinde yapılmaması hâlinde kanunda öngörülen yaptırımlar uygulanabilir.
- Mal Beyanında Bulunmama Borçlunun kendisine bildirilen süre içinde malvarlığını icra dairesine bildirmemesidir. Kanunda öngörülen yaptırımlara konu olur.
- Mal Kaçırma Borçlunun, alacaklıdan mal kaçırmak amacıyla malvarlığını devretmesidir. Tasarrufun iptali davasına ve koşulları varsa cezai sorumluluğa yol açabilir.
- Mal Ortaklığı Rejimi Eşlerin kişisel malları dışındaki malvarlıklarının ortak mal sayıldığı mal rejimidir. Ortak mallar üzerinde eşler birlikte tasarruf eder ve mal rejimi sözleşmesiyle seçilir.
- Mal Rejimi Eşlerin evlilik süresince edindikleri malvarlığının hukuki durumunu düzenleyen kurallardır. Taraflar sözleşmeyle kanunda sayılan rejimlerden birini seçebilir.
- Mal Rejimi Sözleşmesi Eşlerin, kanunda sayılan rejimlerden birini seçtiği sözleşmedir. Noterde düzenlenmesi ya da onaylanması gerekir ve evlenmeden önce de yapılabilir.
- Mal Rejiminde Denkleştirme Mal rejimi tasfiyesinde, bir eşin bir mal grubundaki malla diğer gruptaki bir borcu ödemesi gibi durumlarda kesimler arasında yapılan hesaplaşmadır. Amaç her mal grubunun doğru değ
- Mal Rejiminin Tasfiyesi Mal rejiminin sona ermesiyle, malvarlıklarının ayrıştırılıp alacakların hesaplanmasıdır. Boşanma davasından ayrı bir dava olarak da görülebilir.
- Mala Zarar Verme Başkasının taşınır ya da taşınmaz malının yok edilmesi, bozulması veya kullanılamaz hâle getirilmesidir. Temel hâli şikâyete bağlıdır.
- Mali Haklar Eser sahibinin eserinden ekonomik olarak yararlanmasını sağlayan haklardır. Çoğaltma, yayma, işleme ve umuma iletim hakları bunlar arasındadır.
- Malik Bir şey üzerinde mülkiyet hakkına sahip kişidir. Kullanma, yararlanma ve tasarruf yetkilerinin tümünü elinde bulundurur.
- Malın Değiştirilmesi Ayıplı malın ayıpsız bir misliyle değiştirilmesidir. Tüketicinin seçimlik haklarından biridir.
- Maluliyet Aylığı Çalışma gücünün kanunda öngörülen oranda kaybedilmesi hâlinde bağlanan aylıktır. Kurum sağlık kurulu raporu aranır.
- Manevi Haklar Eser sahibinin eserle arasındaki kişisel bağı koruyan haklardır. Eseri umuma arz, adın belirtilmesi ve eserde değişiklik yapılmasını yasaklama hakları bunlardandır.
- Manevi Tazminat Kişilik değerlerinde meydana gelen zararın giderilmesi için ödenen bedeldir. Acı, elem ve üzüntünün bir ölçüde karşılanmasını amaçlar; malvarlığı zararından bağımsızdır.
- Manevi Zarar Kişilik haklarına saldırı nedeniyle kişinin yaşadığı acı, elem ve üzüntüdür. Hâkim, olayın özelliklerine göre uygun bir manevi tazminata hükmeder.
- Marka Bir işletmenin mal ya da hizmetlerini başkalarınınkinden ayırt etmeyi sağlayan işarettir. Korumanın doğması kural olarak tescille olur.
- Marka Hükümsüzlüğü Tescilli markanın, tescil koşullarını taşımadığı gerekçesiyle iptal edilmesidir. Mahkeme kararıyla ve kural olarak geçmişe etkili sonuç doğurur.
- Marka İtirazı Yayımlanan bir marka başvurusuna, daha önceki hak sahipleri tarafından yapılan itirazdır. Kanuni süre içinde Türk Patent ve Marka Kurumuna yapılır.
- Marka Lisans Sözleşmesi Marka sahibinin, markanın kullanımına izin verdiği sözleşmedir. İnhisari ve inhisari olmayan türleri bulunur ve sicile kaydedilebilir.
- Marka Tescili Markanın, kuruma başvuru ve inceleme sonucu sicile kaydedilmesidir. Tescil koruma süresi başlatır ve yenilenebilir.
- Marka Yenileme Tescilli markanın koruma süresinin uzatılmasıdır. Süre bitmeden yenileme başvurusu yapılması gerekir.
- Markanın Devri Tescilli markanın başka bir kişiye devredilmesidir. Yazılı yapılması ve sicile kaydedilmesi gerekir.
- Markanın Kullanılmaması Tescilli markanın, kanunda öngörülen süre boyunca ciddi biçimde kullanılmamasıdır. İptal talebine konu olabilir.
- Markaya Tecavüz Tescilli markanın izinsiz kullanılması ya da karıştırılma ihtimali yaratacak biçimde benzerinin kullanılmasıdır. Hem hukuk hem ceza sorumluluğu doğurabilir.
- Masumiyet Karinesi Suçluluğu hükmen sabit oluncaya kadar kimsenin suçlu sayılamamasıdır. Yargılama dışındaki açıklamaları da bağlar.
- Matrah Verginin hesaplanmasına esas alınan değer ya da miktardır. Beyan, idari tespit ya da götürü usulle belirlenebilir.
- Mavi Kart Türk vatandaşlığından izinle çıkanlara verilen ve bazı hakları sürdürmeyi sağlayan belgedir. Vatandaşlık statüsü vermez.
- Mazeret Bir yükümlülüğün yerine getirilememesinin haklı sebebidir. Duruşmaya katılamama ya da süreye uyamama hâllerinde ileri sürülür.
- Mazeret İzni İşçiye evlenme, ölüm veya doğum gibi özel durumlarda verilen ücretli izindir. Hangi durumlarda verileceği kanunda belirtilir.
- Mecra Hakkı Su, gaz, elektrik gibi hatların başkasına ait taşınmazdan geçirilmesine katlanma yükümlülüğünü doğuran haktır. Taşınmaz maliki bunun karşılığında tam bedel isteyebilir.
- Mehil Bir işlemin yapılması için verilen ek süredir. İcrada satışın durdurulması için verilen mehil vesikası bu nitelikte bir belgedir.
- Memur Yargılaması Memurların görevleri sebebiyle işledikleri suçlardan yargılanmalarına ilişkin özel usuldür. Soruşturma açılması kural olarak yetkili merciin iznine bağlıdır.
- Memurun Disiplin Cezaları Devlet memurlarına görevlerini aksatmaları veya kusurlu davranışları nedeniyle verilen cezalardır. Uyarma, kınama, aylıktan kesme, kademe ilerlemesinin durdurulması ve memurluktan
- Men'i Müdahale Mülkiyet hakkına yapılan haksız müdahalenin durdurulmasının istenmesidir. Elatmanın önlenmesi davası olarak da anılır.
- Menfi Tespit Davası Borçlu olmadığının tespiti için açılan davadır. İcra takibinden önce ya da sonra açılabilir.
- Menfi Tespit Davasında Teminat Menfi tespit davasında icranın durdurulması için davacının göstermesi gereken teminattır. Teminat, alacaklının olası zararını güvence altına alır.
- Menfi Zarar Geçerli sayılan bir sözleşmenin kurulmamış veya hükümsüz olması nedeniyle uğranılan zarardır. Sözleşmeye güvenilmesinden doğan masraflar bu kapsamdadır.
- Menkul Yerinden taşınabilen mallardır. Mülkiyetin devri kural olarak zilyetliğin geçirilmesiyle gerçekleşir.
- Menkul Rehni Taşınır mal üzerinde kurulan ve alacağı güvence altına alan ayni haktır. Teslime bağlı rehin ve sicile tescille kurulan türleri vardır.
- Menşe Belgesi Eşyanın hangi ülkede üretildiğini gösteren belgedir. Gümrük vergisi ve tercihli ticaret uygulamalarında kullanılır.
- Mera Hayvanların otlatılması ve otundan yararlanılması için tahsis edilen yerlerdir. Kamu malı niteliğindedir ve amacı dışında kullanılamaz.
- Merkezi İdare Kamu hizmetlerinin ülke düzeyinde devlet tüzel kişiliği tarafından yürütüldüğü idari örgütlenmedir. Bakanlıklar ve onların taşra teşkilatından oluşur.
- Mernis Adresine Tebligat Tebligatın, muhatabın adres kayıt sisteminde kayıtlı yerleşim yeri adresine yapılmasıdır. Muhatap adreste bulunamasa bile kanuni usule uyulursa tebligat yapılmış sayılır.
- MERSİS Türkiye'de ticaret sicil işlemlerinin elektronik ortamda yürütüldüğü merkezi sicil kayıt sistemidir. Şirket kuruluşu ve değişiklik başvuruları bu sistem üzerinden yapılır.
- Mesafeli Sözleşme Tarafların fiziksel olarak bir araya gelmeden, uzaktan iletişim araçlarıyla kurduğu sözleşmedir. İnternet üzerinden yapılan satışlar bu kapsamdadır.
- Meslek Birliği Eser sahiplerinin ve bağlantılı hak sahiplerinin haklarını toplu olarak yöneten kuruluştur. Lisans verir ve telif ücretlerini toplar.
- Meslek Hastalığı Çalışanın, işin niteliği nedeniyle tekrarlanan bir etkiyle uğradığı hastalıktır. İş kazasından farkı, ani bir olaya değil sürece dayanmasıdır.
- Meslek Kuralları Avukatların uymakla yükümlü olduğu etik ilkelerdir. İhlali disiplin sorumluluğu doğurur.
- Meşru Savunma Kendisine ya da başkasına yönelen haksız saldırıyı, orantılı biçimde def etmektir. Koşulları gerçekleşirse fiil hukuka uygun sayılır ve ceza verilmez.
- Mevduat Bankaya, iade edilmek üzere yatırılan paradır. Vadeli ve vadesiz türleri bulunur; belirli tutara kadar sigorta koruması öngörülmüştür.
- Milletlerarası Tahkim Yabancılık unsuru taşıyan uyuşmazlıkların tahkim yoluyla çözülmesidir. Özel kanun ve uluslararası sözleşmelere tabidir.
- Milletlerarası Yetki Yabancılık unsuru taşıyan uyuşmazlıkta Türk mahkemelerinin yetkili olup olmadığını belirleyen kuraldır. Taraflar sınırlı hâllerde yetki anlaşması yapabilir.
- Miras Ortaklığı Birden çok mirasçının, paylaşmaya kadar terekeye elbirliğiyle malik olduğu durumdur. Tasarruf için kural olarak oybirliği aranır.
- Miras Payı Mirasçının terekeden alacağı paydır. Kanuni mirasçılarda kanunla, atanmış mirasçılarda mirasbırakanın tasarrufuyla belirlenir.
- Miras Payının Devri Mirasçının, terekedeki payını başkasına devretmesidir. Mirasçılar arasında yapılması ile üçüncü kişiye yapılması farklı sonuçlara bağlanmıştır.
- Miras Sözleşmesi Miras bırakanın, bir kişiyle yaptığı ve ölüme bağlı tasarruf içeren sözleşmedir. Vasiyetnameden farklı olarak tek taraflı dönülemez.
- Miras Taksim Sözleşmesi Mirasçıların, terekeyi aralarında anlaşarak paylaştırdığı sözleşmedir. Taşınmazlar için yazılı şekil aranır.
- Mirasçı Miras bırakanın hak ve borçlarını devralan kişidir. Yasal mirasçılar kanunla, atanmış mirasçılar vasiyetle belirlenir.
- Mirasçı Atama Miras bırakanın, ölüme bağlı tasarrufla birini mirasçı olarak belirlemesidir. Atanan mirasçı, yasal mirasçı gibi terekeye halef olur.
- Mirasçıların Sorumluluğu Mirası reddetmeyen mirasçıların mirasbırakanın borçlarından kişisel ve müteselsil olarak sorumlu olmasıdır. Resmî defter tutulması ve resmî tasfiye bu sorumluluğu sınırlar.
- Mirasçılık Belgesinin İptali Yanlış düzenlenmiş veraset ilamının ortadan kaldırılması için açılan davadır. Yeni bir mirasçının ortaya çıkması tipik sebeplerdendir.
- Mirasçılık Sıfatı Bir kişinin mirasçı olarak terekeye katılma hakkına sahip olmasıdır. Mirasçılık belgesi bu sıfatı gösterir ancak aksi her zaman ispat edilebilir.
- Mirasın Açılması Mirasın mirasbırakanın ölümüyle açılmasıdır. Miras, mirasbırakanın son yerleşim yerinde açılır ve buradaki mahkeme miras işlerinde yetkilidir.
- Mirasın Geçişi Miras bırakanın ölümüyle hak ve borçların mirasçılara kendiliğinden geçmesidir. Ayrı bir devir işlemi gerekmez.
- Mirasın Hükmen Reddi Terekenin borca batık olduğunun anlaşılması hâlinde mirasın reddedilmiş sayılmasıdır. Süreye bağlı açık ret beyanından ayrılır ve tespit davasıyla ileri sürülebilir.
- Mirasın Kazanılması Mirasçıların mirasbırakanın ölümüyle terekeyi kendiliğinden ve bir bütün olarak edinmesidir. Mirasçı, reddetmedikçe mirası kazanmış sayılır.
- Mirasın Paylaşılması Terekenin mirasçılar arasında bölüştürülmesidir. Anlaşmayla ya da dava yoluyla gerçekleşebilir.
- Mirasın Reddi Mirasçının, mirası kabul etmediğini mahkemeye bildirmesidir. Terekenin borca batık olması hâlinde sıkça başvurulan bir yoldur.
- Mirasın Reddi Süresi Mirasçının mirası reddedebileceği kanuni süredir. Süre kural olarak mirasbırakanın ölümünü öğrenme tarihinden başlar ve geçirilirse miras kabul edilmiş sayılır.
- Mirasın Resmî Tasfiyesi Terekenin, mahkeme gözetiminde tasfiye edilerek borçların ödenmesidir. Mirasçılar tereke borçlarından kişisel olarak sorumlu olmaz.
- Mirasla Gelen Tarım Arazisi Mirasçılara intikal eden ve bölünmezlik kuralına tabi tarım arazisidir. Mirasçılar paylaşımda kanunda öngörülen usullere uymak zorundadır.
- Mirasta Tasarruf Oranı Mirasbırakanın saklı paylara dokunmadan ölüme bağlı tasarrufla serbestçe dağıtabileceği terekenin kısmıdır. Saklı payların toplamı dışında kalan kısımdır.
- Mirasta Zamanaşımı Miras hukukundaki davalar için kanunda öngörülen süre sınırlarıdır. Tenkis, iptal ve mirasçılık belgesinin iptali gibi davalar farklı sürelere tabidir.
- Mirastan Çıkarma Miras bırakanın, saklı paylı mirasçısını kanunda sayılan sebeplerle mirastan uzaklaştırmasıdır. Sebebin ölüme bağlı tasarrufta gösterilmesi gerekir.
- Mirastan Feragat Sözleşmesi Mirasçının, miras bırakanla anlaşarak miras hakkından vazgeçmesidir. Karşılıklı ya da karşılıksız yapılabilir ve resmî şekle tabidir.
- Mirastan Yoksunluk Kanunda sayılan ağır davranışlar nedeniyle kişinin kendiliğinden mirasçı olamamasıdır. Mirastan çıkarmadan farklı olarak miras bırakanın iradesine bağlı değildir.
- Mobbing İşyerinde sistematik biçimde yıldırma ve psikolojik baskı uygulanmasıdır. Süreklilik ve kasıt unsurları aranır; tazminat ve haklı fesih sonucu doğurabilir.
- Motorlu Taşıtlar Vergisi Trafiğe kayıtlı araçlar üzerinden alınan vergidir. Borç bulunması, aracın devrine ve muayenesine engel olabilir.
- Muaccel İstenebilir duruma gelmiş borcu anlatır. Vadesi gelmemiş borç müeccel, gelmiş olan muaccel sayılır ve ancak muaccel borç için ifa talep edilebilir.
- Muacceliyet Borcun istenebilir hâle gelmesidir. Vadesi gelmemiş borç için kural olarak ifa talep edilemez.
- Muafiyet (Rekabet) Rekabeti sınırlayıcı görünen bir anlaşmanın, sağladığı yararlar nedeniyle yasaktan bağışık tutulmasıdır. Koşulları mevzuatta sayılmıştır.
- Muafiyet (Sigorta) Hasarın belirli bir kısmının sigortalı tarafından karşılanmasıdır. Muafiyet tutarı poliçede belirlenir.
- Mübaşir Duruşmalarda tarafları ve tanıkları çağıran ve düzeni sağlayan mahkeme görevlisidir. Mahkemenin yardımcı personelidir.
- Mücavir Alan Belediye sınırları dışında olmakla birlikte belediyenin imar denetimine bırakılmış alandır. İmar uygulamaları bakımından önem taşır.
- Mücbir Sebep Önceden görülemeyen, kaçınılamayan ve sorumluluğu ortadan kaldıran dış olaydır. Deprem ve sel gibi doğal afetler bu kapsamda değerlendirilebilir.
- Müdafi Şüpheli ya da sanığın savunmasını yapan avukattır. Kanunda sayılan hâllerde talep olmaksızın barodan görevlendirilir.
- Müdahil Görülmekte olan bir davaya, sonucundan hukuki menfaati olduğu için katılan üçüncü kişidir. Ceza yargılamasında suçtan zarar görenin davaya katılması için de kullanılır.
- Müddeaaleyh Aleyhine dava açılan tarafı, yani davalıyı anlatan eski terimdir.
- Müddei Davayı açan tarafı, yani davacıyı anlatan eski terimdir. Karşı taraf müddeaaleyhtir.
- Müebbet Hapis Hükümlünün hayatı boyunca devam eden hapis cezasıdır. Koşullu salıverilme hükümleri ağırlaştırılmış müebbetten farklı uygulanır.
- Müeccel Vadesi henüz gelmemiş, yani istenebilir hâle gelmemiş borcu anlatır. Muaccelin karşıtıdır.
- Müeyyide Hukuk kuralına aykırılığa bağlanan yaptırımdır. Ceza, tazminat, iptal ve geçersizlik başlıca türleridir.
- Muhakeme Uyuşmazlığın mahkemece incelenip karara bağlanması faaliyetidir. Hukuk ve ceza muhakemesi ayrı usullere tabidir.
- Muhtasar Beyanname İşverenlerin ve vergi kesintisi yapmakla yükümlü olanların yaptıkları kesintileri bildirdiği beyannamedir. Uygulamada sosyal güvenlik bildirimiyle birleştirilmiştir.
- Muhteviyatı İtibarıyla Yanıltıcı Belge Gerçek bir işleme dayanmakla birlikte, tutar ya da nitelik bakımından gerçeği yansıtmayan belgedir. Sahte belgeden ayrı değerlendirilir.
- Mühür Bozma Yetkili makamlarca konulan mührün kaldırılması ya da etkisiz hâle getirilmesidir. Kaçak yapı ve işyeri kapatma işlemlerinde sıkça karşılaşılır.
- Mühürde Sahtecilik Resmî mührün sahte olarak üretilmesi ya da kullanılmasıdır. Mührü bozmaktan farklı bir suç olarak düzenlenmiştir.
- Mühürleme Ruhsatsız veya mevzuata aykırı faaliyet gösteren işyerinin ya da yapının yetkili idare tarafından mühür altına alınmasıdır. Mührü bozmak ayrı bir suç oluşturur.
- Mükellef Vergi kanunlarına göre kendisine vergi borcu düşen gerçek ya da tüzel kişidir. Vergi sorumlusundan farklıdır.
- Mükerrirlere Özgü İnfaz Tekerrür hükümlerinin uygulandığı hükümlüler için cezanın daha ağır koşullarla infaz edilmesidir. Koşullu salıverilme ve denetimli serbestlikte farklı kurallar uygulanır.
- Mülga Yürürlükten kaldırılmış mevzuatı ya da hükmü anlatır. Mülga bir hüküm, yürürlükte olduğu döneme ilişkin olaylara uygulanmaya devam edebilir.
- Mülkiyet Bir eşya üzerindeki en geniş ayni haktır. Hukuk düzeninin sınırları içinde kullanma, yararlanma ve tasarruf yetkilerini verir.
- Mülkiyet Hakkının Kısıtlamaları Mülkiyet hakkının kanun, komşuluk ilişkileri veya kamu yararı gereği sınırlandırılmasıdır. Malik, hakkını bu sınırlar içinde kullanabilir.
- Mülkiyeti Saklı Tutma Satılan taşınırın mülkiyetinin, bedel tamamen ödeninceye kadar satıcıda kalacağına ilişkin kayıttır. Geçerli olması için noterde düzenlenip sicile kaydedilmesi gerekir.
- Mülkiyetin Kamuya Geçirilmesi Kabahatle ilgili eşyanın mülkiyetinin devlete geçirilmesine ilişkin idari yaptırımdır. Ceza hukukundaki müsadereye benzer.
- Mülkiyetin Kaybı Malikin eşya üzerindeki mülkiyet hakkını yitirmesidir. Devir, terk, eşyanın yok olması veya kamulaştırma gibi sebeplerle gerçekleşir.
- Mülkiyetin Kazanılması Bir kişinin bir eşya üzerinde mülkiyet hakkı edinmesidir. Devren, aslen veya miras gibi yollarla gerçekleşebilir.
- Mülkiyetin Korunması (AİHS) Herkesin mülkiyetinin korunmasını isteme hakkıdır. Mülkten yoksun bırakma ancak kamu yararı gereği ve kanunla öngörülen koşullarla mümkündür.
- Mülteci Irkı, dini, tabiiyeti veya siyasi düşüncesi nedeniyle zulme uğrama korkusuyla ülkesine dönemeyen ve bu statü tanınan kişidir. Uluslararası sözleşmeler ve iç hukukla korunur.
- Mümessil Başkası adına ve hesabına işlem yapan kişidir. Temsilci olarak da anılır; yetkisi kanundan ya da iradeden doğabilir.
- Muris Ölümüyle mirası açılan kişidir. Miras bırakan olarak da anılır.
- Muris Muvazaası Miras bırakanın, mirasçılarından mal kaçırmak amacıyla yaptığı görünürdeki işlemdir. Satış gibi gösterilen bağışlamalar bu kapsamda değerlendirilir ve iptali istenebilir.
- Murisin Borçları Mirasbırakanın ölümü anında var olan ve terekeye dahil olan borçlarıdır. Mirası kabul eden mirasçılar bu borçlardan sorumlu olur.
- Müsadere Suçla bağlantılı eşya ya da kazancın mülkiyetinin devlete geçirilmesidir. Eşya ve kazanç müsaderesi olmak üzere ikiye ayrılır.
- Müspet Zarar Sözleşme gereği gibi ifa edilseydi alacaklının malvarlığının bulunacağı durum ile mevcut durumu arasındaki farktır. Olumlu zarar olarak da bilinir.
- Müstehcenlik Toplumun genel ahlak anlayışına aykırı, cinsel içerikli ürünlerin yayılması veya erişilebilir kılınması fiilleridir. Ceza kanununda genel ahlaka karşı suçlar arasında düzenlenir.
- Müşteki Suçtan zarar gördüğünü belirterek şikâyette bulunan kişidir. Davaya katılması hâlinde katılan sıfatını alır.
- Müşterek Avarya Gemi ve yükü ortak bir tehlikeden kurtarmak için bilerek yapılan fedakârlıktır. Doğan zarar, kurtulan değerler arasında paylaştırılır.
- Müşterek Mülkiyette Payın Devri Paydaşın, payı üzerinde serbestçe tasarruf edebilmesidir. Diğer paydaşların önalım hakkı bu devirde gündeme gelir.
- Müteahhidin Temerrüdü Yüklenicinin işi sözleşmede kararlaştırılan zamanda tamamlamamasıdır. İş sahibi gecikme tazminatı veya sözleşmeden dönme gibi haklarını kullanabilir.
- Mütemmim Cüz Bir şeye, o şey yok edilmeden ayrılamayacak biçimde bağlı olan parçadır. Asıl şeyin hukuki kaderine tabidir; taşınmazdaki bina buna örnektir.
- Müterafik Kusur Zarar görenin de zararın doğmasına ya da artmasına katkıda bulunmasıdır. Tazminattan indirim sebebidir.
- Müteselsil Alacaklılık Birden çok alacaklının, borcun tamamını isteyebilmesidir. Borçlu, alacaklılardan birine ifa ederek borçtan kurtulur.
- Müteselsil Kefalet Kefilin, borçluya başvurulmadan doğrudan alacaklı tarafından takip edilebildiği kefalet türüdür. Kefil, asıl borçluyla birlikte borcun tamamından sorumludur.
- Müteselsil Sorumluluk Birden çok borçlunun, borcun tamamından ayrı ayrı sorumlu olmasıdır. Alacaklı borcun tamamını dilediği borçludan isteyebilir.
- Mutlak Butlan (Evlenme) Evlenmenin, kamu düzenine aykırılık nedeniyle baştan geçersiz sayılmasıdır. Mevcut evliliğin bulunması ve yakın hısımlık bu kapsamdadır; dava savcılıkça da açılabilir.
- Mutlak Hak Herkese karşı ileri sürülebilen haktır. Mülkiyet ve kişilik hakları bu niteliktedir.
- Muvafakat Bir işleme önceden verilen onaydır. Sonradan verilen onay icazet olarak adlandırılır.
- Muvafakatname Bir işleme onay verildiğini gösteren belgedir. Çocuğun yurt dışına çıkışı ve bazı tapu işlemlerinde aranır.
- Muvazaa Tarafların gerçek iradelerine uymayan bir işlemi görünürde yapmak konusunda anlaşmalarıdır. Görünürdeki işlem geçersizdir.
- Müzekkere Bir makamın başka bir makama yazdığı resmî yazıdır. Mahkemenin kurumlardan bilgi ya da belge istemesi bu yolla olur.
- Nafaka Bakıma muhtaç eş, çocuk veya yakınların geçimi için düzenli olarak ödenen paradır. Tedbir, yoksulluk ve iştirak nafakası gibi türleri vardır.
- Nafaka Alacağı Takibi Ödenmeyen nafaka alacağının tahsili için yapılan icra takibidir. Nafaka alacakları haciz ve sırada öncelikli olarak korunur.
- Nafaka Yükümlülüğünün İhlali Mahkemece hükmedilen nafakanın ödenmemesidir. İcra ceza mahkemesinde şikâyet yoluyla takip edilir ve tazyik hapsi uygulanabilir.
- Nafakanın Artırılması Koşulların değişmesi hâlinde nafaka miktarının yükseltilmesi istemidir. Enflasyon ve ihtiyaç değişimi gerekçe olabilir.
- Nafakanın Kaldırılması Nafaka koşullarının ortadan kalkması hâlinde ödemenin sona erdirilmesi istemidir. Yeniden evlenme ve ekonomik durumun düzelmesi sebep olabilir.
- Nakdi Sermaye Şirkete para olarak konulan sermayedir. Ayni sermayeden farklı olarak değer tespiti gerektirmez.
- Naklen Atama Memurun bir kurumdan veya yerden başka bir kuruma ya da yere atanmasıdır. Hizmet gerekleri veya memurun isteği üzerine yapılabilir.
- Nama Yazılı Senet Belirli bir kişi adına düzenlenen ve devri alacağın temliki usulüne bağlı olan kıymetli evraktır. Emre ve hamiline yazılı senetlerden devir biçimiyle ayrılır.
- Navlun Deniz yoluyla eşya taşınması karşılığında ödenen ücrettir. Peşin ya da varmada ödenmesi sözleşmeyle kararlaştırılır.
- Nemo Judex in Causa Sua Hiç kimsenin kendi davasında hâkim olamayacağı ilkesidir. Hâkimin tarafsızlığının temelini oluşturur.
- Neticesi Sebebiyle Ağırlaşmış Suç Kasten işlenen bir suçun, failin istemediği daha ağır bir neticeye yol açmasıdır. Fail, bu netice bakımından en azından taksirle hareket etmişse ağır netice nedeniyle sorumlu tutul
- Nihai Karar Davayı sonuçlandıran ve mahkemenin o dava ile ilişkisini kesen karardır. Ara karardan bu yönüyle ayrılır.
- Nişan Hediyelerinin İadesi Nişanın evlenme dışındaki bir sebeple sona ermesi hâlinde verilen hediyelerin geri istenebilmesidir. Olağan hediyeler dışındaki hediyeler aynen, yoksa sebepsiz zenginleşme hükümler
- Nişanın Bozulması Nişanlılığın tek taraflı ya da anlaşmayla sona erdirilmesidir. Haklı sebep yoksa tazminat ve hediyelerin iadesi gündeme gelebilir.
- Nişanlanma Evlenme vaadiyle kurulan aile hukuku ilişkisidir. Evlenmeye zorlama hakkı vermez; haklı sebep olmadan bozulması hâlinde maddi ve manevi tazminat ile hediyelerin iadesi gündeme gele
- Nisap Bir kurulun toplanabilmesi ya da karar alabilmesi için gereken sayıdır. Şirket genel kurullarında toplantı ve karar nisabı ayrı ayrı aranır.
- Nispi Butlan İşlemin yalnız belirli kişilerce ileri sürülebilen geçersizliğidir. Kesin hükümsüzlükten farklı olarak hâkim resen gözetmez.
- Nispi Butlan (Evlenme) Evlenmenin, yalnız belirli kişilerce ileri sürülebilen iptal edilebilirliğidir. Yanılma, aldatma ve korkutma hâllerinde gündeme gelir ve süreye bağlıdır.
- Nispi Hak Yalnız belirli kişilere karşı ileri sürülebilen haktır. Alacak hakkı bu türdendir; mutlak hakkın karşıtıdır.
- Nispi Harç Dava değeri üzerinden oransal olarak hesaplanan harçtır. Maktu harçtan farklı olarak talep edilen miktara göre değişir.
- Nitelikli Dolandırıcılık Dolandırıcılığın kanunda sayılan özel araçlarla veya koşullarda işlenmesidir. Kamu kurumlarının araç olarak kullanılması veya bilişim sistemleriyle işlenmesi bunlar arasındadır.
- Nitelikli Hâl Suçun temel şeklini ağırlaştıran ya da hafifleten özel durumdur. Cezanın alt ve üst sınırını doğrudan değiştirir.
- Nitelikli Hırsızlık Hırsızlığın, kanunda sayılan ağırlaştırıcı hâllerde işlenmesidir. Gece vakti, bina içinde ya da kilit kırmak suretiyle işlenmesi bu kapsamdadır.
- Nöbetçi Mahkeme Mesai dışında ve tatil günlerinde ivedi işleri gören mahkemedir. Tutuklama ve tedbir talepleri burada karşılanır.
- Non Bis In Idem Bir kişinin aynı fiilden dolayı iki kez yargılanamayacağı ve cezalandırılamayacağı ilkesidir. Türkçede aynı fiilden iki kez yargılanmama olarak anılır.
- Normlar Hiyerarşisi Hukuk kurallarının derecelendirilmiş düzenidir. Alt kural, üst kurala aykırı olamaz.
- Noter Hukuki işlemlere resmiyet kazandıran, belge düzenleyen ve onaylayan kamu görevlisidir. Bazı işlemlerin geçerliliği noterde yapılmasına bağlıdır.
- Noter Masrafı Noter işlemleri için ödenen harç ve ücretlerdir. Tutarları tarifeyle belirlenir.
- Noter Onayı Bir belgedeki imzanın veya belgenin içeriğinin noterce onaylanmasıdır. Onaylanan belge resmî nitelik kazanabilir.
- Nüfus Kaydı Kişinin kimlik ve aile bilgilerini gösteren resmî kayıttır. Soybağı, evlenme ve ölüm gibi kişisel hâller buraya işlenir.
- Nüfus Kaydının Düzeltilmesi Davası Nüfus kütüğündeki ad, soyadı, doğum tarihi gibi kayıtların gerçeğe uygun hâle getirilmesi için açılan davadır. Asliye hukuk mahkemesinde görülür ve nüfus müdürlüğü davada yer alır.
- Nüfus Kayıt Örneği Kişinin nüfus bilgilerini gösteren belgedir. Vukuatlı türü, aile bireyleri ve medeni hâl değişikliklerini de içerir.
- Nüfuz Ticareti Kamu görevlisi üzerinde etkili olunabileceği izlenimi verilerek menfaat sağlanmasıdır. Ceza kanununda ayrı bir suç olarak düzenlenmiştir.
- Numerus Clausus Ayni hakların yalnız kanunda sayılanlarla sınırlı olması ilkesidir. Taraflar sözleşmeyle yeni bir ayni hak türü yaratamaz.
- Obiter Dictum Yargı kararında hükme esas olmayan ve yan yollu ifade edilen görüşlerdir. Bağlayıcı değildir ancak yol gösterici olabilir.
- Ödeme Para borcunun yerine getirilmesidir. Borcu sona erdiren sebeplerin başında gelir; ispatı kural olarak ödeyene aittir.
- Ödeme Emri İcra dairesinin, borçluya borcunu ödemesi için gönderdiği belgedir. Tebliğinden itibaren itiraz ve ödeme süreleri işlemeye başlar.
- Ödeme Emri (Amme Alacağı) Vadesinde ödenmeyen kamu alacağının ödenmesi için borçluya gönderilen emirdir. Borçlu kanuni süre içinde ödemezse haciz yoluna gidilir.
- Ödeme Emrine İtiraz Süresi Ödeme emrinin tebliğinden itibaren itiraz için tanınan süredir. Takip türüne göre değişir ve kaçırılması takibi kesinleştirir.
- Ödeme Kuruluşu Ödeme hizmeti sunmak üzere yetkilendirilmiş kuruluştur. Bankadan farklı olarak mevduat kabul edemez.
- Ödemeden Aciz Borçlunun, muaccel borçlarını ödeyemeyecek durumda bulunmasıdır. İflas ve konkordato süreçlerinde belirleyici bir ölçüttür.
- Öğrenci İkamet İzni Türkiye'de eğitim alacak yabancılara verilen ikamet iznidir. Öğrenim süresiyle bağlantılı olarak verilir.
- Olağan Genel Kurul Şirketin faaliyet dönemi sonunda yıllık hesapların ve yönetimin ibrası gibi konuları görüşmek için yaptığı toplantıdır. Kanunda ve esas sözleşmede belirlenen zamanlarda toplanır.
- Olağan Zamanaşımı Tapuda malik görünen ancak kazanımı geçersiz olan kişinin, iyiniyetle ve kanunda öngörülen süre boyunca zilyetlikle mülkiyeti kazanmasıdır.
- Olağanüstü Genel Kurul Şirket işlerinin gerektirdiği hâllerde olağan toplantı zamanı beklenmeden yapılan genel kurul toplantısıdır. Yönetim organı veya azınlık pay sahiplerinin istemiyle toplanabilir.
- Olağanüstü Hal Tabii afet, salgın veya ağır şiddet olayları gibi durumlarda ilan edilen istisnai yönetim usulüdür. Temel hak ve özgürlükler anayasal sınırlar içinde kısıtlanabilir.
- Olağanüstü İtiraz Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının Yargıtay ceza dairesi kararlarına karşı başvurabildiği kanun yoludur. İtiraz Yargıtay Ceza Genel Kurulunda incelenir.
- Olağanüstü Kazandırıcı Zamanaşımıyla Tescil Tapusuz taşınmazın, uzun süreli zilyetlik sonucu adına tescili için açılan davadır. Süre ve nitelik koşulları kanunda düzenlenmiştir.
- Olağanüstü Zamanaşımı Tapu kaydı bulunmayan taşınmazın, kanunda öngörülen süre boyunca davasız ve aralıksız malik sıfatıyla zilyetlikle kazanılmasıdır. Tescil davası açılarak işletilir.
- Olası Kast Failin suçun unsurlarının gerçekleşebileceğini öngörmesine rağmen fiili işlemesidir. Doğrudan kasta göre daha az cezalandırılır.
- Ölçülülük İlkesi Bir sınırlamanın elverişli, gerekli ve orantılı olması gerekliliğidir. Temel hak sınırlamalarının denetiminde temel ölçüttür.
- Ölüm Aylığı Sigortalının ölümü hâlinde hak sahiplerine bağlanan aylıktır. Eş, çocuk ve koşulları varsa ana babaya pay ayrılır.
- Ölüm Karinesi Ölümüne kesin gözle bakılacak bir olay içinde kaybolan kişinin ölmüş sayılmasıdır. Gaiplikten farkı, cesedin bulunmaması ancak ölümün kesin olmasıdır.
- Ölüme Bağlı Tasarruf Kişinin, ölümünden sonra hüküm doğurmak üzere yaptığı işlemdir. Vasiyetname ve miras sözleşmesi bu türdendir.
- Ölüme Bağlı Tasarrufun İptali Vasiyetname ya da miras sözleşmesinin, ehliyetsizlik veya şekil eksikliği gibi sebeplerle geçersiz sayılması istemidir. Hak düşürücü süreler kanunda belirlenmiştir.
- Ölüme Bağlı Tasarrufun Tenkisi Saklı payı zedeleyen vasiyetname veya miras sözleşmesinin, saklı pay sınırına indirilmesidir. Saklı paylı mirasçılar tenkis davasıyla bu indirimi isteyebilir.
- Olumsuz Tespit Bir hakkın ya da borcun bulunmadığının mahkemece belirlenmesidir. Menfi tespit olarak da anılır.
- Ölünceye Kadar Bakma Sözleşmesi Bakım alacaklısının malvarlığını devretmesi karşılığında, bakım borçlusunun onu ölünceye kadar bakıp gözetmeyi üstlendiği sözleşmedir. Resmî şekilde yapılması gerekir.
- Ömür Boyu Gelir Sözleşmesi Bir kişiye, ömrü boyunca düzenli ödeme yapılmasını öngören sözleşmedir. Resmî şekilde yapılması gerekir.
- Ön Bilgilendirme Formu Sözleşme kurulmadan önce tüketiciye sunulması zorunlu bilgi belgesidir. Verilmemesi, cayma süresinin işlememesi sonucunu doğurabilir.
- Ön İnceleme Dilekçeler aşamasından sonra, dava şartlarının ve uyuşmazlık konularının belirlendiği aşamadır. Tarafların sulhe teşviki de bu aşamada yapılır.
- Ön İnceleme Duruşması Dava şartlarının ve uyuşmazlık noktalarının belirlendiği duruşmadır. Taraflar sulhe teşvik edilir ve tahkikat bu aşamadan sonra başlar.
- Ön İnceleme Tutanağı Ön inceleme duruşmasında uyuşmazlık konularının ve tarafların anlaştıkları hususların kaydedildiği tutanaktır. Tahkikat bu tutanakta belirlenen uyuşmazlık noktaları üzerinden yürüt
- Ön Mirasçı Mirası önce alan ve belirlenen anda art mirasçıya devretmekle yükümlü kişidir. Tasarruf yetkisi sınırlandırılabilir.
- Ön Ödeme Belirli hafif suçlarda, kanunda öngörülen tutarın ödenmesiyle kamu davasının açılmamasıdır. Ödeme yapılmazsa soruşturma sürer.
- Ön Ödemeli Konut Satışı Konutun tesliminden önce bedelin tamamen veya kısmen peşin ödendiği satış türüdür. Tüketici hukuku, inşaat süresince alıcıyı korumaya yönelik özel kurallar öngörür.
- Ön Sözleşme Taraflara ileride asıl sözleşmeyi yapma borcu yükleyen sözleşmedir. Asıl sözleşme şekle bağlıysa ön sözleşme de aynı şekle tabidir.
- On Yıllık Uzama Süresi Konut ve çatılı işyeri kiralarında, uzayarak on yılı dolduran sözleşmelerde kiraya verene tanınan fesih imkânıdır. Bildirim süreleri kanunda düzenlenmiştir.
- Önalım Davası Paylı mülkiyette, payı üçüncü kişiye satılan taşınmazda diğer paydaşın öncelikli alım hakkını kullanmak için açtığı davadır. Hak düşürücü süreler kanunda düzenlenmiştir.
- Onama Kararı Kanun yolu incelemesinde, alt derece mahkemesinin kararının hukuka uygun bulunarak korunmasıdır. Karar bu aşamada kesinleşebilir.
- Onaylama Şeklinde Senet Taraflarca hazırlanan belgedeki imzaların noterce onaylandığı senettir. Noter yalnız imzaları onaylar, içerikten sorumlu değildir.
- Önleme Araması Suç işlenmesini önlemek amacıyla kolluk tarafından yapılan aramadır. Hâkim kararı veya yetkili amirin yazılı emriyle yapılır.
- Önleyici Tedbir Şiddet uygulayan veya uygulama tehlikesi bulunan kişi hakkında verilen tedbirlerdir. Konuttan uzaklaştırma ve mağdura yaklaşmama yükümlülüğü bunlar arasındadır.
- Örf ve Âdet Hukuku Toplumda uzun süredir uygulanan ve uyulması zorunlu sayılan yazılı olmayan kurallardır. Kanunda hüküm bulunmayan hâllerde uygulanabilir.
- Organ ve Doku Nakli Organ veya dokunun, bir kişiden diğerine aktarılmasıdır. Rıza, bedelsizlik ve izin koşulları özel kanunla düzenlenmiştir.
- Örgüt Kurma Suç işlemek amacıyla örgüt kurulması, yönetilmesi ya da üye olunmasıdır. Örgütün varlığı için süreklilik, hiyerarşi ve yeterli üye sayısı aranır.
- Örgütlenme Özgürlüğü Kişilerin dernek, sendika ve siyasi parti kurabilmesi ve bunlara üye olabilmesidir. Kanunla belirli sebeplerle sınırlanabilir.
- Orman Arazisi Kanun kapsamında orman sayılan ve devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan yerlerdir. Özel mülkiyete geçirilemez ve zamanaşımıyla kazanılamaz.
- Ortak Gider Ana taşınmazın bakım, koruma ve yönetimi için yapılan harcamalardır. Katılım payı, giderin türüne göre eşit ya da arsa payı oranında belirlenir.
- Ortak Yerler Bağımsız bölümler dışında kalan ve tüm maliklerin yararlanmasına açık yerlerdir. Merdiven, çatı, bahçe ve asansör bu kapsamdadır.
- Ortak Yerlerde Değişiklik Ana gayrimenkulün ortak yerlerinde inşaat, onarım veya değişiklik yapılmasıdır. Kat maliklerinin kanunda öngörülen çoğunlukla verdiği karar gerekir.
- Ortaklığın Giderilmesi Paylı ya da elbirliği mülkiyetinin sona erdirilmesi için açılan davadır. Aynen taksim mümkün değilse satış yoluyla paylaştırma yapılır.
- Ortaklıktan Çıkarılma Ortağın genel kurul kararı veya mahkeme kararıyla şirketten çıkarılmasıdır. Esas sözleşmede düzenlenen sebepler veya haklı sebepler aranır.
- Ortaklıktan Çıkma Ortağın kendi isteğiyle şirketten ayrılmasıdır. Esas sözleşmede öngörülen veya haklı sebeplerin varlığı hâlinde mümkündür.
- Örtülü Boşluk Kural bulunmakla birlikte, amacına aykırı sonuç doğurduğu için uygulanamadığı durumdur. Açık boşluktan ayrılır.
- Örtülü Reklam Reklam olduğu belirtilmeden, içerik görünümünde yapılan tanıtımdır. Yasaklanmış olup idari yaptırıma bağlanmıştır.
- Örtülü Sermaye İlişkili kişilerden alınan ve öz sermayeye göre kanunda belirlenen ölçüyü aşan borçlanmadır. Faizi gider olarak kabul edilmeyebilir.
- Otelcinin Sorumluluğu Otel ve benzeri işletme sahiplerinin, müşterilerin getirdiği eşyanın zarar görmesi veya kaybolmasından sorumlu olmasıdır. Sorumluluk kanunda belirli sınırlarla düzenlenir.
- Oturma Hakkı Bir konutta oturma yetkisi veren, başkasına devredilemeyen sınırlı ayni haktır. Sahibinin ölümüyle sona erer.
- Oy Hakkı Pay sahibinin genel kurulda karara katılma yetkisidir. Esas sözleşmeyle imtiyaz tanınabilir ancak tamamen kaldırılamaz.
- Oy Sözleşmesi Pay sahiplerinin, genel kurulda belirli yönde oy kullanmayı kararlaştırdığı sözleşmedir. Şirketi değil yalnız tarafları bağlar.
- Özel Belgede Sahtecilik Resmî nitelikte olmayan bir belgenin sahte düzenlenmesi ya da değiştirilmesidir. Senet ve sözleşmeler bu kapsamda değerlendirilir.
- Özel Boşanma Sebepleri Varlığı ispatlandığında başka bir şart aranmaksızın boşanmaya karar verilebilen sebeplerdir. Zina, hayata kast, pek kötü davranış, suç işleme, terk ve akıl hastalığı bu sebeplerden
- Özel Denetçi Belirli olayların aydınlatılması için mahkemece atanan denetçidir. Azınlık pay sahiplerinin talebiyle istenebilir.
- Özel Hayatın Gizliliği Kişinin özel yaşamının korunmasını isteme hakkıdır. İhlali hem tazminat hem ceza sorumluluğu doğurabilir.
- Özel Hayatın Gizliliğini İhlal Kişilerin özel yaşamına ilişkin görüntü ya da seslerin izinsiz kaydedilmesi veya yayılmasıdır. Kayıtların ifşa edilmesi ayrı bir nitelikli hâl oluşturur.
- Özel Hukuk Kişiler arasındaki eşitlik temelli ilişkileri düzenleyen hukuk dalıdır. Medeni hukuk, borçlar hukuku ve ticaret hukuku bu alanda yer alır.
- Özel Nitelikli Kişisel Veri Sağlık, din, etnik köken ve biyometrik veri gibi kanunda sayılan hassas verilerdir. İşlenmesi daha sıkı koşullara bağlanmıştır.
- Özel Sağlık Sigortası Kişinin sağlık giderlerini özel sağlık kuruluşlarında karşılayan isteğe bağlı sigortadır. Kapsamı ve istisnaları poliçede belirlenir.
- Özel Usulsüzlük Cezası Belge düzenine aykırılık gibi kanunda özel olarak sayılan fiillere uygulanan cezadır. Fatura vermemek tipik örnektir.
- Özel ve Aile Hayatına Saygı Hakkı Herkesin özel ve aile hayatına, konutuna ve haberleşmesine saygı gösterilmesini isteme hakkıdır. Kanunla ve demokratik toplumda gerekli ölçüde sınırlanabilir.
- Özel Yetki Vekâletnamede ayrıca belirtilmesi gereken yetkilerdir. Sulh olma, davadan feragat, kabul ve hakem seçme bu nitelikteki işlemlerdendir.
- Pacta Sunt Servanda Sözleşmelere uyulması gerektiği ilkesidir. Tarafların sözleşmeyle bağlı olduğunu ifade eder.
- Paket Tur Sözleşmesi Ulaşım, konaklama ve diğer hizmetlerin birlikte sunulduğu seyahat sözleşmesidir. Tüketicinin devir, değişiklik ve dönme hakları özel olarak düzenlenmiştir.
- Parada Sahtecilik Paranın sahte olarak üretilmesi, değiştirilmesi ya da bilerek kullanılmasıdır. Kıymetli damgalar bakımından da benzer düzenleme bulunur.
- Paraların Paylaştırılması Haczedilen malların satışından elde edilen paranın alacaklılar arasında dağıtılmasıdır. Birden fazla alacaklı varsa sıra cetveli düzenlenir.
- Paraya Çevirme Haczedilen malın satılarak alacağın karşılanmasıdır. Satış usulü ve süreleri icra mevzuatında düzenlenmiştir.
- Parsel İmar planına göre sınırları belirlenmiş ve tapuya ayrı kaydedilmiş arazi parçasıdır. Her parselin ada ve parsel numarasıyla gösterilen bir kimliği vardır.
- Parselasyon İmar planına göre arazinin yeniden düzenlenerek parsellere ayrılmasıdır. Düzenleme ortaklık payı kesintisi bu işlem sırasında yapılır.
- Patent Yeni, buluş basamağı içeren ve sanayiye uygulanabilir buluşlara verilen koruma belgesidir. Koruma süresi ve kapsamı mevzuatta düzenlenmiştir.
- Patent Başvurusu Bir buluşun patentle korunması için yetkili kuruma yapılan başvurudur. Başvuru incelenir ve şartlar sağlanırsa patent verilir.
- Patent Hükümsüzlüğü Patentin, yenilik ya da buluş basamağı koşullarını taşımadığı gerekçesiyle iptal edilmesidir. Dava, ilgili ihtisas mahkemesinde görülür.
- Pay Bir hak ya da malvarlığı üzerindeki orantısal bölümdür. Şirketlerde ortaklık payını, paylı mülkiyette ise maliklerin oranını anlatır.
- Pay Defteri Şirket ortaklarının ve pay hareketlerinin kaydedildiği defterdir. Ortaklık sıfatının şirkete karşı ileri sürülmesinde önem taşır.
- Pay Devri Ortaklık payının başkasına geçirilmesidir. Devrin koşulları şirket türüne ve esas sözleşmeye göre değişir.
- Pay Geri Alımı Şirketin kendi paylarını satın almasıdır. Sınırları ve koşulları kanunda düzenlenmiştir; aşılması hâlinde elden çıkarma yükümlülüğü doğar.
- Pay Sahibi Anonim şirkette pay sahipliğinden doğan haklara sahip kişidir. Kâr payı, oy ve bilgi alma başlıca haklarıdır.
- Pay Sahipleri Sözleşmesi Ortakların, şirket dışında kendi aralarında yaptığı sözleşmedir. Şirketi değil yalnız tarafları bağlar.
- Pay Senedi Anonim şirkette ortaklık payını temsil eden kıymetli evraktır. Nama ve hamiline yazılı türleri bulunur.
- Paylaşmalı Mal Ayrılığı Eşlerin malvarlıklarının ayrı kaldığı, ancak ortaklaşa edinilen malların paylarına göre ortak sayıldığı mal rejimidir. Mal rejimi sözleşmesiyle seçilebilir.
- Paylı Mülkiyet Birden çok kişinin aynı mal üzerinde belirli paylarla malik olmasıdır. Her paydaş payı üzerinde kural olarak serbestçe tasarruf edebilir.
- Pazarlamacılık Sözleşmesi Pazarlamacının işletme sahibi hesabına ve işyeri dışında sözleşme kurulmasına aracılık etmeyi üstlendiği sözleşmedir. Pazarlamacı ücret ve komisyon alır.
- Pek Kötü veya Onur Kırıcı Davranış Eşin, diğerine karşı ağır biçimde kötü ya da onur kırıcı davranmasıdır. Fiziksel şiddet ve ağır hakaret bu kapsamda değerlendirilir.
- Performans Düşüklüğü İşçinin yeterliliğinden veya davranışlarından kaynaklanan verim düşüklüğüdür. Objektif ölçütlerle tespit edilirse geçerli fesih sebebi olabilir.
- Pert Araç Hasar nedeniyle onarımı ekonomik olmayan veya trafiğe çıkması uygun görülmeyen araçtır. Sigorta şirketi aracın değerini ödeyebilir.
- Peşin Harç Nispi harca tabi davalarda dava açılırken peşin olarak ödenen harç kısmıdır. Kalan kısım karar ve ilam harcı olarak ödenir.
- Peşin Ödeme Edimin yerine getirilmesinden önce yapılan ödemedir. Kapora ve avanstan farklı olarak borcun tamamını karşılayabilir.
- Pey Akçesi Sözleşmenin kurulduğunu göstermek için verilen tutardır. Aksi kararlaştırılmadıkça ifa edilecek edime mahsup edilir.
- Pilot Karar Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin yapısal bir sorundan kaynaklanan çok sayıdaki benzer başvuru için verdiği öncü karardır. Devletten genel önlemler alması istenir.
- Pişmanlık (Rekabet) Kartele taraf olan teşebbüsün, ihlali bildirerek cezada indirim ya da bağışıklık elde etmesidir. İlk başvurana daha geniş imkân tanınır.
- Pişmanlık ve Islah Beyan dışı bırakılan matrahın, idare öğrenmeden önce kendiliğinden bildirilmesidir. Koşulları varsa vergi ziyaı cezası kesilmez.
- Piyasa Dolandırıcılığı Sermaye piyasası araçlarının fiyatını yapay olarak etkilemeye yönelik işlem ya da yanıltıcı bilgi yayılmasıdır. İşlem ve bilgi bazlı türleri vardır.
- Poliçe Düzenleyenin, bir üçüncü kişiye ödeme yapılması için muhataba verdiği yazılı emri içeren kıymetli evraktır. Üç taraflı bir ilişki kurar.
- Postalar Hâlinde Çalışma İşin, birbirini izleyen gruplar hâlinde yürütülmesidir. Vardiya değişim düzeni ve dinlenme süreleri mevzuatla sınırlandırılmıştır.
- Pozitif Hukuk Belirli bir ülkede belirli bir dönemde yürürlükte olan hukuk kurallarının bütünüdür. Olması gereken hukuktan ayrılır.
- Prim Sigortalının, koruma karşılığında sigortacıya ödediği bedeldir. Sosyal güvenlikte ise sigortalılık için yatırılan tutarı anlatır.
- Prim Borcu İşveren veya sigortalının ödemediği sosyal güvenlik primleridir. Gecikme zammıyla birlikte kamu alacağı olarak tahsil edilir.
- Prim Gün Sayısı Sigortalı adına bildirilen toplam çalışma günüdür. Emeklilik ve ödeneklere hak kazanmada temel ölçütlerden biridir.
- Prim Ödeme Borcu Sigorta ettirenin sözleşme karşılığında sigortacıya prim ödeme yükümlülüğüdür. Primin ödenmemesi teminatın askıya alınmasına yol açabilir.
- Prima Facie İlk görünüşte veya aksi ispatlanıncaya kadar doğru kabul edilen durumdur. Delil değerlendirmesinde kullanılır.
- Profesyonel Sporcu Sözleşmesi Sporcunun, ücret karşılığında kulüp adına spor faaliyeti yapmayı üstlendiği sözleşmedir. İş sözleşmesinden ayrı özel hükümlere tabidir.
- Projeye Aykırılık Bağımsız bölüm veya ortak yerlerde onaylı projeye aykırı değişiklik yapılmasıdır. Diğer kat malikleri eski hâle getirme davası açabilir.
- Protesto Çekme Kıymetli evrakın ödenmediğinin noter aracılığıyla tespit ettirilmesidir. Başvuru haklarının korunması için süresinde yapılması gerekir.
- Protokol Tarafların anlaştıkları hususları yazıya döktüğü belgedir. Anlaşmalı boşanmada ve sulh görüşmelerinde sıkça kullanılır.
- Rapor Tutanağı Bir tespitin ya da incelemenin yazıya geçirildiği belgedir. İş kazası ve iş müfettişi incelemelerinde delil değeri taşır.
- Ratio Decidendi Bir yargı kararının dayandığı temel hukuki gerekçedir. Kararın bağlayıcı kısmını oluşturur.
- Rayiç Bedel Bir malın, alım satımın yapıldığı yerdeki güncel piyasa değeridir. Kamulaştırma ve vergilendirmede ölçüt olarak kullanılır.
- Re'sen Araştırma İlkesi Hâkimin, tarafların ileri sürmediği olguları da kendiliğinden araştırmasıdır. Kamu düzenine ilişkin davalarda ve idari yargıda geçerlidir.
- Re'sen Kovuşturulan Suç Şikâyet aranmaksızın savcılık tarafından kendiliğinden soruşturulan suçtur. Mağdurun şikâyetten vazgeçmesi kovuşturmayı etkilemez.
- Re'sen Vergi Tarhı Beyan verilmemesi ya da defterlerin incelenememesi hâlinde verginin idarece takdirle belirlenmesidir. İkmalen tarhiyattan farkı, dayanak belgenin bulunmamasıdır.
- Rebus Sic Stantibus Sözleşmenin, kurulduğu andaki koşulların esaslı biçimde değişmesi hâlinde uyarlanabileceği ilkesidir. Aşırı ifa güçlüğü kurumunun temelini oluşturur.
- Red Kararı Talebin kabul edilmediğine ilişkin karardır. Esastan ret uyuşmazlığı çözer, usulden ret ise esasa girmeden verilir.
- Reddi Hâkim Tarafsızlığından kuşku duyulan hâkimin davaya bakmaktan çekilmesinin istenmesidir. Sebepleri kanunda sayılmıştır.
- Rehin Bir alacağın güvencesi olarak taşınır ya da hak üzerinde kurulan sınırlı ayni haktır. Borç ödenmezse rehinli maldan öncelikli olarak alacak karşılanır.
- Rehin Açığı Belgesi Rehnin paraya çevrilmesiyle karşılanamayan alacak için verilen belgedir. Kalan kısım için takibe devam imkânı sağlar.
- Rehnin Paraya Çevrilmesi Rehinli alacağın, rehin konusu malın satışıyla tahsil edilmesidir. Rehinle güvence altına alınan alacakta önce bu yola gidilmesi aranır.
- Rekabet Kurumu Türkiye'de rekabetin korunmasına ilişkin mevzuatı uygulayan bağımsız idari otoritedir. Karar organı Rekabet Kuruludur.
- Rekabet Yasağı İşçinin ya da ortağın, belirli süre ve alanda rakip faaliyette bulunmamasını öngören yükümlülüktür. Geçerliliği için süre, yer ve konu bakımından sınırlı olması aranır.
- Rekabet Yasağı Sözleşmesi İşçinin, iş ilişkisi sona erdikten sonra rakip faaliyette bulunmamasını öngören sözleşmedir. Süre, yer ve konu bakımından sınırlı olmalıdır.
- Rekabeti Kısıtlayıcı Anlaşma Teşebbüsler arasında rekabeti engelleyen, bozan veya kısıtlayan anlaşmalardır. Fiyat tespiti ve pazar paylaşımı bunlara örnektir.
- Reklam Yasağı Avukatların iş elde etmek amacıyla reklam yapmasının yasaklanmasıdır. Bilgilendirme ile reklam arasındaki sınır meslek kurallarıyla çizilmiştir.
- Repo Menkul kıymetin, belirli bir tarihte geri alınmak üzere satılmasıdır. Kısa vadeli fon sağlama aracı olarak kullanılır.
- Resen Bir makamın, talep olmaksızın kendiliğinden işlem yapmasıdır. Hâkimin kamu düzenine ilişkin hususları resen gözetmesi buna örnektir.
- Reşit Olmayanla Cinsel İlişki Belirli yaş aralığındaki çocukla, cebir ya da tehdit olmaksızın cinsel ilişkide bulunulmasıdır. Şikâyete bağlı olarak düzenlenmiştir.
- Resmî Belgede Sahtecilik Resmî bir belgenin sahte olarak düzenlenmesi, değiştirilmesi ya da kullanılmasıdır. Ceza kanununda ayrı bir suç olarak düzenlenmiştir.
- Resmî Belgenin Düzenlenmesinde Yalan Beyan Resmî bir belgenin düzenlenmesi sırasında gerçeğe aykırı beyanda bulunulmasıdır. Belge resmî makamca düzenlendiği için sahtecilikten ayrılır.
- Resmî Belgeyi Bozma Resmî bir belgenin yok edilmesi, gizlenmesi ya da tahrip edilmesidir. Sahtecilikten farkı, belge üretilmemesidir.
- Resmî Defter Tutma Terekenin borçlarının resmî biçimde saptanmasıdır. Mirasçı, deftere yazılmayan borçlardan kural olarak sorumlu tutulmaz.
- Resmî Senet Yetkili makam ya da noter tarafından usulüne uygun düzenlenen belgedir. İçeriğinin doğruluğu aksine karar verilene kadar geçerli sayılır ve güçlü ispat değeri taşır.
- Resmî Vasiyetname Noter ya da yetkili memur önünde, iki tanıkla düzenlenen vasiyetnamedir. İspat gücü yüksektir ve okuma yazma bilmeyenler de yararlanabilir.
- Risk Değerlendirmesi İşyerindeki tehlikelerin belirlenip önlem alınması sürecidir. Yapılmaması, iş kazası hâlinde işverenin kusurunu ağırlaştırabilir.
- Riskli Alan Zemin yapısı ya da üzerindeki yapılaşma nedeniyle can ve mal kaybı riski taşıyan bölgedir. İlanı bakanlar düzeyinde karara bağlanır.
- Riskli Yapı Yıkılma ya da ağır hasar görme tehlikesi taşıdığı teknik raporla belirlenen yapıdır. Tespit sonrası kentsel dönüşüm süreci başlatılabilir.
- Riskli Yapı Tespitine İtiraz Riskli yapı tespitine karşı malik veya kanuni temsilcisinin yaptığı başvurudur. İtiraz teknik heyetçe incelenir.
- Riziko Gerçekleşmesi belirsiz olan ve sigorta korumasına konu edilen olaydır. Gerçekleştiğinde sigortacının ödeme yükümlülüğü doğar.
- Rızai Taksim Paylı mülkiyetin, maliklerin anlaşmasıyla sona erdirilmesidir. Dava yoluna gidilmeden yapılan paylaşmadır.
- Rüçhan Hakkı Öncelik tanıyan haktır. Sermaye artırımında ortakların yeni paylardan öncelikli alma hakkını anlatır.
- Rücu Ödeme yapan tarafın, asıl sorumluya karşı ödediğini geri isteme hakkıdır. Sigortacının zarar verene başvurması tipik örnektir.
- Rücu Davası (SGK) Kurumun, yaptığı ödemeleri kusurlu işverene ya da üçüncü kişiye yöneltmesidir. İş kazalarında işverenin kusuru oranında sorumluluğu doğar.
- Ruhsatsız Silah Taşıma Yetkili makamdan izin alınmadan silah taşınması veya bulundurulmasıdır. Ateşli silahlar mevzuatında suç olarak düzenlenmiştir.
- Rüşvet Kamu görevlisinin, görevinin gereklerine aykırı davranması karşılığında menfaat sağlamasıdır. Hem veren hem alan bakımından suç oluşturur.
- Rüşvet Teklifi Bir kamu görevlisine görevini kanuna aykırı şekilde yapması veya yapmaması için menfaat teklif edilmesidir. Teklif kabul edilmese de suç oluşur.
- Sağ Kalan Eşin Miras Payı Eşin, birlikte mirasçı olduğu zümreye göre değişen miras payıdır. Oranlar kanunda zümre esasına göre belirlenmiştir.
- Sağır ve Dilsizlik Sağır ve dilsiz kişilerin ceza sorumluluğunun, yaşlarına göre çocuklar için öngörülen hükümlere göre belirlenmesidir. Kusur yeteneği somut olaya göre değerlendirilir.
- Sağlayıcı Ticari veya mesleki amaçlarla tüketiciye hizmet sunan veya sunanın adına hareket edendir. Ayıplı hizmetten tüketiciye karşı sorumludur.
- Sağlık Kuruluşunun Sorumluluğu Hastanenin veya sağlık kuruluşunun personelinin hatalarından ve organizasyon eksikliklerinden doğan sorumluluğudur. Hasta, kuruluşa karşı tazminat davası açabilir.
- Sahipsiz Mal Mülkiyeti kimseye ait olmayan eşyadır. Taşınır sahipsiz mallar, zilyetliğin kazanılmasıyla edinilebilir.
- Şahit Olayla ilgili bilgisi olan ve mahkemede dinlenen kişidir. Tanık ile eş anlamlıdır; eski metinlerde bu biçimde geçer.
- Şahsi Hak Yalnız belirli kişiye karşı ileri sürülebilen haktır. Kira hakkı bu türdendir; tapuya şerh verilerek güçlendirilebilir.
- Şahsi Kefalet Kefilin, borçlunun borcunu ödememesi hâlinde tüm malvarlığıyla sorumlu olmasıdır. Ayni teminattan farklı olarak belirli bir mala bağlı değildir.
- Sahte Belge Gerçek bir işlem olmadan düzenlenen belgedir. Muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belgeden farkı, işlemin hiç bulunmamasıdır.
- Saklama Sözleşmesi Saklayanın, kendisine bırakılan şeyi koruyup geri vermeyi üstlendiği sözleşmedir. Otel ve garaj işletenlerin sorumluluğu ayrıca düzenlenmiştir.
- Saklı Pay Yasal mirasçıların, miras bırakanın tasarruflarıyla ortadan kaldıramayacağı miras payıdır. İhlali hâlinde tenkis davası açılabilir.
- Saklı Paylı Mirasçı Mirasbırakanın ölüme bağlı tasarruflarla miras payını tamamen ortadan kaldıramayacağı mirasçıdır. Altsoy, ana-baba ve sağ kalan eş saklı paylı mirasçılardır.
- Salma Köy giderlerini karşılamak üzere köy halkından toplanan paydır. Köy kanununda düzenlenmiş özel bir mali yükümlülüktür.
- Sanık Hakkındaki iddianamenin kabulüyle kovuşturma evresine geçilen kişidir. Hüküm kesinleşene kadar bu sıfat devam eder.
- Sanık Savunması Sanığın kendisine yöneltilen suçlamaya karşı açıklamalarıdır. Sanık savunma yapmaya zorlanamaz.
- Şantaj Bir kişinin, hakkındaki bilgilerin açıklanacağı söylenerek bir şey yapmaya ya da yapmamaya zorlanmasıdır. Tehditten farkı, istenen bir menfaatin bulunmasıdır.
- Sarhoşluk Sarhoş olarak başkalarının huzur ve sükûnunu bozacak davranışlarda bulunmaktır. Kabahat olarak düzenlenmiştir.
- Sarih Açık, yoruma gerek bırakmayan demektir. Sarih hükümlerde yorum yoluna gidilmeden lafzın uygulanması esastır.
- Şarta Bağlı Borç Doğması ya da sona ermesi gelecekteki belirsiz bir olaya bağlanmış borçtur. Geciktirici ve bozucu şart olmak üzere ikiye ayrılır.
- Satıcı Ticari veya mesleki amaçlarla tüketiciye mal sunan veya sunanın adına hareket edendir. Ayıplı maldan tüketiciye karşı sorumludur.
- Satış İsteme Süresi Haczedilen malın satışının istenmesi gereken süredir. Süresinde istenmezse haciz kendiliğinden kalkar.
- Satış Sonrası Hizmet Üreticinin, malın kullanım ömrü boyunca bakım ve onarım hizmeti sağlama yükümlülüğüdür. Yetkili servis ve yedek parça bulundurma bu kapsamdadır.
- Satış Sözleşmesi Satıcının mülkiyeti devretmeyi, alıcının ise bedel ödemeyi üstlendiği sözleşmedir. Taşınmaz satışında resmî şekil zorunludur.
- Savunma Alma Yükümlülüğü İşçinin davranışı ya da verimi nedeniyle fesih yapılmadan önce savunmasının istenmesidir. Alınmaması feshi geçersiz kılabilir.
- Sebep İkamesi İdarenin, işlemin dayanağı olarak gösterdiği sebebin yerine sonradan başka bir sebep koymasıdır. Yargı denetiminde kural olarak kabul edilmez.
- Sebep Sorumluluğu Zarar verenin kusuru aranmaksızın, kanunda belirtilen bir sebebe bağlı olarak sorumlu tutulmasıdır. Adam çalıştıranın ve hayvan bulunduranın sorumluluğu örnektir.
- Sebep Unsuru İdari işlemi yapmaya yönelten hukuki ya da fiilî durumdur. Sebebin bulunmaması ya da hukuka aykırı olması iptal sebebidir.
- Sebepsiz Zenginleşme Haklı bir sebep olmaksızın bir kişinin başkasının malvarlığından zenginleşmesidir. Zenginleşenin bunu geri verme yükümlülüğü doğar.
- Seçimlik Borç Birden çok edimden birinin ifasıyla sona eren borçtur. Seçim hakkı aksi kararlaştırılmadıkça borçluya aittir.
- Seçimlik Dava Davacının birden fazla talepten birini seçme hakkı bulunan davadır. Talep edilen edimlerden birinin hüküm altına alınması istenir.
- Seçimlik Haklar Ayıplı mal ya da hizmette tüketicinin başvurabileceği haklardır. Onarım, değişim, bedel indirimi ve sözleşmeden dönme bu kapsamdadır.
- Seçme ve Seçilme Hakkı Vatandaşların kanunda gösterilen şartlara uygun olarak seçimlerde oy kullanma ve aday olma hakkıdır. Siyasi hakların temelini oluşturur.
- Seferberlik Hâli Devletin savunma gücünün topyekûn hazır duruma getirildiği olağanüstü yönetim biçimidir. İlanı ve sonuçları Anayasa ve ilgili kanunlarda düzenlenmiştir.
- SEGBİS Türkiye'de duruşma ve ifade işlemlerinin ses ve görüntü kaydıyla yapılmasını sağlayan sistemdir. Başka yerdeki kişilerin dinlenmesine imkân verir.
- Şekil Şartı Bir hukuki işlemin geçerliliği için kanunun aradığı biçimdir. Taşınmaz satışının resmî senetle yapılması bu nitelikte bir şarttır.
- Şekil Serbestisi Sözleşmelerin kural olarak herhangi bir biçime bağlı olmaksızın kurulabilmesidir. Kanunun şekil aradığı hâller istisnadır.
- Şekil Unsuru İdari işlemin kanunda öngörülen usul ve biçime uygun yapılmasıdır. Esasa etkili şekil eksiklikleri işlemi sakatlar.
- Semere Bir maldan elde edilen doğal ya da hukuki üründür. Kira geliri hukuki semereye örnektir.
- Sendika İşçilerin ya da işverenlerin, ortak ekonomik ve sosyal haklarını korumak için kurduğu tüzel kişiliktir. Kurulması izne bağlı değildir; işkolu esasına göre örgütlenir.
- Sendika Özgürlüğü Kişinin sendikaya üye olma, olmama ve üyelikten ayrılma serbestisidir. Anayasal güvence altındadır ve ihlali tazminat sorumluluğu doğurabilir.
- Sendikal Tazminat İşçinin sendikal faaliyeti nedeniyle ayrımcılığa uğraması ya da iş sözleşmesinin feshedilmesi hâlinde ödenen tazminattır. Miktarı kanunda alt sınırla belirlenmiştir.
- Senedin İbrazı Alacaklının, dayandığı senedi icra dairesine ya da mahkemeye sunmasıdır. Kambiyo takiplerinde aslının ibrazı aranır.
- Senedin Zayi Olması Kambiyo senedinin kaybolması, çalınması veya yok olmasıdır. Hamil, senedin iptali için mahkemeye başvurabilir.
- Senet Bir hukuki işlemi veya olguyu ispat etmeye yarayan yazılı belgedir. Adi senet ve resmî senet olmak üzere ikiye ayrılır.
- Senetle İspat Zorunluluğu Belirli parasal sınırı aşan hukuki işlemlerin senetle ispat edilmesi kuralıdır. İstisnaları ve delil başlangıcı ile aşılması kanunda düzenlenmiştir.
- Serbest Bölge Ülke sınırları içinde olmakla birlikte gümrük bölgesi dışında sayılan alandır. Vergi ve dış ticaret bakımından özel rejime tabidir.
- Şerefiye Kamu hizmetleri nedeniyle taşınmazın değerinde oluşan artış karşılığı alınan paydır. Belediyelerce tahsil edilir ve mevzuatta ayrıca düzenlenmiştir.
- Şerh Bir hakkın ya da durumun sicile kaydedilerek üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilir hâle getirilmesidir. Tapuya şerh verilen satış vaadi buna örnektir.
- Seri Muhakeme Usulü Kanunda sayılan suçlarda, şüphelinin kabulü hâlinde savcılığın yaptırım teklif ettiği usuldür. Mahkeme teklifi onaylayarak karar verir.
- Şerik Suçun kanuni tanımındaki fiili başkalarıyla birlikte gerçekleştiren kişidir. Her şerik, fail olarak sorumlu tutulur.
- Sermaye Artırımı Şirket sermayesinin yükseltilmesidir. Nakdi, ayni ya da iç kaynaklardan yapılabilir ve genel kurul kararı ile tescil gerektirir.
- Sermaye Azaltımı Şirket sermayesinin düşürülmesidir. Alacaklıların korunması için ilan ve bekleme süreleri öngörülmüştür.
- Sermaye Piyasası Aracı Pay, borçlanma aracı ve türev araçlar gibi yatırım amaçlı finansal araçlardır. İhracı ve işlem görmesi mevzuata tabidir.
- Sermaye Taahhüdü Ortağın şirkete belirli bir sermaye koymayı üstlenmesidir. Taahhüt edilen sermaye kanunda ve esas sözleşmede belirlenen şekilde ödenir.
- Ses Kaydı (Delil) Bir görüşmenin veya olayın ses kaydının yargılamada delil olarak kullanılmasıdır. Hukuka aykırı elde edilen kayıtlar kural olarak delil olarak kullanılamaz.
- SGK Türkiye'de sosyal sigorta ve genel sağlık sigortası işlemlerini yürüten kamu kurumudur. Sigortalı tescili, prim tahsili ve aylık bağlama gibi işlemleri yapar.
- SGK'ya İtiraz Sosyal güvenlik kurumunun işlemlerine karşı kuruma yapılan itirazdır. Kurum işleminin iptali davası açılmadan önce başvurulması gerekebilir.
- Siber Saldırı Bilişim sistemlerine yetkisiz erişim, verileri bozma veya sistemleri çalışmaz hâle getirme amacıyla yapılan saldırıdır. Ceza hukuku ve veri koruma mevzuatı bakımından sonuç doğurur
- Sicil Hukuki durumların kaydedildiği resmî defterdir. Tapu, ticaret, nüfus ve adli sicil başlıca örneklerdir.
- Sigorta Ettiren Sigortacıyla sigorta sözleşmesini yapan ve prim ödemekle yükümlü olan kişidir. Sigortalıyla aynı kişi olmayabilir.
- Sigorta Poliçesi Sigorta sözleşmesinin şartlarını gösteren ve sigortacı tarafından düzenlenen belgedir. Teminat kapsamı ve istisnalar poliçede yer alır.
- Sigorta Sözleşmesi Sigortacının, prim karşılığında bir rizikonun gerçekleşmesi hâlinde tazminat ödemeyi üstlendiği sözleşmedir. Beyan yükümlülüğü sözleşmenin temel unsurlarındandır.
- Sigorta Tahkim Komisyonu Sigorta uyuşmazlıklarını hızlı biçimde çözen tahkim merciidir. Başvuru öncesinde sigortacıya başvurulmuş olması aranır.
- Sigorta Tazminatı Rizikonun gerçekleşmesi hâlinde sigortacının ödediği bedeldir. Poliçe kapsamı ve zarar miktarı esas alınır.
- Sigortacı Prim karşılığında rizikonun gerçekleşmesi hâlinde tazminat ödemeyi üstlenen sigorta şirketidir. Sigorta faaliyeti izne tabidir.
- Sigortalı Sosyal güvenlik sistemine dâhil olan ya da sigorta sözleşmesiyle korunan kişidir. Hak ve yükümlülükleri ilgili mevzuatta düzenlenmiştir.
- Sigortalılık Başlangıcı Kişinin sosyal güvenlik sistemine ilk kez dâhil olduğu tarihtir. Emeklilik koşullarının hangi mevzuata göre belirleneceğini doğrudan etkiler.
- Sigortalılık Tespiti Davası Sigortalılık başlangıç tarihinin veya sigortalılık niteliğinin mahkemece tespiti için açılan davadır. Emeklilik haklarını doğrudan etkiler.
- Sigortasız Çalıştırma İşçinin sosyal güvenlik kurumuna bildirilmeden çalıştırılmasıdır. İşverene idari para cezası uygulanır ve işçi hizmet tespiti davası açabilir.
- Şikâyet Suçtan zarar görenin, soruşturma başlatılması için yetkili makama başvurmasıdır. İcra hukukunda ise icra işlemlerine karşı icra mahkemesine yapılan başvuruyu anlatır.
- Şikâyete Bağlı Suç Soruşturma ve kovuşturma yapılması mağdurun şikâyetine bağlı olan suçtur. Şikâyet kanuni süre içinde yapılmazsa soruşturma yapılamaz.
- Şikâyetten Vazgeçme Şikâyete bağlı suçlarda, mağdurun şikâyetini geri almasıdır. Kovuşturma aşamasında sanığın kabulü aranır ve davanın düşmesine yol açabilir.
- Silahların Eşitliği Tarafların yargılamada eşit imkânlara sahip olması ilkesidir. Adil yargılanma hakkının temel unsurlarındandır.
- Silahlı Örgüt Silah kullanmaya elverişli ve belirli suçları işlemek amacıyla kurulmuş örgüttür. Örgüt kurmak ve örgüte üye olmak ayrı suçlardır.
- Simsarlık Simsarın, sözleşme kurulmasına aracılık etmeyi, karşı tarafın ise ücret ödemeyi üstlendiği sözleşmedir. Ücrete hak kazanmak için sözleşmenin kurulması aranır.
- Şirket Birleşmesi İki ya da daha çok şirketin tek bir yapı altında toplanmasıdır. Devralma ve yeni kuruluş biçiminde gerçekleşebilir.
- Şirket Bölünmesi Bir şirketin malvarlığının bir bölümünün ya da tamamının başka şirketlere aktarılmasıdır. Tam ve kısmi bölünme türleri vardır.
- Şirket Kuruluşu Bir ticaret şirketinin esas sözleşmenin hazırlanması, sermaye taahhüdü ve sicile tescil gibi aşamalardan geçerek kurulmasıdır. Şirket, tescille tüzel kişilik kazanır.
- Şirket Müdürünün Sorumluluğu Şirket müdürünün kanun ve esas sözleşmeden doğan yükümlülüklerini kusurlu olarak ihlal etmesinden doğan sorumluluğudur. Şirket, ortaklar ve alacaklılar tazminat isteyebilir.
- Şirketin Sona Ermesi Ticaret şirketinin tasfiye sonucunda ticaret sicilinden silinerek tüzel kişiliğini yitirmesidir. Sona erme sebepleri kanun ve esas sözleşmede belirlenir.
- Şirketler Topluluğu Bir hâkim şirket ile ona bağlı şirketlerin oluşturduğu yapıdır. Hâkimiyetin kötüye kullanılması hâlinde özel sorumluluk hükümleri uygulanır.
- Sıhri Hısımlık Evlilik yoluyla kurulan akrabalıktır. Kayınvalide ve kayınbirader bu kapsamdadır; evlilik sona erse de hısımlık devam eder.
- Sınır Dışı Etme Kanunda belirtilen sebeplerin varlığı hâlinde yabancının ülke dışına çıkarılmasıdır. Göç idaresinin kararıyla yapılır ve yargısal denetime tabidir.
- Sınır Dışı Etme Kararına İtiraz Sınır dışı etme kararına karşı idare mahkemesine yapılan başvurudur. Başvuru kural olarak karar sonuçlanana kadar sınır dışı işlemini durdurur.
- Sınırın Aşılması Meşru savunma ya da zorunluluk hâlinde, gereken ölçünün aşılmasıdır. Mazur görülebilecek heyecan hâlinde ceza verilmeyebilir.
- Sınırlı Ehliyetli Ayırt etme gücü bulunan ancak kanunla işlem serbestisi sınırlandırılmış kişidir. Belirli işlemleri için yasal temsilcisinin ya da mahkemenin izni gerekir.
- Sınırlı Ehliyetsiz Ayırt etme gücü olan ancak küçük ya da kısıtlı olduğu için tek başına borç altına giremeyen kişidir. Kendisine karşılıksız kazandırmaları tek başına kabul edebilir.
- Sıra Cetveli Satış bedelinin alacaklılar arasında hangi sırayla dağıtılacağını gösteren listedir. İtiraz süresi ve usulü icra mevzuatında düzenlenmiştir.
- Sıraya İtiraz Sıra cetvelindeki sıralamaya ya da bir alacağın varlığına karşı yapılan itirazdır. İcra mahkemesinde incelenir.
- Somut Norm Denetimi Bir davada uygulanacak kuralın anayasaya uygunluğunun mahkemenin başvurusu üzerine Anayasa Mahkemesince incelenmesidir. İtiraz yolu olarak da bilinir.
- Son Söz Hakkı Hükümden önce sanığa söz verilmesidir. Bu hakkın tanınmaması hükmün bozulma sebebidir.
- Sorgu Şüpheli ya da sanığın hâkim veya mahkeme tarafından dinlenmesidir. İfade almadan farkı, yargı mercii önünde yapılmasıdır.
- Sorumluluk Sigortası Sigortalının üçüncü kişilere vereceği zararlardan doğan sorumluluğunu güvence altına alan sigortadır. Zorunlu trafik sigortası bu türdendir.
- Soruşturma Suç şüphesinin öğrenilmesiyle başlayıp iddianamenin kabulüne kadar süren evredir. Savcılık tarafından yürütülür.
- Soruşturma İzni Memurun görevi sebebiyle işlediği iddia edilen suç için soruşturma yapılabilmesi amacıyla yetkili merciin verdiği izindir. İzin verilmemesine karşı itiraz edilebilir.
- Sosyal Devlet Devletin bireylerin insan onuruna yaraşır bir yaşam sürmesi için gerekli sosyal ve ekonomik önlemleri almasıdır. Cumhuriyetin temel niteliklerinden biridir.
- Sosyal Güvenlik Kişilerin hastalık, iş kazası, yaşlılık ve ölüm gibi risklere karşı korunmasını sağlayan sistemdir. Zorunlu sigortalılık esasına dayanır.
- Soybağı Çocuk ile ana babası arasındaki hukuki bağdır. Doğum, tanıma, babalık hükmü ve evlat edinme yoluyla kurulabilir.
- Soybağının Reddi Evlilik içinde doğan çocukla koca arasındaki soybağının ortadan kaldırılması için açılan davadır. Hak düşürücü süreler kanunda belirlenmiştir.
- Soyut Norm Denetimi Kanunların yürürlüğe girmesinden sonra belirli kişi ve organların doğrudan Anayasa Mahkemesine başvurusuyla yapılan denetimdir. İptal davası yoluyla gerçekleşir.
- Sözleşme İki veya daha fazla tarafın karşılıklı ve birbirine uygun irade beyanıyla kurduğu hukuki ilişkidir. Kanunda aksi öngörülmedikçe şekil şartına tabi değildir.
- Sözleşme Öncesi Sorumluluk (Culpa in Contrahendo) Sözleşme görüşmeleri sırasında dürüstlük kuralına aykırı davranan tarafın diğer tarafa verdiği zarardan sorumluluğudur. Görüşmelerin haksız kesilmesi veya önemli bilgilerin saklanm
- Sözleşme Özgürlüğü Kişilerin sözleşme yapıp yapmama, karşı tarafı ve içeriği belirleme serbestisidir. Emredici hükümler, kamu düzeni ve ahlaka aykırılıkla sınırlıdır.
- Sözleşmeden Doğan Önalım Hakkı Taşınmazın üçüncü kişiye satılması hâlinde, sözleşmeyle hak sahibine öncelikle satın alma imkânı tanıyan haktır. Resmî şekilde yapılır ve tapuya şerh verilebilir.
- Sözleşmeden Doğan Sorumluluk Sözleşme borcunun hiç veya gereği gibi ifa edilmemesinden doğan sorumluluktur. Borçlu, kusursuz olduğunu ispat etmedikçe zararı gidermekle yükümlüdür.
- Sözleşmeden Dönme Sözleşmeyi geçmişe etkili biçimde ortadan kaldırmadır. Fesihten farklı olarak alınanların geri verilmesi gerekir.
- Sözleşmeli Personel Kamu kurumlarında memur kadrosu dışında sözleşmeyle istihdam edilen personeldir. Hak ve yükümlülükleri sözleşme ve ilgili mevzuatla belirlenir.
- Sözleşmenin Devri Taraflardan birinin, sözleşmedeki tüm hak ve borçlarıyla birlikte konumunu devretmesidir. Diğer tarafın onayı aranır.
- Sözleşmenin Kurulması Tarafların karşılıklı ve birbirine uygun irade açıklamalarıyla sözleşmenin meydana gelmesidir. Öneri ve kabulün esaslı noktalarda uyuşması yeterlidir.
- Sözleşmenin Uyarlanması Öngörülemeyen koşullar nedeniyle dengesi bozulan sözleşmenin, hâkim tarafından yeni duruma göre düzenlenmesidir. Aşırı ifa güçlüğü hâlinde gündeme gelir.
- Sözleşmenin Yorumu Sözleşmedeki irade açıklamalarının anlamının belirlenmesidir. Tarafların kullandıkları sözcüklerden çok, gerçek ve ortak iradeleri esas alınır.
- Sözlü Vasiyetname Ölüm tehlikesi gibi olağanüstü durumlarda, tanıklara sözle yapılan vasiyettir. Geçerliliği sınırlı sürelidir ve engel ortadan kalkınca etkisini yitirir.
- Sözlü Yargılama Tahkikat tamamlandıktan sonra tarafların son beyanlarını sunduğu aşamadır. Hüküm bu aşamanın ardından kurulur.
- SPK Türkiye'de sermaye piyasasını düzenleyen ve denetleyen bağımsız kurumdur. Halka arz ve yatırımcı korunması gibi konularda yetkilidir.
- Stajyer Avukat Staj listesine yazılı olan ve avukat gözetiminde çalışan kişidir. Yetkileri sınırlı olup kanunda sayılan işleri yapabilir.
- Status Quo Mevcut durumu ifade eder. Değişiklikten önceki hâlin korunması anlamında kullanılır.
- Stopaj Verginin, ödemeyi yapan tarafından kaynakta kesilerek vergi dairesine yatırılmasıdır. Kesintiyi yapan vergi sorumlusu konumundadır.
- Suç Kanunda suç olarak tanımlanan ve karşılığında ceza veya güvenlik tedbiri öngörülen haksızlıktır. Suçun varlığı için kanuni tanımdaki unsurların gerçekleşmesi ve hukuka aykırılık ar
- Suç Delillerini Yok Etme Suçun delillerinin gizlenmesi, değiştirilmesi ya da ortadan kaldırılmasıdır. Belirli yakınlar bakımından cezasızlık hâli öngörülebilir.
- Suç Duyurusu Bir suçun işlendiğinin yetkili makamlara bildirilmesidir. Savcılığa veya kolluğa yazılı ya da sözlü olarak yapılabilir.
- Suç Eşyası Suçta kullanılan, kullanılmak üzere hazırlanan ya da suçtan elde edilen eşyadır. Koşulları varsa müsadereye konu olabilir.
- Suç Eşyasının Satın Alınması Suçtan elde edildiği bilinen eşyanın satın alınması ya da kabul edilmesidir. Suça iştirakten ayrı bir suç olarak düzenlenmiştir.
- Suç İşleme ve Haysiyetsiz Hayat Sürme Eşin küçük düşürücü suç işlemesi ya da onur kırıcı bir yaşam sürmesidir. Diğer eş için ortak hayatın çekilmez hâle gelmesi aranır.
- Suç Tarihi Suçun işlendiği tarihtir. Uygulanacak kanunun, zamanaşımının ve failin yaşının belirlenmesinde esas alınır.
- Suç Uydurma İşlenmediği bilinen bir suçun, işlenmiş gibi yetkili makamlara bildirilmesidir. İftiradan farkı, belirli bir kişiye isnat edilmemesidir.
- Suçluyu Kayırma Suç işleyen kişinin yakalanmasını ya da cezasının infazını engellemeye yönelik davranıştır. Yakın akrabalar bakımından kanunda ayrı düzenleme bulunur.
- Suçtan Kaynaklanan Malvarlığını Aklama Suçtan elde edilen değerin, meşru görünüm kazandırılarak sisteme sokulmasıdır. Mali suçlarla mücadele mevzuatında ayrıca düzenlenmiştir.
- Suçu Bildirmeme İşlenmekte olan ya da işlenmiş bir suçun yetkililere bildirilmemesidir. Kamu görevlileri ve sağlık mensupları için ayrıca düzenlenmiştir.
- Suçun Konusu Suç fiilinin üzerinde gerçekleştiği kişi veya eşyadır. Hırsızlıkta çalınan mal, yaralamada mağdurun vücudu suçun konusudur.
- Suçun Unsurları Bir fiilin suç sayılabilmesi için bulunması gereken ögelerdir. Maddi unsur, manevi unsur ve hukuka aykırılık biçiminde incelenir.
- Şufa Davası Önalım hakkının kullanılması için açılan davadır. Hak düşürücü süreler kanunda belirlenmiştir ve süre geçince hak kullanılamaz.
- Şufa Hakkı Paylı mülkiyette, bir paydaşın payını üçüncü kişiye satması hâlinde diğer paydaşlara tanınan öncelikli alım hakkıdır. Kullanım süresi kanunda düzenlenmiştir.
- Sulh Tarafların karşılıklı ödünler vererek uyuşmazlığa son vermesidir. Mahkeme huzurunda yapılan sulh hükmün yerine geçer.
- Sulh Ceza Hâkimliği Soruşturma evresindeki koruma tedbirlerine karar veren hâkimliktir. Tutuklama, arama ve elkoyma kararları bu mercide verilir.
- Sulh Hukuk Mahkemesi Kanunda açıkça sayılan dava ve işlere bakan ilk derece mahkemesidir. Kiralanan taşınmazların tahliyesi, paylaştırma ve vesayet işleri başlıca görev alanlarındandır.
- Şüpheli Soruşturma evresinde suç işlediği şüphesi altında bulunan kişidir. İddianame kabul edildiğinde sıfatı sanığa dönüşür.
- Sürekli İş Göremezlik Geliri İş kazası ya da meslek hastalığı sonucu kalıcı kayıp yaşayan sigortalıya bağlanan gelirdir. Meslekte kazanma gücü kaybı oranına göre belirlenir.
- Süreli Hapis Kanunda belirtilen alt ve üst sınırlar arasında hâkimin belirlediği süreyle infaz edilen hapis cezasıdır. Kanunda aksi belirtilmedikçe belirli bir alt ve üst sınır içinde tayin edi
- Sürenin Hesaplanması Hukuki sürelerin başlangıç ve bitişinin belirlenmesidir. Tebliğ günü sayılmaz ve sürenin son günü tatile denk gelirse izleyen iş gününe uzar.
- Suret Bir belgenin kopyasıdır. Onaylı suret, aslına uygunluğu yetkili makamca doğrulanmış kopyayı anlatır.
- Sürücü Belgesi Motorlu araç kullanma yetkisini gösteren resmî belgedir. Araç sınıfına göre farklı türleri vardır.
- Susma Hakkı Şüpheli ve sanığın, kendisini suçlayıcı beyanda bulunmama hakkıdır. Susmak aleyhe delil olarak kullanılamaz.
- Süt İzni Kadın işçiye çocuğunu emzirmesi için günlük çalışma süresi içinde verilen izindir. Bu süre günlük çalışma süresinden sayılır.
- Şuyulandırma İmar uygulaması sonucu, bağımsız taşınmazların paylı mülkiyete dönüştürülmesidir. Ortaklığın giderilmesi davasına yol açabilir.
- Taahhüdü İhlal İcra dairesinde verilen ödeme taahhüdüne uyulmamasıdır. Alacaklının şikâyeti üzerine tazyik hapsi uygulanabilir.
- Taahhüt Bir edimin yerine getirileceğine ilişkin yükümlülük altına girmedir. İcra dairesinde yapılan ödeme taahhüdüne uyulmaması özel sonuçlar doğurabilir.
- Taahhütname Bir edimi yerine getirmeyi üstlenildiğini gösteren yazılı belgedir. İçeriğine göre borç doğurucu nitelik taşıyabilir.
- Taban Alanı Kat Sayısı Yapının zemine oturduğu alanın, parsel alanına oranıdır. Emsalden farklı olarak yalnız zemindeki kaplama oranını gösterir.
- Tacir Bir ticari işletmeyi kısmen de olsa kendi adına işleten kişidir. Tacir olmanın basiretli davranma yükümlülüğü gibi birtakım sonuçları vardır.
- Tacirler Arası İhtar Tacirler arasındaki temerrüt ve fesih bildirimlerinin kanunda öngörülen biçimde yapılmasıdır. Noter, taahhütlü mektup ya da elektronik yolla yapılması aranabilir.
- Tahakkuk Tarh ve tebliğ edilen verginin ödenmesi gereken aşamaya gelmesidir. Tahsil aşamasından önce gerçekleşir.
- Tahkikat Davada uyuşmazlık konusu olguların delillerle araştırıldığı aşamadır. Dilekçeler aşamasından sonra gelir ve sözlü yargılamayla sona erer.
- Tahkikat Aşaması Ön incelemeden sonra, delillerin toplanıp incelendiği aşamadır. Tanıklar bu aşamada dinlenir ve bilirkişi raporu alınır.
- Tahkikat Duruşması Delillerin toplanıp incelendiği duruşmalardır. Tanıklar bu aşamada dinlenir ve bilirkişi raporu tartışılır.
- Tahkim Tarafların aralarındaki uyuşmazlığı devlet mahkemeleri yerine seçtikleri hakemlere çözdürmeyi kararlaştırmasıdır. Hakem kararı, mahkeme kararı gibi bağlayıcıdır.
- Tahkim (Spor) Spor uyuşmazlıklarının, federasyon bünyesindeki kurullarca çözülmesidir. Kararlara karşı başvuru yolları özel mevzuatta düzenlenmiştir.
- Tahkim İtirazı Uyuşmazlık için tahkim sözleşmesi bulunduğunun davalı tarafından ileri sürülmesidir. İtiraz yerinde görülürse dava usulden reddedilir.
- Tahkim Şartı Sözleşmeye konulan ve uyuşmazlıkların hakemlerce çözüleceğini öngören hükümdür. Geçerli bir tahkim şartı devlet mahkemelerinin görevini kaldırır.
- Tahliye Kiralanan taşınmazın boşaltılmasıdır. Kira hukukunda tahliye sebepleri ve usulü kanunda sınırlı olarak sayılmıştır.
- Tahliye Taahhüdü Kiracının, kiralananı belirli bir tarihte boşaltacağını yazılı olarak üstlenmesidir. Geçerliliği için kiralananın tesliminden sonra düzenlenmiş olması aranır.
- Tahliye Talebi (Tutuklu) Tutuklu şüpheli veya sanığın serbest bırakılması için yaptığı başvurudur. Talep hâkim veya mahkeme tarafından incelenir.
- Tahvil İhraççının, belirli vadede anapara ve faiz ödemeyi taahhüt ettiği borçlanma aracıdır. Pay senedinden farkı, ortaklık değil alacak hakkı vermesidir.
- Takas Karşılıklı ve aynı türden muaccel borçların, az olanı ölçüsünde sona ermesidir. Beyanla hüküm doğurur ve karşı tarafın onayı aranmaz.
- Takas Beyanı Karşılıklı ve muaccel alacakları bulunan taraflardan birinin takas iradesini diğer tarafa bildirmesidir. Beyanla birlikte alacaklar az olanın miktarınca sona erer.
- Takdir Yetkisi İdarenin, kanunun çizdiği sınırlar içinde seçim yapabilme serbestisidir. Sınırsız değildir; kamu yararı ve hizmet gereklerine aykırı kullanımı denetlenebilir.
- Takdiri Delil Hâkimin serbestçe değerlendirebildiği delildir. Tanık beyanı ve bilirkişi raporu takdiri delillerdendir.
- Takdiri İndirim Hâkimin, failin lehine olan hâlleri gözeterek cezada yaptığı indirimdir. Gerekçesinin kararda gösterilmesi gerekir.
- Takibin İptali Takibin, usulsüzlük ya da borcun sona ermesi nedeniyle ortadan kaldırılmasıdır. İcra mahkemesinde istenir.
- Takibin Kesinleşmesi Borçlunun süresinde itiraz etmemesi veya itirazın kaldırılmasıyla takibin kesin hâle gelmesidir. Kesinleşen takipte alacaklı haciz isteyebilir.
- Takibin Taliki İcra takibinin geçici olarak durdurulmasıdır. Mahkeme kararı ya da kanunda sayılan sebeplerle gerçekleşir.
- Takip Talebi Alacaklının icra takibini başlatmak için icra dairesine yaptığı başvurudur. Talepte alacağın tutarı ve dayanağı belirtilir.
- Takipsizlik Kararı Savcılığın, kamu davası açılmasına yer olmadığına dair verdiği karardır. Karara karşı itiraz yolu açıktır.
- Takipsizlik Kararına İtiraz Kovuşturmaya yer olmadığına dair karara karşı suçtan zarar görenin sulh ceza hâkimliğine yaptığı itirazdır. Kanuni süre içinde yapılması gerekir.
- Taksir Dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık sonucu, öngörülebilir bir neticenin istenmeden gerçekleşmesidir. Kastın karşıtıdır ve ancak kanunda öngörülen hâllerde cezalandırılır.
- Taksirle Öldürme Dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık sonucu, istenmeden bir kişinin ölümüne yol açılmasıdır. İş kazaları ve trafik kazaları başlıca uygulama alanlarıdır.
- Taksirle Yaralama Dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık sonucu, istenmeden bir kişinin yaralanmasıdır. Trafik kazalarında sıkça karşılaşılır ve bilinçli taksir hâlinde ceza artar.
- Taksirli İflas Borçlunun tedbirsizlik ve dikkatsizlik nedeniyle iflasına sebep olmasıdır. Hileli iflasa göre daha az cezalandırılır.
- Taksitle Ödeme (İdari Para Cezası) İdari para cezasının belirli şartlarla taksitler hâlinde ödenmesidir. Taksitlerin ödenmemesi kalan borcun tamamının istenmesine yol açar.
- Taksitle Satış Satış bedelinin malın tesliminden sonra taksitler hâlinde ödendiği satış türüdür. Tüketici işlemlerinde alıcının korunmasına ilişkin ek kurallar uygulanır.
- Takyidat Bir taşınmaz üzerindeki hak ve yükümlülükleri gösteren kayıtlardır. İpotek, haciz ve şerhler bu kapsamdadır.
- Tali Kusur Trafik kazasının oluşumuna katkıda bulunan ancak belirleyici olmayan kural ihlalidir. Kusur oranında daha düşük pay olarak değerlendirilir.
- Talimat Bir mahkemenin, kendi yargı çevresi dışında yapılması gereken işlem için başka bir mahkemeden yardım istemesidir. Tanık dinletme ve keşif sık karşılaşılan örneklerdir.
- Tam Hasar Sigortalı şeyin tamamen yok olması ya da onarımının ekonomik olmamasıdır. Araç sigortalarında pert olarak da anılır.
- Tam İfa Borcun içeriğine uygun olarak tamamen ve gereği gibi yerine getirilmesidir. Tam ifa ile borç sona erer.
- Tam Yargı Davası İdarenin eylem ya da işleminden doğan zararın giderilmesi için açılan davadır. İptal davasıyla birlikte ya da ayrı açılabilir.
- Tamamlayıcı Hüküm Tarafların düzenlemediği noktalarda uygulanan, aksi kararlaştırılabilen kanun hükmüdür. Emredici hükmün karşıtıdır.
- Tamir Süresi Garanti kapsamındaki malın onarımı için mevzuatta öngörülen azami süredir. Sürenin aşılması tüketiciye malın değiştirilmesi veya bedel iadesi gibi haklar verebilir.
- Tanık Uyuşmazlık konusu olayla ilgili bilgisi olan ve mahkemede dinlenen kişidir. Tanıklık kural olarak bir yükümlülüktür; kanunda sayılan hâllerde tanıklıktan çekinme hakkı vardır.
- Tanık Dinlenmesi Tanığın mahkemede veya istinabe yoluyla beyanının alınmasıdır. Tanık beyanından önce yemin ettirilebilir.
- Tanık Koruma Beyanı nedeniyle tehlikeye düşen tanık için alınan koruma tedbirleridir. Kimlik gizleme ve fiziki koruma bu kapsamdadır.
- Tanık Listesi Dinlenmesi istenen tanıkların ve hangi vakıa için gösterildiğinin bildirildiği listedir. Süresinde sunulmaması hak kaybına yol açabilir.
- Tanıklıktan Çekinme Hakkı Belirli yakınlık veya meslek ilişkisi bulunan kişilerin tanıklık yapmaktan kaçınabilmesidir. Şüpheli veya sanığın nişanlısı, eşi ve yakın hısımları bu hakka sahiptir.
- Tanıma Yabancı mahkeme kararının Türkiye'de kesin hüküm sonucu doğurmasını sağlayan karardır. İcra edilebilirlik için ayrıca tenfiz gerekir.
- Tanıma (Soybağı) Babanın, çocuğun kendisinden olduğunu resmî biçimde beyan etmesidir. Nüfus memuru, noter ya da mahkeme önünde yapılabilir.
- Tanınmış Marka Halk tarafından geniş ölçüde bilinen markadır. Farklı mal ve hizmetler için de daha geniş korumadan yararlanır.
- Tapu Taşınmaz üzerindeki mülkiyet ve diğer ayni hakları gösteren resmî sicildir. Taşınmaz mülkiyeti kural olarak tapu siciline tescille kazanılır.
- Tapu Harcı Taşınmaz devir ve tescil işlemlerinde alınan harçtır. Alıcı ve satıcı tarafından ödenmesi ve matrahı mevzuatta düzenlenmiştir.
- Tapu Hatası Nedeniyle Tazminat Tapu sicilinin hatalı tutulmasından doğan zarardan devletin sorumlu olmasıdır. Zarar gören, devlete karşı tazminat davası açabilir.
- Tapu İptali ve Tescil Davası Yolsuz tescilin düzeltilmesi ve mülkiyetin gerçek hak sahibine geçirilmesi için açılan davadır. Muris muvazaası ve geçersiz satışlarda sıkça başvurulur.
- Tapu Kütüğü Taşınmazlara ilişkin ayni hakların kaydedildiği resmî defterdir. Her taşınmaz için ayrı sayfa açılır ve tüm hak hareketleri burada izlenir.
- Tapu Siciline Güven İlkesi Tapu kaydına iyiniyetle güvenerek hak kazanan kişinin korunmasıdır. Kaydın yolsuz olması bile iyiniyetli üçüncü kişinin kazanımını kural olarak etkilemez.
- Tapu Sicilinin Aleniyeti Tapu kayıtlarının, ilgisini kanıtlayan herkesin incelemesine açık olmasıdır. Kimse kayıtları bilmediğini ileri sürerek sorumluluktan kurtulamaz.
- Tapu Tahsis Belgesi Gecekondu ve benzeri yapılar için hak sahipliğini gösteren belgedir. Tapu senedi değildir ancak belirli şartlarla tapuya dönüşebilir.
- Tapu Takyidat Belgesi Bir taşınmaz üzerindeki şerh, haciz ve ipotekleri gösteren belgedir. Satın almadan önce incelenmesi risk azaltır.
- Tapuda Satış İşlemi Taşınmaz satışının tapu müdürlüğünde resmî senetle yapılmasıdır. Taraflar veya vekilleri tapuda hazır bulunur ve harçlar ödenir.
- Tapuya Tescil Taşınmaz üzerindeki bir hakkın tapu siciline kaydedilmesidir. Taşınmaz mülkiyeti ve diğer ayni haklar kural olarak tescille doğar.
- Taraf Ehliyeti Davada taraf olabilme yeteneğidir. Hak ehliyeti olan herkes taraf olabilir; tüzel kişiler de bu kapsamdadır.
- Taraf Teşkili Davanın taraflarının usulüne uygun biçimde davaya katılmasının sağlanmasıdır. Tebligat yapılmadan ve taraf teşkili sağlanmadan karar verilemez.
- Taraflarca Getirilme İlkesi Yargılamaya esas olacak vakıa ve delillerin taraflarca sunulması ilkesidir. Hukuk yargılamasında asıl olan budur; resen araştırmanın karşıtıdır.
- Tarafların Değişmesi Yargılama sırasında taraf sıfatının başkasına geçmesidir. Ölüm, devir ya da birleşme hâllerinde gündeme gelir.
- Tarh Vergi borcunun idarece hesaplanarak miktarının belirlenmesidir. Tebliğ, tahakkuk ve tahsil aşamaları bunu izler.
- Tarihsel Yorum Kanun koyucunun düzenleme sırasındaki iradesine bakılarak yapılan yorumdur. Gerekçe ve hazırlık çalışmaları kullanılır.
- Tarım Arazisinin Bölünmezliği Tarım arazilerinin mevzuatta belirlenen büyüklüğün altında bölünememesidir. Arazinin verimliliğinin korunmasını amaçlar.
- Tasarım Bir ürünün görünümünün tamamı ya da bir parçasıdır. Yeni ve ayırt edici nitelikteyse tescille korunabilir.
- Tasarım Tescili Ürün görünümünün sicile kaydedilerek korunmasıdır. Tescilsiz tasarımlar da sınırlı süreyle korunabilir.
- Tasarruf Bir hak üzerinde doğrudan etkili olan işlemdir. Devir, sınırlandırma ve sona erdirme tasarruf işlemleridir.
- Tasarruf Edilebilir Kısım Terekenin saklı paylar dışında kalan ve mirasbırakanın dilediği gibi tasarruf edebileceği bölümüdür. Bu sınırın aşılması hâlinde saklı paylı mirasçılar tenkis davası açabilir.
- Tasarrufun İptali Davası Borçlunun, alacaklıdan mal kaçırmak için yaptığı işlemlerin alacaklı yönünden etkisiz kılınmasıdır. İşlem tarafları arasında geçerliliğini sürdürür.
- Tasfiye Memuru Şirketin tasfiyesini yürüten kişidir. Alacakları toplar, borçları öder ve kalanı ortaklara dağıtır.
- Tashih Karardaki yazım ya da hesap yanlışlığının düzeltilmesidir. Esasa ilişkin bir değişiklik yapılamaz.
- Taşıma Senedi Taşıma sözleşmesinin kurulduğunu ve eşyanın teslim alındığını gösteren belgedir. Taraflar ve eşya bilgileri burada yer alır.
- Taşıma Sözleşmesi Taşıyıcının ücret karşılığında eşya veya yolcuyu bir yerden başka bir yere taşımayı üstlendiği sözleşmedir. Kara, deniz ve hava taşımaları farklı kurallara tabidir.
- Taşınır Mülkiyeti Taşınabilen eşya üzerindeki mülkiyettir. Kural olarak zilyetliğin devriyle kazanılır.
- Taşınır Mülkiyetinin Kazanılması Taşınır mallarda mülkiyetin, kural olarak zilyetliğin devriyle geçmesidir. Taşınmazdaki tescil kuralından bu yönüyle ayrılır.
- Taşınır Satışı Taşınır bir malın mülkiyetinin bedel karşılığında devrini konu alan sözleşmedir. Kural olarak şekle bağlı değildir ve mülkiyet zilyetliğin devriyle geçer.
- Taşınmaz Haczi Borçluya ait taşınmaza haciz konulmasıdır. Haciz tapu siciline şerh edilir ve taşınmaz satılarak alacak tahsil edilebilir.
- Taşınmaz Mülkiyeti Arazi, tapu kütüğünde ayrı sayfaya kaydedilen bağımsız ve sürekli haklar ile kat mülkiyetine konu bağımsız bölümler üzerindeki mülkiyettir. Kural olarak tapu siciline tescille kaza
- Taşınmaz Satış Sözleşmesi Taşınmaz mülkiyetinin bedel karşılığında devrini konu alan sözleşmedir. Geçerli olması için tapu müdürlüğünde resmî şekilde yapılması gerekir.
- Taşınmaz Satış Vaadinin Şerhi Noterde düzenlenen satış vaadi sözleşmesinin tapu kütüğüne kaydedilmesidir. Şerhten sonra taşınmazı edinen üçüncü kişiye karşı da ileri sürülebilir hâle gelir.
- Taşınmaz Yükü Bir taşınmaz malikinin, o taşınmaz nedeniyle başkasına bir edimde bulunma yükümlülüğüdür. Sorumluluk kişiye değil taşınmaza bağlıdır.
- Taşınmaza Elkoyma Suçtan elde edildiği şüphesiyle taşınmaz, hak ve alacaklara elkonulmasıdır. Kanunda sayılan suçlarla sınırlıdır ve hâkim kararı aranır.
- Taşıyıcının Sorumluluğu Taşınan eşyanın kaybı, hasarı ya da gecikmesinden doğan sorumluluktur. Sınırları ve kurtuluş kanıtı mevzuatta düzenlenmiştir.
- Tavzih Hükümde yer alan belirsizliğin, kararı veren mahkemece açıklığa kavuşturulmasıdır. Hükmün özünü değiştirmez.
- Tavzih Talebi Hükümdeki belirsizliğin açıklığa kavuşturulması için yapılan başvurudur. Kararı veren mahkemeye yöneltilir ve hükmün özü değiştirilemez.
- Tazminat Hukuka aykırı bir eylem veya sözleşmeye aykırılık nedeniyle uğranılan zararın giderilmesi amacıyla ödenen bedeldir. Maddi ve manevi tazminat olarak ikiye ayrılır.
- Tazminat Davası Uğranılan zararın giderilmesi için açılan davadır. Maddi ve manevi tazminat birlikte ya da ayrı ayrı istenebilir.
- Tazyik Hapsi Bir yükümlülüğün yerine getirilmesini sağlamak için uygulanan zorlama hapsidir. Ceza değildir; yükümlülük yerine getirilince sona erer.
- TBMM Türk Milleti adına yasama yetkisini kullanan meclistir. Kanun yapma, bütçeyi kabul etme ve denetim gibi görevleri vardır.
- Tebellüğ Kendisine yapılan tebligatı teslim almaktır. Tebligatın hangi tarihte tebellüğ edildiği, süre hesaplarının başlangıcını belirlediği için önem taşır.
- Tebligat Bir hukuki işlemin ilgilisine usulüne uygun biçimde bildirilmesidir. Sürelerin başlangıcı çoğu zaman tebligat tarihine bağlandığı için usulsüz tebligat sonucu etkileyebilir.
- Tebligat Kanunu Türkiye'de mahkeme ve resmî makamların yaptığı bildirimlerin usulünü düzenleyen kanundur. Tebligatın kime, nasıl ve nerede yapılacağına ilişkin kuralları içerir.
- Tedaviyi Reddetme Hakkı Hastanın kendisine önerilen tedaviyi kabul etmeme hakkıdır. Kanunda belirtilen istisnalar dışında hastanın iradesine saygı gösterilir.
- Tedbir Nafakası Dava sürerken geçici olarak hükmedilen nafakadır. Yargılama sonunda kaldırılabilir ya da sürekli nafakaya dönüşebilir.
- Tedbiren Tahsil Yargılama sürerken, alacağın bir bölümünün geçici olarak tahsiline karar verilmesidir. Nafaka gibi ivedi ihtiyaçlarda gündeme gelir.
- Tefecilik Kazanç elde etmek amacıyla, ödünç para verme işinin yetkisiz olarak yapılmasıdır. Senet karşılığı yüksek faizle borç verme bu kapsamda değerlendirilir.
- Teferruat Asıl şeye bağlı olmakla birlikte ondan ayrılabilen ve işletilmesine hizmet eden eşyadır. Aksi kararlaştırılmadıkça asıl şeyle birlikte devredilir.
- Tefhim Kararın, ilgilisinin yüzüne karşı açıklanmasıdır. Tefhim edilen kararlarda süreler kural olarak tefhim tarihinden işlemeye başlar.
- Tehdit Bir kişinin, kendisine ya da yakınına yönelik ağır bir zarara uğratılacağının bildirilmesidir. Silahla ya da birden çok kişiyle işlenmesi nitelikli hâldir.
- Tehdit ile Şantaj Farkı Tehditte korkutma, şantajda ise bir menfaat elde etme amacı bulunur. İkisi ayrı suç olarak düzenlenmiştir ve yaptırımları farklıdır.
- Tehlike Sorumluluğu Önemli ölçüde tehlike arz eden bir işletmenin faaliyetinden doğan zarardan işletme sahibinin sorumlu olmasıdır. Kusur aranmaz ve sorumluluk ağırlaştırılmıştır.
- Tek Kişilik Şirket Tek bir ortakla kurulabilen veya tek ortaklı hâle gelen anonim ya da limited şirkettir. Ortağın sınırlı sorumluluğu korunur.
- Tek Satıcılık Belirli bir bölgede, ürünleri yalnız bir satıcının pazarlayabilmesini öngören sözleşmedir. Sözleşme sona erdiğinde denkleştirme tartışması doğabilir.
- Tek Taraflı Hukuki İşlem Tek bir kişinin irade açıklamasıyla hüküm doğuran hukuki işlemdir. Vasiyetname, fesih bildirimi ve vekâletnameden azil bu türdendir.
- Tekerrür Daha önce kesinleşmiş bir mahkûmiyeti bulunan kişinin yeniden suç işlemesidir. İnfaz rejimi ve denetimli serbestlik bakımından sonuç doğurur.
- Teknik Araçlarla İzleme Şüphelinin kamuya açık yerlerdeki faaliyetlerinin teknik araçlarla izlenmesidir. Kanunda sayılan suçlar ve süre sınırı içinde uygulanır.
- Telafi Çalışması Zorunlu nedenlerle çalışılamayan sürenin sonradan karşılanmasıdır. Fazla çalışma sayılmaz ve uygulama koşulları kanunda belirlenmiştir.
- Telif Hakkı Eser sahibinin, eseri üzerindeki mali ve manevi haklarıdır. Koruma, eserin oluşturulmasıyla kendiliğinden doğar; tescil şartı aranmaz.
- Telif Ücreti Eserin kullanılması karşılığında eser sahibine ödenen bedeldir. Sözleşmeyle veya meslek birlikleri aracılığıyla belirlenir.
- Temel Ceza Hâkimin suçun işleniş biçimi, kusur ve zarar gibi ölçütleri dikkate alarak belirlediği başlangıç cezasıdır. Artırım ve indirimler bu ceza üzerinden yapılır.
- Temel Hak ve Özgürlükler Anayasayla güvence altına alınan ve devletin dokunamayacağı haklardır. Sınırlandırılmaları ancak kanunla ve ölçülü biçimde yapılabilir.
- Temel Hakların Sınırlanması Temel hak ve özgürlüklerin yalnızca kanunla, anayasada belirtilen sebeplerle ve ölçülülük ilkesine uygun olarak sınırlanabilmesidir. Sınırlama hakkın özüne dokunamaz.
- Temerrüt Borçlunun, muaccel olan borcunu zamanında yerine getirmemesidir. Faiz ve gecikme tazminatı gibi sonuçlar doğurur.
- Temerrüt Faizi Para borcunu zamanında ödemeyen borçlunun ödemekle yükümlü olduğu faizdir. Oranı sözleşmeyle belirlenmemişse kanuni faiz oranına göre hesaplanır.
- Temerrüt Nedeniyle Tahliye Kira bedelini ödemeyen kiracıya süre verilmesine rağmen ödeme yapılmaması üzerine tahliye istenmesidir. İcra takibi veya dava yoluyla istenebilir.
- Teminat Dışı Hâller Sigorta poliçesinde tazminat ödenmeyeceği belirtilen durumlardır. Bu hâllerde gerçekleşen zararlar sigortacı tarafından karşılanmaz.
- Teminat Gösterme Karşı tarafın muhtemel zararını karşılamak üzere güvence yatırılmasıdır. İhtiyati tedbir ve bazı davalarda zorunlu tutulabilir.
- Teminat Mektubu Bankanın, müşterisinin yükümlülüğünü yerine getirmemesi hâlinde ödeme yapmayı taahhüt ettiği belgedir. Kesin ve geçici türleri vardır.
- Teminat Mektubunun İadesi Yüklenimin tamamlanması üzerine, verilen teminatın geri verilmesidir. Koşulları sözleşmede ve mevzuatta belirlenir.
- Teminat ve İhtiyati Tahakkuk Kamu alacağının güvence altına alınması için, henüz tahakkuk etmemiş verginin önceden hesaplanmasıdır. İhtiyati haciz ile birlikte uygulanabilir.
- Temlik Bir alacağın ya da hakkın başkasına devredilmesidir. Alacağın devri kural olarak borçlunun onayını gerektirmez ancak kendisine bildirilmesi gerekir.
- Temsil Bir kişinin, başkası adına ve hesabına hukuki işlem yapmasıdır. Yetki kanundan ya da iradeden doğabilir.
- Temsil Belgesi Tüzel kişi adına dava takip edecek kişinin yetkisini gösteren belgedir. İmza sirküleri ve yetki belgesi bu kapsamdadır.
- Temyiz Bölge adliye mahkemesi kararlarının hukuka uygunluğunun Yargıtay tarafından denetlenmesini sağlayan kanun yoludur. Maddi olayın yeniden incelenmesi değil, hukukun doğru uygulanıp u
- Temyiz Dilekçesi Bölge adliye mahkemesi kararına karşı Yargıtaya başvuru için verilen dilekçedir. Temyiz sebepleri ve gerekçesi gösterilir.
- Temyiz Sınırı Altındaki değerler için temyiz yoluna başvurulamayan parasal sınırdır. İstinaf sınırından yüksektir ve yıllık olarak belirlenir.
- Temyiz Süresi Bölge adliye mahkemesi kararına karşı temyiz yoluna başvurulabilecek kanuni süredir. Süre kural olarak kararın tebliğinden itibaren işler.
- Tenfiz Yabancı mahkeme kararının Türkiye'de icra edilebilmesi için verilen karardır. Tanımadan farklı olarak icra kabiliyeti sağlar.
- Tenkis Davası Saklı payı zedelenen mirasçının, aşan tasarrufların indirilmesi için açtığı davadır. Hak düşürücü süreler kanunda düzenlenmiştir.
- Tensip Mahkemenin, dava açıldıktan sonra yargılamanın nasıl yürütüleceğine ilişkin verdiği ilk karardır. Tarafların yapması gerekenler ve duruşma günü bu kararda gösterilir.
- Terditli Dava Asıl talebin kabul edilmemesi hâlinde ikinci bir talebin incelenmesinin istendiği davadır. Talepler arasında sıra belirtilmesi gerekir.
- Tereddüt Hâlinde Lehe Yorum Ceza hukukunda, kuşkunun sanık lehine değerlendirilmesi ilkesidir. Şüpheden sanık yararlanır biçiminde de ifade edilir.
- Tereke Miras bırakanın ölümüyle mirasçılara geçen malvarlığının bütünüdür. Hem aktifi hem pasifi, yani borçları da kapsar.
- Tereke Yöneticisi Terekenin korunması ya da yönetilmesi için mahkemece atanan kişidir. Mirasçılar belirlenene kadar malvarlığını yönetir.
- Terekenin Korunması Tedbirleri Mirasın güvence altına alınması için alınan geçici önlemlerdir. Mühürleme, defter tutma ve tereke yöneticisi atanması bu kapsamdadır.
- Terekenin Tespiti Miras bırakanın malvarlığının mahkemece belirlenmesi işlemidir. Mirasçıların neyi devraldığını bilmesini sağlar ve ret kararı için temel oluşturur.
- Terekeye Temsilci Atanması Miras ortaklığının yönetimi için mahkemece temsilci görevlendirilmesidir. Mirasçılar arasında anlaşmazlık bulunduğunda istenebilir.
- Terk Yaşı, hastalığı ya da yaralanması nedeniyle kendini koruyamayacak kişinin, koruma yükümlüsü tarafından bırakılmasıdır. Yükümlülüğün kaynağı kanun ya da sözleşme olabilir.
- Terk (Boşanma Sebebi) Eşlerden birinin, ortak konutu haklı sebep olmaksızın terk etmesidir. İhtar çekilmesi ve kanunda öngörülen sürenin dolması aranır.
- Terkin Tapu kütüğündeki bir kaydın silinmesidir. İpoteğin kaldırılması ve şerhin düşürülmesi bu yolla yapılır.
- Tescil Bir hakkın ya da durumun resmî sicile kaydedilmesidir. Tapu, ticaret ve nüfus sicilleri başlıca örneklerdir.
- Tescil Davası Taşınmazın mülkiyetinin veya bir ayni hakkın davacı adına tapuya kaydedilmesi istemiyle açılan davadır. Satış vaadi, zamanaşımı veya miras gibi hukuki sebeplere dayanabilir.
- Teşebbüs Failin suçu işlemeye elverişli hareketlerle başlayıp elinde olmayan nedenlerle tamamlayamamasıdır. Cezada indirim yapılmasını gerektirir.
- Teşhis Tanığın veya mağdurun şüpheliyi tanıyıp tanımadığını belirlemek için yapılan işlemdir. Usulüne uygun yapılmayan teşhis delil değerini yitirebilir.
- Tespit Davası Bir hakkın ya da hukuki ilişkinin var olup olmadığının belirlenmesinin istendiği davadır. Hüküm icra edilebilir nitelikte değildir.
- Tevdi Alacaklının temerrüdü hâlinde borçlunun, borç konusunu yetkili yere bırakarak borçtan kurtulmasıdır. Para borçlarında sıkça başvurulur.
- Tevhit Birden çok parselin birleştirilerek tek parsel hâline getirilmesidir. İfrazın karşıtıdır ve yine idari onaya bağlıdır.
- Tevzi Bürosu Adliyeye gelen dava ve işlerin ilgili mahkemelere dağıtıldığı birimdir. Dava dilekçeleri burada kaydedilir.
- Ticaret Odası Kaydı Tacirlerin bulundukları yerdeki ticaret veya sanayi odasına üye olmasıdır. Ticaret sicil işlemleri de odalar bünyesindeki sicil müdürlüklerinde yürütülür.
- Ticaret Sicil Gazetesi Türkiye'de ticaret siciline tescil edilen ve ilanı gereken hususların yayımlandığı resmî gazetedir. İlan edilen bilgiler üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilir.
- Ticaret Sicili Ticari işletmelerin ve şirketlerin hukuki durumunu gösteren resmî sicildir. Tescil edilen hususlar üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilir hâle gelir.
- Ticaret Unvanı Tacirin ticari işletmesine ilişkin işlemlerde kullandığı addır. Ticaret siciline tescil edilir ve korunur.
- Ticari Dava Kanunda sayılan ya da her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili uyuşmazlıklardan doğan davadır. Asliye ticaret mahkemesinde görülür.
- Ticari Defterlerin İspat Gücü Usulüne uygun tutulan defterlerin, sahibi lehine ve aleyhine delil olabilmesidir. Koşulları ve sınırları kanunda düzenlenmiştir.
- Ticari Defterlerin Teslimi Defterlerin tamamının mahkemeye sunulmasıdır. Yalnız ilgili kayıtların gösterilmesi olan ibrazdan ayrılır ve sınırlı hâllerde istenebilir.
- Ticari Elektronik İleti Tanıtım amacıyla gönderilen elektronik mesajdır. Alıcının önceden onayı ve kolay ret imkânı zorunludur.
- Ticari Faiz Tacirler arasındaki ticari işlerde uygulanan faizdir. Taraflar oranı serbestçe kararlaştırabilir.
- Ticari İş Ticari işletmeyi ilgilendiren işlem ve fiillerdir. Ticari işlerde faiz ve zamanaşımı bakımından özel kurallar uygulanır.
- Ticari İşletme Esnaf faaliyeti sınırlarını aşan düzeyde gelir sağlamayı hedefleyen, sürekli ve bağımsız biçimde yürütülen faaliyet birimidir. Devri ve rehni özel hükümlere tabidir.
- Ticari İşletme Rehni Ticari işletmenin bütünü üzerinde, işletmeyi devretmeden kurulan rehin hakkıdır. Sicile tescille kurulur ve kredi teminatı olarak kullanılır.
- Ticari İşletmenin Devri Ticari işletmenin aktif ve pasifleriyle birlikte bir bütün olarak başka bir kişiye devredilmesidir. Yazılı yapılması ve ticaret siciline tescil edilmesi gerekir.
- Ticari Reklam Bir mal veya hizmetin satışını artırmak amacıyla yapılan duyurulardır. Doğru, dürüst ve kamu düzenine uygun olması gerekir.
- Ticari Satış Taraflardan en az biri için ticari iş niteliği taşıyan satış sözleşmesidir. Ayıbın bildirimi gibi konularda genel satış hükümlerinden farklı kurallar uygulanır.
- Ticari Sır İşletmeye rekabet avantajı sağlayan ve gizli tutulan bilgilerdir. İfşa edilmesi haksız rekabet ve cezai sorumluluk doğurabilir.
- Ticari Teamül Ticari hayatta uzun süre uygulanarak yerleşmiş davranış kurallarıdır. Kanunda hüküm bulunmayan hâllerde uygulanabilir.
- Ticari Temsilci İşletme sahibi adına, işletmeyi yönetme ve onu temsil etme yetkisi verilen kişidir. Yetkisi ticaret siciline tescil edilir.
- Tıbbi Kayıtlara Erişim Hastanın, kendisine ait sağlık kayıtlarını görme ve kopya alma hakkıdır. Kişisel sağlık verileri özel nitelikli veri sayılır.
- Tıbbi Malpraktis Davası Hekim veya sağlık kuruluşunun hatalı uygulaması nedeniyle açılan tazminat davasıdır. Kamu hastanesinde idari yargıda, özel hastanede adli yargıda görülür.
- Tıbbi Müdahaleye Rıza Hastanın, kendisine yapılacak işleme onay vermesidir. Rıza olmadan yapılan müdahale, tıbben başarılı olsa dahi hukuka aykırı olabilir.
- Tıbbi Uygulama Hatası Hekimin, gereken özeni göstermemesinden kaynaklanan zarardır. Komplikasyondan farkı, kusurun bulunmasıdır.
- Toplantı ve Gösteri Yürüyüşü Hakkı Herkesin önceden izin almaksızın silahsız ve saldırısız toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleyebilmesidir. Kanunla belirli sebeplerle sınırlanabilir.
- Toplu İş Sözleşmesi Yetkili işçi sendikası ile işveren arasında, çalışma koşullarını düzenlemek üzere yapılan sözleşmedir. Kapsamdaki işçilerin bireysel sözleşmelerine doğrudan etki eder.
- Toplu İşçi Çıkarma İşverenin ekonomik veya teknolojik sebeplerle kısa süre içinde çok sayıda işçinin iş sözleşmesini feshetmesidir. Önceden bildirim ve görüşme gibi özel usullere uyulması gerekir.
- Topluluk Davası Dernek ve diğer tüzel kişilerin temsil ettikleri kişilerin menfaatlerini korumak için kendi adlarına açtıkları davadır. Ortak menfaatlerin korunmasını amaçlar.
- Trafik Bilgisi (İnternet) İletişimin kaynağı, hedefi ve süresine ilişkin verilerdir. Saklanma süresi ve erişim koşulları mevzuatla sınırlandırılmıştır.
- Trafik Cezası Trafik kurallarına uymayanlara uygulanan idari para cezasıdır. Bazı ihlallerde ehliyet geri alma gibi ek yaptırımlar da uygulanır.
- Trafik Cezasına İtiraz Trafik idari para cezasına karşı sulh ceza hâkimliğine yapılan başvurudur. Kanuni süre içinde yapılması gerekir.
- Trafik Güvenliğini Tehlikeye Sokma Araç kullanırken trafik güvenliğinin tehlikeye düşürülmesidir. Alkollü araç kullanma bu kapsamda değerlendirilir.
- Trafik Kazası Tazminatı Trafik kazasında uğranılan maddi ve manevi zararların kusurlu taraftan veya sigortadan istenmesidir. Araç işleteni ve sürücü müteselsilen sorumlu olabilir.
- Trafik Kazası Tespit Tutanağı Kaza yerinde düzenlenen ve olayın oluşumunu gösteren belgedir. Kusur değerlendirmesinde başlangıç noktası oluşturur ancak mahkemeyi bağlamaz.
- Trafik Sigortası Limitleri Zorunlu trafik sigortasının ödeyeceği azami teminat tutarlarıdır. Limitler mevzuatla belirlenir ve aşan zarar sorumlulardan istenir.
- Trampa Bir malın başka bir malla değiştirildiği sözleşmedir. Satış hükümlerine tabidir; her iki taraf da hem satıcı hem alıcı konumundadır.
- Transfer Fiyatlandırması İlişkili kişiler arasındaki işlemlerde fiyatın emsallere uygun belirlenmesidir. Aykırılık hâlinde örtülü kazanç dağıtımı sayılabilir.
- Transit Rejimi Eşyanın gümrük vergileri ödenmeden ülke içinde bir noktadan diğerine taşınmasına imkân tanıyan rejimdir. Teminat altında yürütülür.
- Tüketici Ticari ya da mesleki olmayan amaçlarla hareket eden gerçek ya da tüzel kişidir. Tüketici sıfatı, özel koruyucu hükümlerin uygulanmasını sağlar.
- Tüketici Hakem Heyeti Belirli parasal sınırın altındaki tüketici uyuşmazlıklarını karara bağlayan kuruldur. Bu sınırın altındaki uyuşmazlıklarda başvuru zorunludur.
- Tüketici Hakem Heyeti Kararı Parasal sınır altındaki uyuşmazlıklarda verilen bağlayıcı karardır. İtiraz, tüketici mahkemesine yapılır.
- Tüketici İşlemi Mal veya hizmet piyasalarında tüketici ile satıcı veya sağlayıcı arasında kurulan her türlü sözleşme ve hukuki işlemdir. Tüketici mevzuatının koruyucu hükümleri uygulanır.
- Tüketici Kredisi Tüketiciye, ticari olmayan amaçlarla kullandırılan kredidir. Cayma hakkı ve erken ödeme indirimi gibi koruyucu hükümlere tabidir.
- Tüketici Kredisi Cayma Hakkı Tüketicinin, kredi sözleşmesinden gerekçe göstermeden dönebilmesidir. Süresi ve anapara ile faizin iadesi koşulları mevzuatta düzenlenmiştir.
- Tüketici Mahkemesi Tüketici işlemlerinden doğan uyuşmazlıklara bakan mahkemedir. Parasal sınırın altındaki uyuşmazlıklarda önce hakem heyetine başvurulması gerekir.
- Tüketici Örgütü Tüketicilerin haklarını korumak amacıyla kurulan dernek ve benzeri kuruluşlardır. Tüketici adına dava açabilir ve kamuoyunu bilgilendirebilir.
- Tüketim Ödüncü Para ya da misli eşyanın, aynı tür ve miktarda geri verilmek üzere devredildiği sözleşmedir. Kredi ilişkilerinin temelini oluşturur.
- Tür Değiştirme Bir şirketin tüzel kişiliği korunarak başka bir şirket türüne dönüşmesidir. Limited şirketin anonim şirkete dönüşmesi buna örnektir.
- Türk Patent ve Marka Kurumu Marka, patent, tasarım ve coğrafi işaret başvurularını inceleyen ve tescil eden kamu kurumudur. Sınai mülkiyet sicillerini tutar.
- Türk Vatandaşlığının Kazanılması Türk vatandaşlığının doğumla veya sonradan yetkili makam kararı, evlat edinme ya da seçme hakkıyla edinilmesidir. Şartları vatandaşlık mevzuatında düzenlenir.
- Türkiye Barolar Birliği Baroların üst kuruluşu olan kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşudur. Meslek kuralları ve tarifelerin belirlenmesinde rol alır.
- Turkuaz Kart Türkiye'de nitelikli yabancılara ve ailelerine sağlanan, süresiz çalışma ve ikamet imkânı veren kart sistemidir. Eğitim düzeyi, yatırım ve mesleki nitelik gibi ölçütlere göre veril
- Tutanak Bir işlemin ya da olgunun yazıya geçirildiği belgedir. Kolluk, duruşma ve tespit tutanakları farklı ispat değerine sahiptir.
- Tutuklama Kuvvetli suç şüphesi ve kanunda sayılan tutuklama nedenlerinin bulunması hâlinde hâkim kararıyla uygulanan koruma tedbiridir. Ölçülü olması ve adli kontrolün yetersiz kalması gerek
- Tutuklama Nedenleri Tutuklama kararı verilebilmesi için kuvvetli suç şüphesi yanında aranan kaçma şüphesi ve delilleri karartma şüphesi gibi nedenlerdir. Kanunda bazı suçlar için tutuklama nedeninin v
- Tutuklamaya İtiraz Tutuklama kararına karşı yapılan başvurudur. İtirazı inceleyen merci ve süreler ceza muhakemesi mevzuatında düzenlenmiştir.
- Tutuklu Hakkında tutuklama kararı verilen ve yargılaması devam eden kişidir. Masumiyet karinesinden yararlanır.
- Tutukluluk İncelemesi Tutuklu kişinin tutukluluk durumunun belirli aralıklarla hâkim tarafından incelenmesidir. İncelemede tutukluluğun devamı veya tahliye kararlaştırılır.
- Tüzel Kişi Kanunla kişilik tanınmış kişi ya da mal topluluğudur. Şirketler, dernekler ve vakıflar bu nitelikte olup kendi adlarına hak ve borç sahibi olabilirler.
- Tüzel Kişilere Özgü Güvenlik Tedbirleri Tüzel kişi adına işlenen suçlar nedeniyle tüzel kişi hakkında uygulanan tedbirlerdir. Faaliyet izninin iptali ve müsadere bunlar arasındadır.
- Tüzel Kişiliğin Sona Ermesi Dernek, vakıf veya şirket gibi tüzel kişilerin hukuk düzenindeki varlığının son bulmasıdır. Fesih, dağılma veya mahkeme kararıyla gerçekleşir ve çoğunlukla tasfiye sürecini gerekti
- Ücret İş karşılığında işverence ödenen bedeldir. Çıplak ücret ve giydirilmiş ücret ayrımı, tazminat hesaplarında belirleyici olur.
- Ücret Bordrosu Ödenen ücret ve kesintileri gösteren belgedir. İmzalı bordro, aksi yazılı delille kanıtlanana kadar ödemenin ispatı sayılabilir.
- Ücret Garanti Fonu İşverenin ödeme güçlüğüne düşmesi hâlinde işçinin ödenmeyen ücretlerinin belirli bir kısmını karşılayan fondur. İşsizlik sigortası fonu bünyesinde yer alır.
- Ücret Haczi İşçinin ücretinin bir bölümüne icra yoluyla el konulmasıdır. Haczedilebilecek oran kanunla sınırlandırılmıştır ve nafaka alacakları ayrı düzenlenmiştir.
- Ücretin Ödenmemesi Ücretin kanunda öngörülen sürede ödenmemesidir. İşçiye iş görmekten kaçınma ve haklı nedenle fesih hakkı verebilir.
- Ücretli İzin İşçinin çalışmadığı hâlde ücretinin ödendiği izinlerdir. Yıllık izin, doğum izni ve mazeret izinleri bunlar arasındadır.
- Ücretsiz İzin İşçinin, ücret almaksızın çalışmaya ara verdiği dönemdir. Kural olarak işçinin yazılı onayı aranır; tek taraflı uygulanması fesih sayılabilir.
- Ücretsiz Onarım Ayıplı malın satıcı tarafından tüketiciden ücret alınmaksızın onarılmasıdır. Tüketicinin seçimlik haklarından biridir.
- Üçüncü Kişi Bir hukuki ilişkinin tarafı olmayan kişidir. İyiniyetli üçüncü kişilerin korunması tapu siciline güven ilkesinin temelini oluşturur.
- Üçüncü Kişi Yararına Sözleşme Edimin, sözleşmenin tarafı olmayan kişiye ifa edilmesini öngören sözleşmedir. Üçüncü kişi koşulları varsa doğrudan talep hakkı kazanır.
- Uçuş Gecikmesi Tazminatı Uçuşun gecikmesi veya iptali nedeniyle yolcuya ödenen tazminattır. Tutar ve şartlar ilgili yönetmelikle belirlenir.
- Ultra Petita Hâkimin tarafların talebinden fazlasına karar vermesidir. Taleple bağlılık ilkesine aykırıdır.
- Ulusal Bayram ve Genel Tatil Kanunla belirlenen tatil günleridir. Çalışılması işçinin onayına bağlı olup ek ücret ödenmesini gerektirir.
- Uluslararası Çocuk Kaçırma Çocuğun velayet hakkını ihlal edecek şekilde mutad meskeni olan ülkeden başka bir ülkeye götürülmesi veya orada alıkonulmasıdır. Lahey Sözleşmesi çerçevesinde çocuğun iadesi istene
- Uluslararası Koruma Ülkesinde zulüm veya ciddi zarar görme tehlikesi bulunan yabancılara sağlanan korumadır. Mülteci, şartlı mülteci ve ikincil koruma statülerini kapsar.
- Umuma İletim Hakkı Eserin radyo, televizyon, internet gibi araçlarla kamuya iletilmesi yetkisidir. Eser sahibine aittir.
- Umumi Vekâletname Belirli bir işle sınırlı olmayan, genel yetki veren vekâletnamedir. Özel yetki gerektiren işlemler için ayrıca açık yetki aranır.
- Unutulma Hakkı Kişinin, geçmişine ilişkin bilgilerin erişilebilir olmaktan çıkarılmasını isteme hakkıdır. Kapsamı ve sınırları içtihatla şekillenmektedir.
- Üst Hakkı Başkasına ait arazi üzerinde yapı sahibi olma yetkisi veren sınırlı ayni haktır. Bağımsız ve sürekli nitelikte kurulursa tapuya ayrı kaydedilebilir.
- Üstsoy Kişinin kendisinden önce gelen kan hısımlarıdır: ana, baba, dede ve nineler. Altsoy ise çocuk ve torunları anlatır.
- Usul Hukuku Yargılamanın nasıl yürütüleceğini düzenleyen hukuk dalıdır. Maddi hukukun uygulanmasını sağlayan kuralları içerir.
- Usulden Ret Dava şartlarının eksikliği nedeniyle, esasa girilmeden verilen ret kararıdır. Kesin hüküm oluşturmaz ve eksiklik giderilirse yeniden dava açılabilir.
- Usulsüz Tebligat Kanunda öngörülen koşullara uyulmadan yapılan bildirimdir. Muhatap öğrendiği tarihi bildirirse tebliğ o tarihte yapılmış sayılabilir.
- Usulsüzlük Cezası Vergi kanunlarının şekle ve usule ilişkin hükümlerine aykırılık hâlinde kesilen cezadır. Vergi ziyaı cezasından ayrıdır.
- UYAP Türkiye'de yargı birimlerinin elektronik ortamda işlem yapmasını sağlayan bilişim sistemidir. Avukatlar portal üzerinden dosya görüntüleme ve evrak gönderme işlemlerini yürütebilir
- UYAP Vatandaş Portalı Türkiye'de tarafların kendi dosyalarını görüntüleyip işlem yapabildiği çevrim içi sistemdir. Duruşma günü ve dosya hareketleri buradan izlenebilir.
- Uyarma Cezası Memura görevinde daha dikkatli olması gerektiğinin yazıyla bildirilmesidir. En hafif disiplin cezasıdır.
- Uygulanacak Hukuk Yabancılık unsuru taşıyan uyuşmazlıkta hangi ülke hukukunun uygulanacağını belirleyen kuraldır. Milletlerarası özel hukukun temel konusudur.
- Uygun İlliyet Bağı Olayların olağan akışına ve hayat tecrübelerine göre bir davranışın o tür zararı doğurmaya elverişli olmasıdır. Türk hukukunda illiyet bağı bu ölçüte göre belirlenir.
- Uyumlu Eylem Teşebbüslerin açık bir anlaşma olmaksızın davranışlarını koordine ederek rekabeti sınırlamasıdır. Rekabet hukukunda yasaklanmıştır.
- Uyuşturucu Kullanma Kullanmak amacıyla uyuşturucu madde satın alınması, kabul edilmesi ya da bulundurulmasıdır. Denetimli serbestlik ve tedavi tedbirleri uygulanabilir.
- Uyuşturucu Madde Ticareti Uyuşturucu ya da uyarıcı maddenin üretilmesi, satılması veya nakledilmesidir. Kullanmak için bulundurmadan ayrı ve çok daha ağır yaptırıma tabidir.
- Uzaklaştırma Tedbiri Şiddet uygulayanın, mağdurun konutundan ve çevresinden uzak tutulmasıdır. İhlali hâlinde zorlama hapsi uygulanabilir.
- Uzaktan Çalışma İşin, işyeri dışında teknolojik araçlarla yürütüldüğü çalışma biçimidir. Yazılı sözleşme ve ekipman sorumluluğu mevzuatta düzenlenmiştir.
- Uzlaşma Belirli suçlarda fail ile mağdurun, tarafsız bir uzlaştırmacı aracılığıyla anlaşmasıdır. Uzlaşmanın gerçekleşmesi kovuşturmaya etki eder.
- Uzlaşma (Vergi) Mükellefin, tarh edilen vergi ve cezalar üzerinde idareyle anlaşmaya varmasıdır. Tarhiyat öncesi ve sonrası olmak üzere iki türü vardır. Ceza yargılamasındaki uzlaşmadan tamamen ay
- Uzlaşma Komisyonu Mükellef ile vergi idaresinin tarhiyat ve cezalar konusunda uzlaşma görüşmesi yaptığı komisyondur. Uzlaşılan tutar kesinleşir ve dava konusu yapılamaz.
- Uzlaşma Yoluyla Yeniden Yapılandırma Borçlunun alacaklılarıyla anlaşarak borçlarını mahkeme onayıyla yeniden yapılandırmasıdır. Konkordatoya alternatif bir yoldur.
- Uzlaşmaya Tabi Suç Kanunda uzlaştırma yoluna gidilebileceği belirtilen suçtur. Uzlaşma sağlanırsa soruşturma veya kovuşturma sona erebilir.
- Uzlaştırma Kanunda sayılan suçlarda, fail ile mağdurun tarafsız bir uzlaştırmacı eşliğinde anlaşmasıdır. Uzlaşma sağlanırsa kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilebilir.
- Uzlaştırmacı Uzlaştırma görüşmelerini yürüten tarafsız kişidir. Avukat veya eğitim almış hukuk öğrenimli kişiler arasından görevlendirilir.
- Uzman Görüşü Tarafın kendi başvurusuyla aldığı ve dosyaya sunduğu teknik değerlendirmedir. Bilirkişi raporundan farkı, mahkemece atanmış olmamasıdır.
- Uzun Dönem İkamet İzni Türkiye'de kesintisiz olarak uzun süre ikamet eden yabancılara verilen süresiz ikamet iznidir. Sahibi bazı haklardan Türk vatandaşları gibi yararlanır.
- Uzun Vadeli Sigorta Kolları Malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarıdır. Aylık bağlanması gibi uzun süreli koruma sağlar.
- Vade Borcun ifa edilmesi gereken zamandır. Vadenin gelmesiyle borç muaccel hâle gelir.
- Vakıf Bir malvarlığının belirli ve sürekli bir amaca özgülenmesiyle kurulan tüzel kişiliktir. Resmî senetle ya da ölüme bağlı tasarrufla kurulabilir.
- Vakıf Senedi Vakfın amacını, malvarlığını, organlarını ve yönetimini belirleyen kuruluş belgesidir. Resmî senetle veya ölüme bağlı tasarrufla düzenlenir.
- Valilik Türkiye'de illerde devleti ve hükümeti temsil eden vali ile ona bağlı teşkilattır. Merkezi idarenin taşra teşkilatıdır.
- Varlık Yönetim Şirketi Finans kuruluşlarının sorunlu alacaklarını devralıp tahsil eden şirkettir. Faaliyeti izne tabidir.
- Vasi Küçük veya kısıtlı bir kişinin kişisel ve malvarlığına ilişkin işlerini yürütmek ve onu temsil etmek üzere atanan kişidir. Görevini vesayet makamının denetimi altında yürütür.
- Vasiyet Alacaklısı Belirli bir mal ya da hak bırakılan kişidir. Mirasçı değildir; terekeden yalnız kendisine bırakılanı isteyebilir.
- Vasiyeti Yerine Getirme Görevlisi Miras bırakanın, vasiyetinin uygulanması için görevlendirdiği kişidir. Terekeyi yönetir ve vasiyetin gereğini yerine getirir.
- Vasiyetname Kişinin ölümünden sonra malvarlığının nasıl paylaştırılacağını belirlediği yazılı beyandır. Resmî, el yazılı veya sözlü biçimde düzenlenebilir.
- Vasiyetnamenin Açılması Ölüm üzerine vasiyetnamenin sulh hukuk mahkemesince açılıp okunmasıdır. İlgililere tebliğ edilerek itiraz süresi başlatılır.
- Vasiyetnamenin İptali Vasiyetnamenin, ehliyetsizlik, şekil eksikliği ya da irade sakatlığı nedeniyle geçersiz sayılması istemidir. Süreler kanunda düzenlenmiştir.
- Vasiyetnamenin Tenfizi Açılan vasiyetnamenin hükümlerinin yerine getirilmesidir. Vasiyeti yerine getirme görevlisi veya mirasçılar tarafından gerçekleştirilir.
- Vatandaşlık Kişi ile devlet arasındaki hukuki bağdır. Doğumla ya da sonradan kazanılabilir; kaybı kanunda sayılan hâllerle sınırlıdır.
- Vatandaşlıktan Çıkma Türk vatandaşının izin alarak vatandaşlıktan ayrılmasıdır. Çıkan kişi belirli hakları korumak için mavi kart alabilir.
- Vatansız Kişi Hiçbir devletin vatandaşı olarak kabul edilmeyen kişidir. Kanunda belirtilen belgelerle tanınır ve belirli haklardan yararlanır.
- Vazgeçilmez Hak Kişinin önceden feragat edemeyeceği haktır. Kişilik hakları ve yıllık izin hakkı bu niteliktedir.
- Vekâlet Sözleşmesi Vekilin, müvekkilin işini onun menfaatine görmeyi üstlendiği sözleşmedir. Taraflar kural olarak her zaman sona erdirebilir.
- Vekâlet Sözleşmesinin Sona Ermesi Vekâlet ilişkisinin azil, istifa, ölüm veya ehliyetin kaybı gibi sebeplerle son bulmasıdır. Uygun olmayan zamanda sona erdiren taraf zarardan sorumlu olabilir.
- Vekâlet Ücreti Avukatın verdiği hukuki hizmet karşılığında hak ettiği bedeldir. Sözleşmeyle kararlaştırılan ücret ile mahkemece hükmedilen karşı taraf vekâlet ücreti ayrı kavramlardır.
- Vekaletname Bir kişinin, kendisini hukuki işlemlerde temsil etmesi için avukatına verdiği yetki belgesidir. Genel veya belirli işlere özgü olarak düzenlenebilir.
- Vekâletname Türleri Genel ve özel yetki içeriğine göre ayrılan vekâletname çeşitleridir. Boşanma ve satış gibi işlemler için özel yetki aranır.
- Vekâletsiz İş Görme Bir kişinin, yetkisi olmadan başkasının işini görmesidir. İş sahibinin menfaatine uygunsa yapılan masrafların istenmesine imkân verir.
- Vekil (Ceza) Mağdur, şikâyetçi ya da katılanı temsil eden avukattır. Müdafiden farkı, sanığı değil karşı tarafı temsil etmesidir.
- Velayet Küçük çocuğun bakımı, eğitimi ve temsili konusundaki hak ve yükümlülüklerin bütünüdür. Boşanma hâlinde çocuğun üstün yararına göre belirlenir.
- Velayetin Değiştirilmesi Koşulların değişmesi hâlinde velayetin diğer ebeveyne verilmesidir. Çocuğun üstün yararı tek ölçüttür.
- Velayetin Kaldırılması Ebeveynin, velayet görevini ağır biçimde ihmal etmesi hâlinde velayetin sona erdirilmesidir. Çocuğa vasi atanması gündeme gelebilir.
- Velayetin Kötüye Kullanılması Velayet hakkına sahip ana veya babanın bu hakkı çocuğun yararına aykırı biçimde kullanmasıdır. Hâkim, velayetin kaldırılması dahil çocuğu koruyucu önlemler alabilir.
- Venire Contra Factum Proprium Kişinin önceki davranışıyla çelişen bir tutum içine girememesi ilkesidir. Dürüstlük kuralının bir görünümüdür.
- Veraset İlamı Mirasçıların kimler olduğunu ve paylarını gösteren belgedir. Mahkemeden ya da noterden alınabilir.
- Veraset ve İntikal Vergisi Miras ya da bağış yoluyla edinilen malvarlığı üzerinden alınan vergidir. Beyan süreleri ve istisnalar özel kanunda düzenlenmiştir.
- Veraset Vergisi Beyannamesi Miras yoluyla edinilen malların vergi dairesine bildirildiği beyannamedir. Kanuni süre içinde verilmesi gerekir.
- VERBİS Türkiye'de veri sorumlularının kaydolduğu merkezî sicildir. Kapsamdaki veri sorumlularının kayıt ve bildirim yükümlülüğü bulunur.
- Vergi Affı Kanunla vergi borçlarının veya cezalarının tamamen ya da kısmen kaldırılmasıdır. Kapsamı ve şartları her düzenlemede ayrıca belirlenir.
- Vergi Beyannamesi Mükellefin vergi matrahını ve hesaplanan vergiyi vergi dairesine bildirdiği belgedir. Kanunda belirtilen dönemlerde elektronik ortamda verilir.
- Vergi Dairesi Verginin tarh, tahakkuk ve tahsiline yetkili idari birimdir. Mükellefin bağlı olduğu daire, işlemlerin yapılacağı yeri belirler.
- Vergi Dairesi Başkanlığı Türkiye'de belirli illerde vergi dairelerini yöneten idari birimdir. İşlemlere karşı açılacak davalarda husumet bu birime yöneltilebilir.
- Vergi Dava Dilekçesi Tarhiyat ya da cezaya karşı vergi mahkemesinde açılan davadır. Dava açılması, kural olarak tahsilatı durdurur.
- Vergi Denetim Kurulu Türkiye'de vergi incelemesi ve denetimi yapan merkezi denetim birimidir. Vergi müfettişleri bu kurul bünyesinde görev yapar.
- Vergi Hatası Vergiye ilişkin hesaplarda ya da vergilendirmede yapılan açık yanlışlıktır. Düzeltme talebiyle, dava açmadan giderilmesi istenebilir.
- Vergi İnceleme Raporu Vergi incelemesinin sonuçlarını ve tespit edilen eksiklikleri gösteren rapordur. Tarhiyat ve ceza kesilmesine dayanak oluşturur.
- Vergi İncelemesi Beyanların doğruluğunun vergi müfettişlerince araştırılmasıdır. Sonucunda tarhiyat önerilebilir ya da inceleme olumlu kapanabilir.
- Vergi İstisnası Vergiye tabi olması gereken bir konunun kapsam dışında bırakılmasıdır. Muafiyetten farkı, kişiyi değil konuyu hedef almasıdır.
- Vergi Kaçakçılığı Defter ve belgelerde hile yapılması, sahte belge düzenlenmesi ya da kullanılmasıdır. İdari ceza değil, hapis cezası gerektiren bir suçtur.
- Vergi Kimlik Numarası Vergi mükelleflerine ve vergi işlemleri yapan kişilere verilen tanıtıcı numaradır. Gerçek kişilerde Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası vergi kimlik numarası olarak da kullanılır.
- Vergi Levhası Mükellefin vergi dairesine kayıtlı olduğunu ve vergi bilgilerini gösteren belgedir. Elektronik ortamda alınabilir.
- Vergi Mahkemesi Vergi uyuşmazlıklarına bakan idari yargı mahkemesidir. Tarhiyat ve cezalara karşı açılan davalar burada görülür.
- Vergi Mahremiyeti Vergi işlemleri sırasında öğrenilen mükellef bilgilerinin gizli tutulması yükümlülüğüdür. Bu yükümlülüğe aykırılık cezai sorumluluk doğurur.
- Vergi Muafiyeti Belirli kişi ya da kurumların vergi kapsamı dışında bırakılmasıdır. Verginin konusunu daraltan istisnadan farklı olarak mükellefi kapsam dışına çıkarır.
- Vergi Mükellefiyeti Bir kişinin vergi kanunlarına göre vergi ödemekle yükümlü olmasıdır. Mükellefiyet, vergiyi doğuran olayın gerçekleşmesiyle başlar.
- Vergi Sorumlusu Verginin kesilip ödenmesinden sorumlu tutulan kişidir. Mükelleften farkı, vergi yükünün kendisine ait olmamasıdır.
- Vergi Usul Kanunu Türkiye'de vergilendirmeye ilişkin genel usul ve esasları düzenleyen temel kanundur. Mükellefiyet, defter tutma, tarh, tebliğ ve vergi cezaları gibi konuları içerir.
- Vergi Ziyaı Mükellefin yükümlülüklerini zamanında yerine getirmemesi nedeniyle verginin eksik tahakkuk etmesidir. Ayrı bir ceza türüne konu olur.
- Vergiyi Doğuran Olay Vergi borcunun doğmasına yol açan hukuki durum ya da olaydır. Zamanaşımı ve uygulanacak mevzuat buna göre belirlenir.
- Veri Güvenliği Tedbirleri Kişisel verilerin hukuka aykırı işlenmesini ve erişilmesini önlemek için alınan teknik ve idari önlemlerdir. Veri sorumlusu bu tedbirleri almakla yükümlüdür.
- Veri İhlali Bildirimi Kişisel verilerin hukuka aykırı biçimde ele geçirilmesi hâlinde kuruma ve ilgili kişilere yapılan bildirimdir. Süresinde yapılmaması yaptırıma bağlanmıştır.
- Veri İşleyen Veri sorumlusunun verdiği yetkiye dayanarak kişisel verileri işleyen kişidir. Veri sorumlusundan farklı olarak işleme amacını kendisi belirlemez.
- Veri Minimizasyonu Yalnız amaç için gerekli verinin işlenmesi ilkesidir. Gereğinden fazla veri toplanması ihlal oluşturabilir.
- Veri Sahibi Başvurusu İlgili kişinin, verilerine ilişkin bilgi, düzeltme ya da silme talebiyle veri sorumlusuna başvurmasıdır. Yanıt süresi mevzuatta belirlenmiştir.
- Veri Sorumlusu Kişisel verilerin işlenme amacını ve yöntemini belirleyen, veri kayıt sisteminin kurulmasından sorumlu kişidir. Aydınlatma ve güvenlik yükümlülükleri bulunur.
- Verileri Yok Etme veya Değiştirme Bilişim sistemindeki verilerin bozulması, silinmesi ya da erişilmez kılınmasıdır. Sistemin işleyişinin engellenmesi ayrıca düzenlenmiştir.
- Verileri Yok Etmeme Kanunun belirlediği sürelerin geçmesine rağmen kişisel verileri yok etmekle yükümlü olan kişinin bu görevini yerine getirmemesidir. Ceza kanununda suç olarak düzenlenmiştir.
- Vesayet Küçüklerin ya da kısıtlıların korunması için mahkeme kararıyla kurulan hukuki koruma düzenidir. Vasi, vesayet makamının denetimi altında görev yapar.
- Vesayet Makamı Vesayet işlerini yürüten ve denetleyen resmî makamdır. Vesayet dairesi ve denetim makamı olarak mahkemeler görev yapar.
- WhatsApp Yazışması (Delil) Mesajlaşma uygulamalarındaki yazışmaların yargılamada delil olarak sunulmasıdır. Delil değeri, elde ediliş biçimine ve doğruluğuna göre değerlendirilir.
- Yabancı Boşanma Kararının Tanınması Yurt dışında verilen boşanma kararının Türkiye'de geçerli sayılması için yapılan işlemdir. Mahkeme kararıyla veya kanunda öngörülen hâllerde nüfus idaresince doğrudan yapılabilir.
- Yabancıların Taşınmaz Edinmesi Yabancı gerçek ve tüzel kişilerin Türkiye'de taşınmaz satın almasıdır. Karşılıklılık ve mevzuatta belirlenen kısıtlamalar uygulanır.
- Yabancılık Unsuru Bir hukuki ilişkide, birden çok ülkeyle bağlantı bulunmasıdır. Uygulanacak hukukun ve yetkili mahkemenin belirlenmesini gerektirir.
- Yağma Malın, cebir ya da tehdit kullanılarak alınmasıdır. Hırsızlıktan farkı, zorlamanın varlığıdır ve bu nedenle daha ağır yaptırıma tabidir.
- Yakalama Suç şüphesi altındaki kişinin, geçici olarak özgürlüğünün kısıtlanmasıdır. Suçüstü hâlinde herkes tarafından yapılabilecek hâlleri kanunda düzenlenmiştir.
- Yakalama Emri Hakkında tutuklama kararı bulunan ya da çağrıya uymayan kişinin yakalanması için verilen karardır. Kolluk tarafından yerine getirilir.
- Yakalama Tutanağı Bir kişinin yakalanmasına ilişkin işlemlerin ve kişiye bildirilen hakların kaydedildiği tutanaktır. Yakalamanın hukuka uygunluğunun denetiminde önem taşır.
- Yalan Tanıklık Mahkemede ya da yetkili makam önünde gerçeğe aykırı beyanda bulunulmasıdır. Beyanın hükmü etkileyecek nitelikte olması cezayı ağırlaştırabilir.
- Yanıltıcı Reklam Tüketiciyi aldatan ya da yanıltabilecek nitelikteki reklamdır. Durdurma ve idari para cezası yaptırımına bağlanmıştır.
- Yanlış Teşhis Hastalığın hatalı tanımlanmasıdır. Gecikmiş veya yanlış tedaviye yol açarsa tazminat sorumluluğu doğurabilir.
- Yapı Denetim Yapının, projeye ve mevzuata uygun inşa edilmesini denetleyen kuruluş sistemidir. Denetim kuruluşunun sorumluluğu özel kanunla düzenlenmiştir.
- Yapı Kayıt Belgesi İmar barışı kapsamında, ruhsatsız ya da ruhsata aykırı yapılar için verilen belgedir. Yapının kayıt altına alınmasını sağlar; mülkiyet sorunlarını kendiliğinden çözmez.
- Yapı Kullanma İzni Tamamlanan yapının kullanılabileceğini gösteren belgedir. Kat mülkiyetine geçiş ve abonelik işlemlerinde aranır.
- Yapı Ruhsatı Bir yapının inşasına izin veren idari işlemdir. Ruhsatsız yapı, yıkım ve idari para cezasına konu olabilir.
- Yapı Ruhsatı İptali Hukuka aykırı verilen yapı ruhsatının idare veya mahkeme kararıyla ortadan kaldırılmasıdır. İlgililer idari yargıda iptal davası açabilir.
- Yapı Tatil Tutanağı Ruhsatsız veya ruhsata aykırı yapılarda inşaatın durdurulması için düzenlenen tutanaktır. Tutanakla birlikte yapı mühürlenir.
- Yardım Eden Suçun işlenmesine yardım eden ancak fiil üzerinde hâkimiyeti bulunmayan kişidir. Fail için öngörülen cezaya göre indirimli cezalandırılır.
- Yardım Nafakası Yoksulluğa düşecek olan üstsoy, altsoy ve kardeşlere, durumu elverişli hısımları tarafından ödenen nafakadır. Hısımlık nafakası olarak da bilinir.
- Yardım veya Bildirim Yükümlülüğünün Yerine Getirilmemesi Yardıma muhtaç durumdaki kişiye yardım edilmemesi ya da durumun yetkililere bildirilmemesidir. Trafik kazalarında sıkça gündeme gelir.
- Yargı Bağımsızlığı Hâkimlerin görevlerini hiçbir makamdan emir almadan yerine getirmesidir. Anayasal güvencelerle korunur ve adil yargılanma hakkının ön koşuludur.
- Yargı Harcı Yargılama hizmetlerinden yararlanma karşılığında alınan parasal yükümlülüktür. Türleri ve miktarları harçlar mevzuatında belirlenir.
- Yargı Yolu Bir uyuşmazlığın hangi yargı düzeninde çözüleceğini belirleyen kuraldır. Adli ve idari yargı ayrımı bu kapsamda değerlendirilir.
- Yargılama Giderleri Harç, tebligat, bilirkişi ve tanık giderleri gibi yargılama için yapılan harcamalardır. Kural olarak haksız çıkan tarafa yükletilir.
- Yargılamanın Yenilenmesi Kesinleşmiş bir hükmün, kanunda sayılan ağır sebeplerin varlığında yeniden ele alınmasıdır. Sahte belge ve yeni delil başlıca sebeplerdendir.
- Yargıtay Türkiye'de adli yargıda son derece mahkemesidir. Bölge adliye mahkemesi kararlarını hukuka uygunluk yönünden denetler ve içtihat birliğini sağlar.
- Yaş Düzeltme Davası Nüfus kaydındaki doğum tarihinin gerçek doğum tarihine uygun hâle getirilmesi için açılan davadır. Mahkeme genellikle tanık, belge ve adli tıp raporu gibi delillerle karar verir.
- Yaş Küçüklüğü Failin suç tarihindeki yaşına göre ceza sorumluluğunun kaldırılması veya azaltılmasıdır. Belirli yaşın altındakiler hakkında ceza yerine çocuklara özgü güvenlik tedbirleri uygulanı
- Yasal Danışman Tam kısıtlamayı gerektirmeyen hâllerde, kişinin belirli önemli işlemleri yapabilmesi için onayı aranan kişidir. Mahkeme tarafından atanır ve kişinin ehliyeti yalnız bu işlemler bak
- Yasal Faiz Taraflar faiz oranı kararlaştırmadığında uygulanan, kanunla belirlenmiş orandır. Ticari işlerde ayrı bir oran uygulanabilir.
- Yasal Mirasçı Kanun gereği mirasçı olan kişilerdir. Altsoy, ana baba ve büyük ana baba zümreleri ile sağ kalan eş bu kapsamdadır.
- Yasama Dokunulmazlığı Milletvekillerinin belirli istisnalar dışında meclisin kararı olmadan tutulamaması, sorguya çekilememesi ve yargılanamamasıdır. Meclis dokunulmazlığı kaldırabilir.
- Yaşlılık Aylığı Emeklilik için gerekli yaş, sigortalılık süresi ve prim günü şartlarını yerine getiren sigortalıya bağlanan aylıktır. Uygulamada emekli aylığı olarak bilinir.
- Yatırım Fonu Katılma payı karşılığında toplanan paralarla oluşturulan ve portföy işletmek amacı güden mal varlığıdır. Tüzel kişiliği yoktur.
- Yatırım Teşvik Belgesi Yatırımın, destek unsurlarından yararlanabilmesi için düzenlenen belgedir. Vergi indirimi ve sigorta primi desteği gibi unsurlar içerebilir.
- Yatırım Yoluyla Vatandaşlık Mevzuatta belirlenen tutarda yatırım yapan yabancıların istisnai olarak Türk vatandaşlığını kazanabilmesidir. Taşınmaz edinimi ve sermaye yatırımı gibi yolları vardır.
- Yayım Sözleşmesi Eser sahibinin eserini yayımcıya bırakması ve yayımcının çoğaltıp dağıtmayı üstlenmesidir. Telif hakkının devri ile karıştırılmamalıdır.
- Yayma Hakkı Eserin aslını veya çoğaltılmış nüshalarını satma, kiralama veya başka yollarla dağıtma yetkisidir. Eser sahibine aittir.
- Yazı İşleri Müdürü Mahkeme kaleminin işleyişinden sorumlu yargı personelidir. Dosya ve tebligat işlemlerini yönetir.
- Yazılı Yargılama Usulü Hukuk yargılamasında asıl olan ve dilekçeler teatisiyle başlayan usuldür. Basit usulden farklı olarak cevap ve ikinci dilekçeler aşamasını içerir.
- Yazılım Telifi Bilgisayar programlarının eser olarak korunmasıdır. Kaynak kod ve hazırlık tasarımları koruma kapsamındadır.
- Yedek Akçe Şirket kârından ayrılarak bünyede tutulan tutardır. Kanuni ve isteğe bağlı türleri vardır; ayrılmadan kâr dağıtılamaz.
- Yedek Mirasçı Asıl mirasçının mirasçı olamaması hâlinde onun yerine geçmek üzere belirlenen kişidir. Koşula bağlı bir atamadır.
- Yemin Kesin delillerden biri olup, bir vakıanın doğruluğunun hukuken öngörülen biçimde beyan edilmesidir. Kimin hangi hâlde yemin edeceği kanunda düzenlenmiştir.
- Yemin Teklifi İspat edilemeyen bir vakıa için karşı tarafa yemin önerilmesidir. Yeminin edası ya da ondan kaçınma sonuç doğurur.
- Yeminli Tercüman Noter huzurunda yemin ederek çeviri yapmaya yetkili kılınan kişidir. Resmî işlemlerde çevirinin geçerliliği için aranır.
- Yeni Malikin Tahliye Hakkı Kiralananı edinen kişinin, kendisi ya da yakınlarının ihtiyacı nedeniyle tahliye isteyebilmesidir. Bildirim ve dava süreleri kanunda düzenlenmiştir.
- Yeniden İnşa ve İmar Nedeniyle Tahliye Kiralananın yeniden yapılması veya esaslı onarımı gerektiğinde kiraya verenin kiracının tahliyesini istemesidir. İşlerin kiralananın kullanımını imkânsız kılması gerekir.
- Yeniden Yapılandırma Borçların vade ve koşullarının yeniden belirlenmesidir. Sözleşmeyle ya da konkordato gibi hukuki kurumlar aracılığıyla gerçekleşebilir.
- Yenileme Mevcut borcun sona erdirilip yerine yeni bir borç kurulmasıdır. Açıkça kararlaştırılması gerekir; aksi hâlde eski borç devam eder.
- Yenileme Dilekçesi İşlemden kaldırılan dosyanın yeniden ele alınması için verilen dilekçedir. Süresi ve harç yükümlülüğü kanunda düzenlenmiştir.
- Yer Gösterme Belgesi Emlak komisyoncusunun taşınmazı gösterdiği kişiyle düzenlediği ve komisyon hakkını kanıtlayan belgedir. Mevzuatta öngörülen bilgileri içermesi gerekir.
- Yer Sağlayıcı İçeriği barındıran hizmeti sunan kişidir. İçeriği denetleme yükümlülüğü kural olarak yoktur ancak bildirim üzerine kaldırma yükümlülüğü doğabilir.
- Yerinden Yönetim Bazı kamu hizmetlerinin merkezi idareden ayrı tüzel kişiliğe sahip kuruluşlarca yürütülmesidir. Belediyeler ve üniversiteler buna örnektir.
- Yerleşim Yeri Kişinin sürekli kalma niyetiyle oturduğu yerdir. Yetkili mahkemenin ve tebligat adresinin belirlenmesinde esas alınır.
- Yersiz Ödeme Sosyal güvenlik kurumunca hak sahibi olmayana veya fazla yapılan ödemedir. Kurum, yersiz ödemeyi geri isteyebilir.
- Yetim Aylığı Ölen sigortalının çocuklarına bağlanan ölüm aylığıdır. Kanunda belirtilen şartları taşıyan çocuklar yararlanır.
- Yetki Belgesi Avukatın, yetkisini bir başka avukata devrettiğini gösteren belgedir. Vekâletnamede yetki verilmişse düzenlenebilir.
- Yetki Tespiti Bir sendikanın toplu iş sözleşmesi yapmaya yetkili olup olmadığının belirlenmesidir. Üye sayısı barajları kanunda düzenlenmiştir ve tespite itiraz edilebilir.
- Yetki Unsuru İdari işlemi yapan makamın o işlemi yapmaya yetkili olmasıdır. Yetkisiz makamın yaptığı işlem iptal edilir.
- Yetkili Mahkeme Davanın hangi yerdeki mahkemede görüleceğini belirleyen kuraldır. Kural olarak davalının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir; kanun bazı davalar için ayrı yetki kuralları öngörür.
- Yetkisiz Temsil Temsil yetkisi olmayan kişinin, başkası adına işlem yapmasıdır. Temsil olunan onay vermedikçe işlem onu bağlamaz.
- Yetkisizlik Kararı Mahkemenin, o yer bakımından davaya bakamayacağını belirterek verdiği karardır. Görevsizlikten farklı olarak yetki kuralları her zaman kamu düzeninden sayılmaz.
- Yetkiye İtiraz İcra dairesinin yer bakımından yetkisiz olduğunun ileri sürülmesidir. İtirazla birlikte yetkili daire de gösterilmelidir.
- Yıkım Kararı Ruhsatsız ya da ruhsata aykırı yapının kaldırılmasına ilişkin idari karardır. İptal davası açılarak yürütmesinin durdurulması istenebilir.
- Yıllık İzin Belirli bir kıdemi dolduran işçiye her yıl verilen ücretli dinlenme hakkıdır. Süreler kıdeme göre kanunda belirlenmiştir ve bu haktan vazgeçilemez.
- Yıllık İzin Ücreti İş sözleşmesi sona erdiğinde kullanılmayan yıllık izin sürelerine ait ücrettir. Son ücret üzerinden hesaplanarak işçiye ödenir.
- Yıpranma Payı Ağır ve yıpratıcı işlerde çalışanların hizmet sürelerine eklenen ve emeklilik yaşından indirilen fiili hizmet süresi zammıdır. Kanunda sayılan işlerde çalışanlar yararlanır.
- Yoğunlaşma Birleşme veya devralma yoluyla teşebbüsler arasında kontrol değişikliği oluşmasıdır. Belirli eşikleri aşan yoğunlaşmalar izne tabidir.
- Yokluk Bir işlemin, hukuk âleminde hiç doğmamış sayılmasıdır. Yok hükmündeki işlem için süre koşulu aranmaksızın her zaman dava açılabilir.
- Yoksulluk Nafakası Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek eşe ödenen nafakadır. Kusur durumu ve tarafların ekonomik gücü belirleyici ölçütlerdendir.
- Yoksun Kalınan Kazanç Zarar verici olay olmasaydı elde edilebilecek olan gelirdir. Fiilî zararla birlikte maddi tazminatın kapsamına girer.
- Yol ve Yemek Yardımı İşverenin işçiye ulaşım ve yemek giderleri için sağladığı nakdi veya ayni yardımdır. Düzenli ödenirse kıdem tazminatı hesabında giydirilmiş ücrete dahil edilir.
- Yolsuz Tescil Hukuki sebebi bulunmayan ya da geçersiz bir sebebe dayanan tapu kaydıdır. Düzeltilmesi tapu iptali ve tescil davasıyla sağlanır.
- Yönetim Kurulu Anonim şirketi yöneten ve temsil eden organdır. Üyelerin özen ve bağlılık yükümlülüğü bulunur; kusurlu davranışlarından sorumlu olabilirler.
- Yönetim Kurulu Üyelerinin Sorumluluğu Kanundan ve esas sözleşmeden doğan yükümlülüklerin ihlali hâlinde doğan tazminat sorumluluğudur. Şirket, pay sahipleri ve alacaklılar dava açabilir.
- Yönetim Planı Kat maliklerinin ortak yaşam kurallarını belirleyen belgedir. Tüm malikleri ve onların haleflerini bağlar; değiştirilmesi kanunda öngörülen çoğunlukla olur.
- Yönetmelik Kanunların ve cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını göstermek üzere çıkarılan düzenleyici işlemdir. Kanuna aykırı hüküm içeremez.
- Yüklenici Eser sözleşmesinde, işi yapmayı üstlenen taraftır. İnşaat sözleşmelerinde müteahhit olarak anılır ve ayıba karşı sorumluluğu bulunur.
- Yüksek Hakem Kurulu Türkiye'de grev yasağı bulunan işlerde ya da grevin ertelenmesi hâlinde toplu uyuşmazlığı karara bağlayan kuruldur. Kararı toplu iş sözleşmesi hükmündedir.
- Yurt Dışı Borçlanması Yurt dışında geçen çalışma veya ikamet sürelerinin prim ödenerek Türkiye'deki sigortalılık süresine eklenmesidir. Emeklilik hesaplamasında dikkate alınır.
- Yurt Dışına Çıkış Yasağı Kişinin ülke dışına çıkmasını engelleyen adli kontrol tedbiridir. Süreli olarak uygulanır ve kaldırılması istenebilir.
- Yürütmenin Durdurulması İdari işlemin uygulanmasının dava sonuçlanana kadar geçici olarak durdurulmasıdır. Telafisi güç zarar ve açık hukuka aykırılık koşullarının birlikte bulunması aranır.
- Zabıt Duruşmada yapılan işlemlerin ve beyanların yazıya geçirildiği tutanaktır. Duruşma zaptı olarak da anılır.
- Zabıt Kâtibi Duruşma tutanaklarını tutan ve kalem işlemlerini yürüten yargı personelidir. Mahkeme kaleminde görev yapar.
- Zabıta Belediye düzenini ve sağlığını korumakla görevli belediye birimidir. Ruhsat denetimi ve işgal kontrolü gibi işlemleri yürütür.
- Zamanaşımı Kanunda öngörülen sürenin geçmesiyle bir hakkın dava yoluyla istenemez hâle gelmesidir. Sürenin başlangıcı ve uzunluğu uyuşmazlığın türüne göre değişir.
- Zamanaşımı Def'i Zamanaşımına uğramış bir alacak için borçlunun ifadan kaçınma hakkını ileri sürmesidir. Hâkim zamanaşımını kendiliğinden dikkate alamaz, borçlunun ileri sürmesi gerekir.
- Zamanaşımının Durması Kanunda sayılan hâller devam ettiği sürece zamanaşımının işlememesidir. Durma sebebi ortadan kalkınca süre kaldığı yerden işlemeye devam eder.
- Zamanaşımının Kesilmesi Dava açılması veya borcun ikrar edilmesi gibi sebeplerle işlemiş zamanaşımı süresinin silinmesidir. Kesilme anından itibaren yeni bir süre işlemeye başlar.
- Zapttan Sorumluluk Satılan üzerinde üçüncü kişinin üstün hak iddia etmesi hâlinde satıcının sorumluluğudur. Ayıptan sorumluluktan ayrı bir kurumdur.
- Zarar Malvarlığında ya da kişilik değerlerinde meydana gelen eksilmedir. Tazminat talebinin temel koşullarından biridir.
- Zarar Görenin Kusuru Zarar görenin zararın doğmasına veya artmasına kendi davranışıyla katkıda bulunmasıdır. Hâkim tazminatı indirebilir veya tamamen kaldırabilir.
- Zararın Denkleştirilmesi Zarar verici olaydan doğan yararların, tazminat hesabında zarardan düşülmesidir. Tazminatın zenginleşme aracına dönüşmesini önler.
- Zilyetliğin Devri Eşya üzerindeki fiilî hâkimiyetin başkasına geçirilmesidir. Taşınır mülkiyetinin kazanılmasında kural olarak aranır.
- Zilyetliğin Korunması Zilyedin, haksız el atmaya karşı başvurabileceği yollardır. Kuvvet kullanarak savunma ve dava yoluyla iade talebi bu kapsamdadır.
- Zilyetlik Bir eşya üzerinde fiilî hâkimiyet kurmuş olmaktır. Mülkiyetten farklıdır; kiracı maliki olmadığı taşınmazın zilyedidir.
- Zimmet Kamu görevlisinin, görevi nedeniyle kendisine teslim edilen malı kendi yararına kullanmasıdır. Güveni kötüye kullanmanın kamu görevlisi tarafından işlenen biçimidir.
- Zina Eşlerden birinin, evlilik birliği sürerken başkasıyla cinsel ilişkide bulunmasıdır. Özel ve mutlak boşanma sebebi olup dava süreleri kanunda düzenlenmiştir.
- Zincirleme Suç Aynı suç işleme kararıyla, aynı kişiye karşı farklı zamanlarda birden çok kez suç işlenmesidir. Tek ceza verilip belirli oranda artırılır.
- Ziyaret Hakkı Hükümlü ve tutukluların yakınlarıyla görüşebilmesidir. Ziyaretler kurum kurallarına göre düzenlenir.
- Ziynet Alacağı Düğünde takılan altın ve takıların iadesine ilişkin alacaktır. Kime ait sayılacağı ve ispat yükü uygulamada sıkça uyuşmazlık konusu olur.
- Zımni Kabul Açık bir beyan olmaksızın, davranışlardan anlaşılan kabuldür. Susmanın kabul sayıldığı hâller kanunda ayrıca gösterilir.
- Zımni Kabul (Sözleşme) Açık beyan olmaksızın, davranışlardan anlaşılan kabuldür. Susmanın kabul sayılabileceği hâller kanunda sınırlıdır.
- Zımni Ret İdarenin, başvuruya kanunda öngörülen süre içinde cevap vermemesinin ret sayılmasıdır. Dava süresi bu tarihten işlemeye başlar.
- Zorunlu Arabuluculuk Belirli uyuşmazlıklarda, dava açmadan önce arabulucuya başvurulmasının dava şartı olmasıdır. İş, ticari ve tüketici uyuşmazlıklarının bir bölümünde uygulanır.
- Zorunlu Arabuluculuk Kapsamı Dava açmadan önce arabulucuya başvurulması zorunlu olan uyuşmazlık türleridir. İş, ticari ve tüketici uyuşmazlıklarının bir bölümü bu kapsamdadır.
- Zorunlu Dava Arkadaşlığı Davanın birden çok kişiye karşı birlikte açılmasının zorunlu olmasıdır. Maddi hukuk gereği hüküm tüm ilgililer için aynı olmalıdır.
- Zorunlu Deprem Sigortası Kapsamdaki binalar için yaptırılması zorunlu olan sigortadır. Tapu ve abonelik işlemlerinde poliçe ibrazı aranabilir.
- Zorunlu Deprem Sigortası Poliçesi Kapsamdaki binalar için yaptırılması zorunlu olan sigorta belgesidir. Tapu ve abonelik işlemlerinde ibrazı aranabilir.
- Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası (Hekim) Hekimlerin, mesleki faaliyetlerinden doğan sorumluluğunu güvence altına alan zorunlu sigortadır. Kapsam ve istisnalar poliçede belirlenir.
- Zorunlu Müdafi Kanunda sayılan hâllerde, şüpheli ya da sanığın talebi olmasa dahi barodan görevlendirilen savunma avukatıdır. Çocuklar ve belirli ağırlıktaki suçlar bu kapsamdadır.
- Zorunlu Sigorta Kanunla yaptırılması zorunlu kılınan sigortalardır. Trafik, deprem ve bazı mesleki sorumluluk sigortaları bu kapsamdadır.
- Zorunlu Trafik Sigortası Araç işletenin, üçüncü kişilere vereceği zararları karşılayan zorunlu sigortadır. Kasko ile karıştırılmamalıdır; kasko isteğe bağlı ve kendi aracı içindir.
- Zorunluluk Hâli Ağır ve muhakkak bir tehlikeden korunmak için başkasının hukuki değerine zarar verilmesidir. Koşulları varsa kusuru kaldırabilir.
- Zümre Sistemi Yasal mirasçıların derecelere ayrılarak sıralandığı düzendir. Önceki zümrede mirasçı varsa sonraki zümre mirasçı olamaz.
Aradığınız terim sözlükte yok. Bize yazın, ekleyelim.